Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Γελώ, γελάς, γελάμε…

fou_rire

Κάθε Τρίτη, το εργαστήριο του καθηγητή C. Watts μαζεύεται για την καθιερωμένη πρωινή συνάντηση, όπου ένα μέλος του εργαστηρίου παρουσιάζει και σχολιάζει κάποιο επίκαιρο επιστημονικό άρθρο της αρεσκείας του. Όλα τα μέλη κάθονται στην ίδια θέση πάντα, η ίδια βαβούρα δημιουργείται κάθε φορά. Να μετακινηθούν οι καρέκλες και να μπουν γύρω από ένα τραπέζι, να  γίνει το τσάι ή ο καφές του καθενός, να ανοίξει ένα πακέτο μπισκότα. Οι πιο φρέσκοι  του εργαστηρίου, αυτοί που μόλις ξεκίνησαν το διδακτορικό τους, μισούν αυτή τη διαδικασία που κρατάει τουλάχιστον δυο ώρες. Από την προηγουμένη, τους κατατρώει το άγχος και χάνουν τον ύπνο τους, διαβάζουν και ξαναδιαβάζουν το άρθρο, κοιτάζουν και ξανακοιτάζουν τις σημειώσεις τους. Πρέπει να φανούν έξυπνοι και ενημερωμένοι, να μιλήσουν δομημένα και με ακρίβεια, να απαντήσουν σε όσα τους ρωτάνε και να κάνουν καίριες ερωτήσεις ακόμα και όταν δεν είναι η σειρά τους να παρουσιάσουν…

Σήμερα, μιλάει ο ίδιος ο καθηγητής. Η ατμόσφαιρα είναι πιο τεταμένη, το άρθρο κάπως δύσβατο… Όλοι είναι συγκεντρωμένοι και πολύ σοβαροί, ο αέρας βαρύς και ασήκωτος. Η Ελληνίδα που πρόσφατα μπήκε στην ομάδα δεν αντέχει άλλο την πίεση και αφήνει το μυαλό της να ξεφύγει για λίγα λεπτά. Χαζεύει το ντύσιμο των άλλων. Βρετανοί τι περιμένεις, ώσπου το βλέμμα της πέφτει στα τριχωτά πόδια του Εγγλέζου Stuart που κάθεται  διαγώνιά της. Ο τύπος δεν παίζεται -φόρεσε μια κάλτσα ώχρα και μια μπλε σκούρο- ό,τι βρήκε μπροστά του δηλαδή. Επικοινωνεί με τα μάτια με την απέναντί της, τη Σκωτσέζα Μichele και της κατευθύνει το βλέμμα προς τα αμφιλεγόμενα πόδια. Ξανακοιτιούνται και αυτό ήταν… ξεσπούν σε γέλια.  Η συνάδελφος Lindsay που εκείνη την ώρα ρούφαγε το τσάι της και είχε ένα κομμάτι Hobnobs (βρετανικό μπισκότο- παντόφλα) στο στόμα, μπαίνει στο παιχνίδι και σκάει και αυτή στα γέλια, με αποτέλεσμα να φτύσει  άθελά της τους γύρω της, το τραπέζι και τη μπλούζα της. Ο καθηγητής τις κοιτάει όλες σαστισμένος, φαίνεται να σκέφτεται: μήπως φταίω εγώ, τι συμβαίνει εδώ πέρα; Τα κορίτσια βλέπουν ότι αρχίζει να εκνευρίζεται,  το γέλιο παγώνει για μερικά δευτερόλεπτα αλλά μόλις κοιτάζει η μία την άλλη ξαναρχίζουν! Η Ελληνίδα έχει γίνει κατακόκκινη, τόσο πολύ γελάει, η Μichele κρύβεται πίσω από τα χαρτιά της και η Lindsay κατουριέται σχεδόν από τα γέλια. Σηκώνονται, διπλωμένες στα δυο, να φύγουν από την αίθουσα και να πάνε έξω να ηρεμήσουν, δεν μπορούν να σταματήσουν και δεν θυμούνται καλά καλά γιατί γελάνε έτσι!

