Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Νίκος Ξυλούρης, 30 χρόνια μετά

Φιλόλογος και γραμματέας της οργανωτικής επιτροπής του συμποσίου για τον Νίκο Ξυλούρη, η Ζαχαρένια Κεφαλογιάννη μεγάλωσε με τη μουσική του, συγχωριανή του ούσα. Όπως δήλωσε στο P&I, θεωρεί ότι η ερμηνευτική και συνθετική του κληρονομιά έχει γαλουχήσει τα νέα ταλέντα της κρητικής μουσικής. Είχε τη χαρά και την τύχη να είναι μέλος της οργανωτικής επιτροπής της διήμερης συνάντησης για την αποτίμηση του καλλιτεχνικού του έργου τριάντα χρόνια μετά και εκεί άκουσε με προσοχή τις τοποθετήσεις γνωστών Ελλήνων μουσικοσυνθετών, στιχουργών και τραγουδιστών που συνεργάστηκαν με τον Ξυλούρη όλα αυτά τα χρόνια. Θέλησε να μας μεταφέρει όσο πιο αντικειμενικά μπορούσε αυτά που ειπώθηκαν…

O Nίκος Ξυλούρης (Ψαρονίκος) ξεκίνησε από τα πανηγύρια της Κρήτης, αυτές τις μικρές διονυσιακές τελετές που χαρίζουν ενθουσιασμό και κάθαρση σε όσους τις ζουν, για να κατακτήσει τον κόσμο όλο. Όπως αναφέρει ο Κ. Γεωργουσόπουλος (Κ.Χ.Μύρης) «μέσα στη φωνή του κατοικούσαν οι αρχαίοι μουσικοί τρόποι, οι βυζαντινές κλίμακες και οι δρόμοι της Ανατολής».Τον έχουν χαρακτηρίσει μία από τις σημαντικότερες φωνές της μεταπολεμικής Ελλάδας και όλοι συμφωνούν ότι στη φωνή του υπάρχει η ισορροπία του λόγου με το συναίσθημα, καθώς τραγουδούσε αγέρωχα, λεβέντικα, ακόμα, και το θάνατο 1.

Γεννιέται στ’ Ανώγεια Μυλοποτάμου στις 7 Ιουλίου το 1936, το τρίτο από τα έξι παιδιά του Ψαρογιώργη. Με το ολοκαύτωμα των Ανωγείων από τους Γερμανούς τον Αύγουστο του 1944, η οικογένειά του ξερριζώνεται από το χωριό και επιστρέφει λίγα χρόνια μετά την απελευθέρωση. Αποκτά την πρώτη του λύρα μετά από παρότρυνση του δασκάλου του. Λεβέντης, μεγαλώνει με τα χρώματα και τ’ αρώματα του Ψηλορείτη σε δύσκολες εποχές και αναλαμβάνει με τη λύρα του να διασκεδάσει τους πονεμένους ανθρώπους «αυτοί έχουν περισσότερη ανάγκη για να γλεντήσουν», έλεγε και δεν ζητούσε τίποτα. Ένας λυράρης που μάτωναν τα χέρια του με το δοξάρι της λύρας, γιατί έπαιζε με τους φίλους του μερόνυχτα ατελείωτα στα πανηγύρια του χωριού του αλλά και όλης της Κρήτης. Περιζήτητος κανταδόρος, κρατούσε ξάγρυπνες τις Κρητικοπούλες με τις μαντινάδες και τη λύρα του.

Το 1955 αρχίζει τις εμφανίσεις του σε νυχτερινό κέντρο του Ηρακλείου, ενώ το 1966 παίρνει το πρώτο βραβείο σε φολκλορικό φεστιβάλ του Σαν Ρέμο της Ιταλίας, ερμηνεύοντας με τη λύρα του ένα συρτάκι. Το 1969 κυκλοφορεί το τραγούδι του «Ανυφαντού», που προκαλεί το ενδιαφέρον του διευθυντή της εταιρίας Columbia. Η οικογένεια Ξυλούρη εγκαθίσταται στην Αθήνα.

Το 1970 εκδίδονται οι προσωπικοί του δίσκοι «Μαντινάδες και Χοροί» και «Ψαρονίκος», καθώς και ο κύκλος τραγουδιών «Χρονικό» σε μουσική Γ.Μαρκόπουλου. Το 1971 εκδίδεται ο δίσκος Ριζίτικα , ενώ αρχίζει τις εμφανίσεις του στη μπουάτ «Λήδρα» στην Πλάκα.

Ο Νίκος Ξυλούρης συνεργάζεται με τους πιο αξιόλογους συνθέτες της Ελλάδας και ερμηνεύει μοναδικά Έλληνες ποιητές. Με τις ερμηνείες του κατάφερε να ενώσει την παραδοσιακή μουσική της Κρήτης με το λόγο των ποιητών και την έντεχνη μελωδία. Το 1972 συμμετέχει στους δίσκους Ιθαγένεια σε ποίηση Κ. Χ. Μύρη και μουσική Γ. Μαρκόπουλου, και στο Διόνυσε Καλοκαίρι μας σε μουσική Σ. Ξαρχάκου. Το 1973 συμμετέχει στους δίσκους Τροπικός της Παρθένου σε μουσική Χρ. Χάλαρη, «Διάλειμμα» σε μουσική Γ. Μαρκόπουλου, «Ο Στρατής Θαλασσινός ανάμεσα σε Αγαπάνθους» σε ποίηση Γ. Σεφέρη και μουσική Γ. Μαρκόπουλου.

