28 Ιουνίου 2010 από biologion σε ΕΠΙΣΤΗΜΗ | ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Εδώ και δύο μήνες το μείζον περιβαλλοντικό ζήτημα είναι η διαρροή της δεξαμενής Deep Horizon της BP στον Κόλπο του Μεξικού. Πρόκειται πιθανώς για τη μεγαλύτερη πετρελαϊκή καταστροφή, καθώς περίπου 864.000 τόνοι πετρελαίου έχουν ήδη χυθεί στη θάλασσα. Τα αποτελέσματα στα οικοσυστήματα είναι εμφανή σε όλους μας, χιλιάδες πουλιά κατάμαυρα απ’το πετρέλαιο που σχεδόν σίγουρα θα βρουν το θάνατο, ψάρια που επιπλέουν στο νερό και καλαμιές και λιβάδια ποσειδωνίας που έχουν καταστραφεί. Ποιες είναι όμως οι επιδράσεις σε άλλες πτυχές του οικοσυστήματος, και ποιες στην υγεία του ανθρώπου; Είναι και εκεί τόσο κακή η κατάσταση, ή μήπως όχι;

Όταν δημιουργείται μία πετρελαιοκηλίδα, το πετρέλαιο δεν μένει μόνο στην επιφάνεια της θάλασσας, αλλά δημιουργεί σφαιρίδια πίσσας που πέφτουν στο βυθό. Επομένως είναι λογικό να σκεφτεί κανείς ότι είναι δυνατό να προκαλούνται και σε βιοκοινότητες του βυθού προβλήματα. Παρ’όλ’αυτά, μελέτες σε βενθικές* κοινότητες σε παλαιότερες πετρελαιοκηλίδες, έδειξαν ότι η ποικιλότητα και η κατανομή των κοινοτήτων αυτών δεν επηρεάστηκε, ειδικά αν η περιοχή έχει μεγάλο βάθος ^[1], ^[2]. Από την άλλη, επιβενθικοί οργανισμοί, αυτοί δηλαδή που ζούνε πάνω στο βυθό και όχι μέσα όπως οι βενθικοί, εμφάνισαν μία μείωση στους αριθμούς τους, οι οποίοι όμως τον επόμενο κιόλας χρόνο είχαν επανέλθει στα προ του ατυχήματος επίπεδα ^[2].

Σε μια άλλη μελέτη ελέγχθηκε εργαστηριακά η τοξικότητα των υδατοδιαλυτών συστατικών του πετρελαίου στη στήλη του άλατος. Τοξικότητα βρέθηκε σε μεγάλες συγκεντρώσεις των συστατικών αυτών, οι οποίες δεν απαντούσαν όμως στην πετρελαιοκηλίδα Prestige, για την οποία έγινε και η μελέτη^[3].

Από την άλλη πλευρά βέβαια, υπάρχουν ενδείξεις ότι αν και τα άμεσα αποτελέσματα της ρύπανσης αυτής δεν είναι καταστροφικά για τις βενθικές και επιβενθικές βοικοινότητες, εμφανίζονται χρόνια προβλήματα. Η κατάποση υδρογονανθράκων μπορεί να οδηγήσει σε γενετικές, βιοχημικές και φυσιολογικές αλλαγές που είναι πιθανό να μειώσουν τη βιωσιμότητά τους ^{[2], [4]}.  Επί πλέον, λόγω των αλλαγών στους πληθυσμούς κάποιων ειδών ευνοούνται κάποια άλλα ανταγωνιστικά τους είδη ή αντιμετωπίζουν πρόβλημα είδη που τρέφονται με αυτά, με συνέπεια να υπάρχουν τρομακτικές ανακατατάξεις στο οικοσύστημα που καθυστερούν την ανάκαμψή του ^[4].

Όσον αφορά τώρα στην επίδραση της θαλάσσιας ρύπανσης από πετρέλαιο στον άνθρωπο, το μεγαλύτερο πρόβλημα έγκειται στην είσοδο και τη βιοσυσσώρευση ρυπαντών στην τροφική αλυσίδα. Πιθανή κατανάλωση θαλάσσιου φαγητού από μολυσμένη περιοχή ίσως να προκαλέσει βλάβες στο DNA κυττάρων του ανθρώπου, που στη συνέχεια μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρότερα προβλήματα ^[5].

Η ομάδα των ανθρώπων όμως που κινδυνεύει περισσότερο από μια πετρελαιοκηλίδα δεν είναι άλλη παρά οι κάτοικοι που ζουν κοντά στη ρύπανση και αυτοί που εργάζονται για την αποκατάστασή της. Τα προβλήματα που αυτοί πιθανώς να αντιμετωπίσουν είναι αρχικά ψυχολογικής φύσεως, με εντονότερο το στρες. Επί πλέον εμφανίζονται μικροπροβλήματα όπως πόνοι στη μέση, τσούξιμο στα μάτια και πόνοι στο λαιμό, που είναι όμως ελλάσσωνος σημασίας συγκριτικά με την πιθανότητα εμφάνισης γενοτοξικών αλλά και ορμονικών προβλημάτων, ιδίως σε άτομα που εργάζονται για τον καθαρισμό της πετρελαιοκηλίδας χωρίς προστατευτικό εξοπλισμό ^[5].

Πολύ θα ήθελα το συμπέρασμα που θα προέκυπτε από αυτό το άρθρο να ήταν ότι ίσως τελικά τα όσα ακούμε για τις συνέπειες μιας πετρελαιοκηλίδας να είναι παραφουσκωμένα, και η αλήθεια να ήταν πιο ανώδυνη. Δυστυχώς, όμως, από μια τέτοιας έκτασης καταστροφή δεν γλιτώνουν ούτε οι βενθικοί οργανισμοί, ούτε η όλη λειτουργία του οικοσυστήματος, αλλά ούτε και οι άνθρωποι.

*βένθος στην ωκεανογραφία λέγεται το σύνολο των ζωικών ή φυτικών οργανισμών που βρίσκονται προσκολλημένοι ή ελεύθερα διεσπαρμένοι στον βυθό της θάλασσας.

Μπορείτε να διαβάσετε και άλλα άρθρα του Biologion στο μπλογκ του «Βιολόγιον«.

1. ^[1] Feder Η. M. & A. Blanchard, 1998. The deep benthos of Prince William Sound, Alaska, 16 months after the Exxon Valdez oil spill. Marine Pollution Bulletin, 36, 118-130 ↩
2. ^[2] Serrano A., F. Sanchez, I. Preciado, S. Parra & I. Frutos, 2006. Spatial and temporal changes in benthic communities of the Galician continental shelf after the Prestige oil spill. Marine Pollution Bulletin, 53, 315-331. ↩
3. ^[3] Navas J. M., M. Babın, S. Casado, C. Fernandez & J. V. Tarazona, 2006. The Prestige oil spill: A laboratory study about the toxicity of the water-soluble fraction of the fuel oil. Marine Environmental Research, 62, 352-355. ↩
4. ^[4] Peterson C. H., S. D. Rice, J. W. Short, D. Esler, J. L. Bodkin, B. E. Ballachey & D. B. Irons, 2003. Long tern ecosystem response to the Exxon Valdez oil spill. Science, 302 (5653), 2082-2086. ↩
5. ^[5] Aguilera F., J. Mendez, E. Pasaro & B. Laffon. 2010. Review on the effects of exposure to spilled oils on human health. Journal of Applied Toxicology, 30, 291-301. ↩

Tags: βιοεπιστήμες, επιστήμη, οικοσύστημα