Αυτό το τρελλό γέλιο σίγουρα θα μείνει χαραγμένο στη μνήμη των κοριτσιών αυτών. Τι χαρά! Τι καλό! Τι  είναι το γέλιο, πώς και γιατί γελάω, τι με κάνει να γελάω, τι είναι αστείο και τι γελοίο; Τεράστιο θέμα που άπτεται της ψυχολογίας, της φυσιολογίας και της κοινωνιολογίας!  Έχει αποδειχθεί πάντως επιστημονικά, και σίγουρα θα το έχετε ακούσει, ότι η κατανάλωση του γέλιου ενδείκνυται χωρίς περιορισμούς, απλούστατα γιατί λειτουργεί σαν προληπτικό φάρμακο ευεξίας. Προκαλεί δε τόσες ευεργετικές σωματικές αντιδράσεις, που η καλή διάθεση συνιστάται σε όποιον είναι υποψήφιος να εκδηλώσει καρδιοαγγειακές παθήσεις. Απελευθερώνει επίσης αβίαστα σε ψυχολογικό επίπεδο την εσωτερική ένταση επιτρέποντας την αποστασιοποίηση και την απο-δραματοποίηση καταστάσεων. Τέλος, το γέλιο ενισχύει τον  κοινωνικό ιστό αφού δένει με ισχυρούς δεσμούς όσους γελάνε σε μια παρέα. Είναι τόσο ευεργετικό που υπάρχουν μέρη όπου άνθρωποι μαθαίνουν σε άλλους να γελάνε και να βρίσκουν την χαρά της ζωής. Όλα ξεκίνησαν από έναν Ινδό παθολόγο που παρατήρησε ότι οι ασθενείς που ήταν πιο χαρούμενοι ανάρωναν καλύτερα από αυτούς που δεν ήταν. Η Γιόγκα του Γέλιου που ξεκίνησε το 1995, έχει γίνει σήμερα παγκόσμιο κίνημα με πάνω από 6.000 κλαμπ Γέλιουσε 60 χώρες με πάνω από 300.000 μέλη σε όλο τον κόσμο.

Το  γέλιο χρησιμοποιείται και σαν συμπληρωματική θεραπευτική προσέγγιση κατά την νοσοκομειακή περίθαλψη. Έχει αποδεδειχθεί πλέον στην πράξη, ότι συμβάλλει στην ταχύτερη ανάρρωση, στην καλύτερη αντιμετώπιση της ασθένειας, και στην αποφυγή υπέρμετρου ψυχικού πόνου ή εγκατάστασης μόνιμων ψυχικών τραυμάτων. Έτσι, από το 1986 και μετά, υπάρχουν κλόουν που εργάζονται σε παιδιατρικές κλινικές, κυρίως ογκολογικές (!), και σε περίπου δώδεκα χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γαλλία και η Ελβετία, όπου απευθύνονται σε παιδιά από 6 μηνών έως 18 ετών. Πέραν της τέχνης του γελωτοποιού, συνδυάζουν διάφορες  τεχνικές βελτιστοποίησης της χαράς της ζωής όπως η σοφρολογία μέσω του παιχνιδιού (για την απάλυνση του πόνου), η λεγόμενη «θετική ψυχολογία» και η γιόγκα του γέλιου. Ο ρόλος τους όμως δεν περιορίζεται στο να παρέχουν ένα διασκεδαστικό ολιγόλεπτο επεισόδιο γέλιου στα παιδιά-ασθενείς με σκοπό να τους κάνουν να ξεχαστούν προσωρινά σε έναν κόσμο χρωμάτων, φαντασίας και παιχνιδιού, αλλά αντίθετα το λειτούργημά τους είναι πολύ πιο σύνθετα δουλεμένο.

