Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Όμορφες εικασίες

Τι κοινό υπάρχει μεταξύ των δυο προτάσεων, “Έχω ομοζυγωτική μετάλλαξη στην Connexin-26 και γι’αυτό δεν ακούω καλά” και “Μιλάω κινέζικα”; Τίποτα, θα απαντήσετε. Εκ πρώτης όψεως, έχετε δίκιο. Αν πούμε ότι αυτές οι προτάσεις συμβολίζουν αντίστοιχα τις έννοιες “γονίδιο” και “πολιτισμός”, τότε όντως αυτές οι έννοιες αντιτάσσονται στο μυαλό μας. Έτσι, η αναφορά στα γονίδια, μας παραπέμπει σ’ αυτό που είναι προκαθορισμένο μες στον οργανισμό μας, σ’ αυτό που δεν μπορούμε να αλλάξουμε κατά την διάρκεια της ζωής μας. Αντίθετα, η ιδέα της κουλτούρας μας φέρνει στο νου κάτι μεταβλητό, άπειρες διαφορές στα πιστεύω, τρόπους συμπεριφοράς και κοινωνικά όρια που πλάθουν το κάθε άτομο. Το “φυσικό” έναντι του “πολιτισμικού” ή “το κληρονομικό” έναντι του “επίκτητου”. Μήπως όμως υπάρχει σχέση μεταξύ τους και αν ναι, ποια είναι αυτή;

Για ν’απαντήσουμε ας πιάσουμε το νήμα του συναρπαστικού μυθιστορήματος που είναι η ιστορία της εξέλιξης από το πρώτο κύτταρο έως τον σημερινό άνθρωπο. Σ’ αυτή την ιστορία ο κυρίαρχος μηχανισμός είναι η φυσική επιλογή, ή οποία ορίζεται ως εξής: η επικράτηση του πιο ικανού, με την διατήρηση των διαφοροποιήσεων που θα επιφέρουν σε έναν οργανισμό ένα αναπαραγωγικό προτέρημα. Σ’ αυτή την διαδικασία τα γονίδια παίζουν ρόλο-κλειδί αφού είναι το υπόστρωμα που επιτρέπει την μεταφορά των χαρακτηριστικών από ένα άτομο σε άλλο. Με την πάροδο του χρόνου οι γονιδιακές μεταλλάξεις, οι διαφορετικοί συνδυασμοί των γονιδίων και οι ανακατατάξεις των χρωμοσωμάτων που τα περιέχουν, φέρνουν όλο και περισσότερη διαφοροποίηση στον έμβιο κόσμο. Όσοι είναι καλά προσαρμοσμένοι στο περιβάλλον τους, επικρατούν, άλλοι εξαφανίζονται και καινούργια είδη εμφανίζονται.

Οι συνδυασμοί γονιδίων αρκούν για να εξηγήσουν το μοναδικό φαινόμενο της εμφάνισης του πολιτισμού και του συνειδητού ανθρώπου; Δηλαδή η αύξηση του πολύπλοκου της βιολογίας έφερε τον πολιτισμό; Ή μήπως σ’ αυτή την ιστορία υπάρχει μια ποιοτική διαφοροποίηση στη φύση της εξέλιξης του ανθρώπου που ξεφεύγει από το γονιδιακό υπόβαθρο;

Ίσως η απάντηση βρίσκεται κρυμμένη ακριβώς μες στα γεγονότα της εξέλιξης του ανθρώπου. Πριν από 6 με 7 εκατομμύρια χρόνια, επιλέχτηκε για τις ικανότητες προσαρμογής του ένας πίθηκος, πρόγονος των σημερινών πιθήκων και όλων των homo, κατ’ επέκταση και δικός μας. Mε την πάροδο του χρόνου, ο δικός μας πρόγονος στέκεται στα πόδια του, αφήνοντας έτσι τα χέρια ελεύθερα να λειτουργήσουν σαν εργαλεία και να δημιουργήσουν μια τεχνική (παλαιολιθική τέχνη). Παθητικά αναπτύσσεται ένα είδος εμβρυακής προ-κουλτούρας που αρχικά του επιτρέπει να προσαρμοστεί ακόμα καλύτερα αλλά δεν επηρεάζει σημαντικά τις ικανότητές του για γνώση. Σε κάτι λιγότερο από 6 εκατομμύρια χρόνια, και με την δυνατότητα ανάπτυξης της ομιλίας, αυτή η προ-κουλτούρα φτάνει σ’ ένα σημείο κρυστάλλωσης όπου ξαφνικά αρχίζει να επιδρά θετικά στις γνωστικές του ικανότητες και στο περιβάλλον του. Το άλμα είναι απότομο και χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η εμφάνιση της τέχνης που έγινε συγχρόνως σ’ όλο τον κόσμο από την Αφρική στην Ασία και την Ευρώπη στην Αυστραλία μόλις 40000 χρόνια πριν και μετά από μια ατελείωτη κυοφορία. Έτσι ο άνθρωπος δημιουργεί, αναπτύσσει πολιτισμό, -διαδικασία που γεννά ακόμα περισσότερες ικανότητες γνώσης και σ’ αυτόν τον στροβιλισμό συντελείται μια ουσιαστική διαφοροποίηση: η εξέλιξη του ανθρώπου σταματάει να είναι κυρίως βιολογική όπως σ’ όλα τα άλλα είδη, και γίνεται κυρίως πολιτισμική με το εγώ να γεννιέται μέσα από το εμείς της αγέλης.

Ο άνθρωπος είναι λοιπόν στο σημείο συνάντησης μιας διπλής κληρονομικότητας. Απ’ τη μια η γενετική κληρονομιά που μεταφέρεται από γενεά σε γενεά και αποτέλεσε το βατήρα για την ανάπτυξη γνωστικών ικανοτήτων. Απ’ την άλλη, η πολιτισμική κληρονομιά που διαδίδεται ανάμεσα στους ανθρώπους και η οποία με την άνθισή της αύξησε δραματικά τις γνωστικές ικανότητες του ανθρώπου έως ότου να γίνει συνειδητό όν. Συνδυασμός, συν-εξέλιξη, και ιδού το απόλυτα πρωτότυπο.

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.