Το καλοκαίρι του ίδιου χρόνου συμμετέχει στις παραστάσεις του θεατρικού έργου Το Μεγάλο μας Τσίρκο που ανεβάζει ο θίασος Καρέζη-Καζάκου σε μουσική Σ. Ξαρχάκου. Σε πρόσφατη διήμερη συνάντηση που έγινε στ’ Ανώγεια στις 26-27 Ιουνίου, για να αποτιμηθεί η καλλιτεχνική προσφορά του Νίκου Ξυλούρη τριάντα χρόνια μετά το θάνατό του, ο Κ.Καζάκος υποστήριξε ότι η επιτυχία αυτής της παράστασης οφειλόταν, κυρίως, στις ερμηνείες και στο παράστημα του Νίκου.

Tο Νοέμβριο του 1973 μπαίνει στο Πολυτεχνείο εμψυχώνοντας τους εκεί έγκλειστους με τα τραγούδια του. Το 1974 συμμετέχει στις δισκογραφικές εκδόσεις «Κομέντια» και «Ακολουθία» ενώ το 1975 κυκλοφορεί ο δίσκος του «Τα που θυμούμαι τραγουδώ» με δική του μουσική και στίχους δικούς του και του Ερρίκου Θαλασσινού. Συμμετέχει στο Καπνισμένο Τσουκάλι σε ποίηση Γ. Ρίτσου και μουσική Χρ.Λεοντή. Το 1976 ο δίσκος του Ριζίτικα τιμάται με το μεγάλο βραβείο της δισκογραφίας της Ακαδημίας Σαρλ Κρος της Γαλλίας. Ερμηνεύει Ερωτόκριτο σε ενορχήστρωση Χρ. Χάλαρη και τον Κύκλο Σεφέρη σε μουσική Ηλία Ανδριόπουλου. Το 1977 κυκλοφορεί ο προσωπικός του δίσκος «Τα ερωτικά», ενώ συμμετέχει στο δίσκο Ελεύθεροι Πολιορκημένοι σε ποίηση Δ. Σολωμού και μουσική Γ. Μαρκόπουλου. Τέλος το 1978 κυκλοφορεί ο προσωπικός του δίσκος Τα Ξυλουρέϊκα και τα «Αντιπολεμικά» σε μουσική Λ. Κόκοτου.

Πεθαίνει στις 8 Φεβρουαρίου 1980, ενώ μετά το θάνατό του κυκλοφορεί ο δίσκος Σάλπισμα με μελοποιημένα ποιήματα των Καρυωτάκη, Βάρναλη, Αλεξάνδρου σε μουσική Λουκά Θάνου 2.

Πολλοί συνεργάτες του μουσικοσυνθέτες, στιχουργοί, τραγουδιστές και μουσικοκριτικοί βρέθηκαν σε αυτή τη διήμερη συνάντηση στ’ Ανώγεια και όλοι κατέληξαν στο ίδιο συμπέρασμα 30 χρόνια μετά: «με τη φωνή του μάγευε και ξεσήκωνε το κοινό, στη φωνή και στο ήθος του μπορούσες να ακουμπάς σίγουρα και να δημιουργείς». Ωστόσο, παρέμενε πιστός στις αξίες του χωριού του και νοσταλγούσε τον τόπο του. Όταν σε περιοδεία του στην Αμερική αποθεωνόταν, εκείνος έλεγε στους συνεργάτες του ότι λαχταρούσε να βρεθεί στα μητάτα του Ψηλορείτη και να ξαναπαίξει λύρα με τους φίλους του.

Ωστόσο, θα αναφέρω κάποια σχόλια του συνθέτη Ross Daly που νομίζω ότι συνοψίζουν την ιδιαιτερότητα της καλλιτεχνικής ποιότητας του Νίκου Ξυλούρη. Ο Daily θεωρεί τη φωνή του Ξυλούρη ως μία από τις σπουδαιότερες φωνές του πλανήτη, γιατί δεν μπορούσε κάποιος να καταλάβει την ηλικία του ακούγοντας μόνο τη φωνή του, πράγμα σπάνιο, όπως αναφέρει, στους κύκλους των μουσικών. Ακόμα αναφέρει σημαντική τη συμβολή του Ξυλούρη ως συνθέτη και καταλήγει ότι άφησε πίσω του μια ολοκληρωμένη πρόταση για τις επόμενες γενιές καλλιτεχνών. Τον θεωρεί έναν από τους κορυφαίους συνθέτες της κρητικής μουσικής, ενώ σημειώνει ότι ήταν ο μόνος που επέβαλε με το ηχόχρωμα της φωνής του την ένωση της παραδοσιακής μουσικής με την έντεχνη. Γι’ αυτό πολλοί συνεργάτες του πιστεύουν ότι θα πρέπει να του αναγνωριστεί ο ρόλος του συνδημιουργού όλων αυτών των μουσικών αριστουργημάτων 3.

Notes:

  1. Ανώγεια: η γη του μύθου και του ονείρου, εκδ. Δήμου Ανωγείων, Ανώγεια 2007, σελ.83-93
  2. Αρχείο της έκθεσης υλικών και ντοκουμέντων από τη ζωή του Νίκου Ξυλούρη σε επιμέλεια Δ. Καλοκύρη και Γ. Μονεμβασίτη που φιλοξενείται στ’ Ανώγεια
  3. Πρακτικά της διήμερης συνάντησης στ’ Ανώγεια, 26-27 Ιουνίου 2010, η οποία πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Δήμου Ανωγείων και του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Παν/μίου Αθηνών

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.