Κατ’αρχάς, ο τρόπος εργασίας των κλόουν έχει ενδιαφέρον αφού δεν ετοιμάζουν μια ουδέτερη παράσταση που παρουσιάζεται η ίδια σε κάθε περίπτωση. Αντίθετα, το παιχνίδι τους βασίζεται στον αυτοσχεδιασμό και προσαρμόζεται στη διάθεση, στο χαρακτήρα, στο περιβάλλον και στην ασθένεια του εκάστοτε παιδιού. Έτσι, οι κλόουν προετοιμάζονται με την βοήθεια νοσοκόμας και ενημερώνονται για το ιατρικό ιστορικό, την κοινωνική κατάσταση και τις συναισθηματικές ανάγκες του κάθε ασθενή. Εμφανίζονται κατόπιν σε δυάδες, δύο φορές τη βδομάδα, με κάθε κλόουν να  έχει την δική του ταυτότητα, εύκολα αναγνωρίσιμη: ο καθένας έχει ένα όνομα και κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στο στυλ, την εμφάνιση (φορούν μια άσπρη μπλούζα με κάτι πρωτότυπο και διασκεδαστικό που χαρακτηρίζει τον καθένα τους) και τρόπο ομιλίας. Χορεύουν, πιτσιλίζουν, παίζουν μουσική, λένε ιστορίες, κάνουν πλάκα στους γιατρούς, βγάζουν ένα σωρό ήχους και καμιά φορά παραμένουν κατά την διάρκεια της ιατρικής εξέτασης ή ακόμα συνοδεύουν το παιδί στο χειρουργείο. Οι κλόουν κινούνται σ’ ένα φανταστικό κόσμο όπου όλα μπορούν να συμβούν και συγχρόνως έχουν πλήρη συνείδηση των ιατρικών δεδομένων όπως και του ότι επηρεάζουν τα παιδιά: έτσι απαιτείται να είναι επαγγελματίες με πείρα, ειδικά εκπαιδευμένοι για το χώρο του νοσοκομείου, να ακολουθούν έναν κώδικα ηθικής και εχεμύθειας, και για θέματα όπως αυτό του καρκίνου να συναντούν συχνά έναν ψυχολόγο ειδικευμένο στις ογκολογικές παθήσεις…

Ποιοι είναι οι στόχοι τέτοιων παρεμβάσεων; Κυμαίνονται από το να βοηθούν το παιδί να προσαρμοστεί στη θεραπεία στην οποία υποβάλλεται και να βρει τη θέση του στη μονάδα που βρίσκεται, στο να δεχτεί τους περιορισμούς που έχει ο νοσοκομειακός χώρος ή ακόμα στο να αποδεχθεί τους τυχόν περιορισμούς στην κινητικότητά του. Ας δούμε μερικά σχετικά παραδείγματα.

Ένα παιδί στο νοσοκομείο συχνά θα αισθανθεί απομονωμένο και ξένο  μακριά από την οικογένεια και το περιβάλλον του, μπροστά στην ιεραρχία, στους κανόνες και στη δυσνόητη ορολογία που συναντάει. Οι κλόουν μπορούν όμως να βοηθήσουν θετικά στην ενσωμάτωσή του στο χώρο. Πώς; Μια γλαφυρή περίπτωση  έχει ως εξής:  ένα αγοράκι πολύ ντροπαλό έπρεπε να φορέσει για μεγάλο διάστημα ένα ορθοπεδικό μηχάνημα στο λαιμό. Οι κλόουν τον έστεψαν βασιλιά τους σε πομπώδη  τελετή και του έδωσαν τη δικαιοδοσία να παραγγέλνει  τα χωρατά έως ότου φύγει . Με άλλα λόγια, βοήθησαν το παιδί να έχει μια δυνατή και θετική εικόνα του εαυτού του, του σώματός του και της κοινωνικής του ταυτότητας, όπως και να δεχθεί καλύτερα την προσωρινή του εξάρτηση.

Άλλη περίπτωση είναι η χαρούμενη και άναρχη συμπεριφορά των κλόουν που επιτρέπει στο  παιδί να συμφιλιωθεί χωρίς αίσθημα καταπίεσης με τις υποχρεωτικές διαδρομές και τους ειδικούς κανόνες πρόσβασης που έχουν οι διάφοροι νοσοκομειακοί χώροι. Έτσι, ένας σκοτεινός διάδρομος που λειτουργεί σαν χώρος αναμονής για τους γονείς,  μετατρέπεται με την παρουσία των κλόουν σε πλατεία χωριού, γεμάτη μουσική, με χορό και εκδηλώσεις, προσφέροντας στο παιδί μια καινούργια πραγματικότητα όπου συνυπάρχουν η θεραπεία και η φαντασία.

Συχνά το παιδί-ασθενής επιβραδύνεται στις κινήσεις και μετακινήσεις του λόγω της ασθένειας ή θεραπείας του. Οι κλόουν που πηγαίνουν είτε κουτσαίνοντας, είτε με τρεμουλιαστά γόνατα, ή προχωρώντας σαν πίθηκοι,  ή ακόμα με την πολύ ιδιόρρυθμη αμφίεσή τους, επιτρέπουν στο παιδί να τους μιμηθεί, να μη νοιώθει μόνο με ένα διαφορετικό σώμα και έτσι να κρατήσει μια θετική εικόνα του εαυτού του.

Τέλος, άλλο ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα είναι αυτό που σχετίζεται με τους ήχους που μπορεί να είναι καμιά φορά δυνατοί και κατά κάποιο τρόπο βίαιοι ιδίως σε μικρά παιδιά. Οι κλόουν μπορούν να μεταμορφώσουν αυτούς τους δυσάρεστους  θορύβους από επιθετικούς σε κάτι που μπορεί κανείς να δεχτεί με χιούμορ: για παράδειγμα, ο δυνατός και ρυθμικός θόρυβος ενός ιατρικού μηχανήματος θα χρησιμοποιηθεί σαν ρυθμός για μια μουσική calypso!

Όμως, όπως τονίζουν οι αρθρογράφοι σχετικού δημοσιεύματος, oι κλόουν μπορούν να προσφέρουν το έργο τους μόνο σε μια μονάδα που λειτουργεί σωστά, δηλαδή όπου υπάρχουν άρτιες τεχνικές περίθαλψης, όπου λαμβάνεται υπ’ όψιν ο σωματικός πόνος, όπου οι οικογένειες των παιδιών δεν αγνοούνται και οι ψυχολογικές ανάγκες των ασθενών αξιολογούνται.

Με άλλα λόγια, ο ρόλος τους δεν είναι απλά να διασκεδάζουν ή να καλύψουν κενά αλλά να συμπληρώνουν το έργο του ιατρικού προσωπικού. Σας βγάζουμε το καπέλλο, κύριοι!

1)  Βίντεο γαλλο-αγγλικό: http://www.leriremedecin.asso.fr/Actions/Qui_sont_les_clowns
2) Άρθρο στα αγγλικά και γαλλικά: http://tinyurl.com/yd5gwdb
3) Στην Ελλάδα υπάρχει και η ΜΚΟ Όναρ «μέσω τέχνης για το άρρωστο παιδί».

Σχολιάστε το άρθρο

  • Ωραίο και πολύ πολύ επίκαιρο το αρθράκι..το γέλιο και ο αυτοσαρκασμός μας σώνει ακόμη και τις πιο δύσκολες στιγμές, πόσο μάλλον όταν δρα και θεραπευτικά. Μου άρεσε και η εικονογράφησή σου. Μου θύμησε τις «Περιπέτειες του μικρού Νικόλα» των Sempe/Goscinny. Το προτίνω και σε ενήλικες. (Προτιμώ να διαβάζω αυτό ή το αρθράκι σου παρά να βλέπω αυτή τη στιγμή καταστροφολογία στα κανάλια). Κάποιος είχε πει: «μου αρέσουν οι άνθρωποι που μιλάνε σιγά και γελούν δυνατά»..:-))..δεν ξέρω ποιος αλλά είχε δίκιο.

  • Φαίδρα Σίμιτσεκ

    Καλώς την! Μου κάνεις ποδαρικό!
    Ξεχνάμε συχνά την ανάγκη που έχουμε για γέλιο εμείς οι ενήλικες . Αν χαμογέλασες/ γέλασες λοιπόν με την εικόνα ή την ιστοριούλα χαίρομαι.
    Και τα παιδιά σε ανάγκη ας τα κοιτάξουμε με διαφορετική ματιά και ας τους προσφέρουμε όσο μπορούμε ουσία.

  • Pingback: Γέλιο — People & Ideas

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.