Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Θα επιστρέφουμε πάντα

Έχουν γραφτεί πολλά γι’αυτόν, μελέτες και διατριβές και βιογραφίες, οπότε είναι πιθανόν να μην πω τίποτα πρωτότυπο για τον Παπαδιαμάντη, τον συγγραφέα των πιο ωραίων ελληνικών διηγημάτων. Ο λογοτέχνης αυτός δεν δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα ανθρώπινα πάθη αλλά διαλέγει για ήρωες τους πιο απλούς ανθρώπους, οι οποίοι ακόμα κι αν έχουν πάθη, εκείνος φροντίζει να τα περνάει με μια απλή πινελιά και να τ’αφήνει στην άκρη. Όπως εδώ, στον Έρωτα στα χιόνια:

«Είχεν αρχίσει το στάδιόν του με αυτήν την πατατούκαν, όταν επρωτομπαρκάρησε ναύτης εις την βομβάρδαν του εξαδέλφου του. Είχεν αποκτήσει, από τα μερδικά του όσα ελάμβανεν από τα ταξίδια, μετοχήν επί του πλοίου, είτα είχεν αποκτήσει πλοίον ιδικόν του, και είχε κάμει καλά ταξίδια. Είχε φορέσει αγγλικές τσόχες, βελούδινα γελέκα, ψηλά καπέλα, είχε κρεμάσει καδένες χρυσές με ωρολόγια, είχεν αποκτήσει χρήματα· αλλά τα έφαγεν όλα εγκαίρως με τας Φρύνας εις την Μασσαλίαν, και άλλο δεν του έμεινε ειμή η παλιά πατατούκα, την οποίαν εφόρει πεταχτήν επ’ώμων…»

Τα έφαγεν με τας Φρύνας…Ένας υπαινιγμός, τίποτα περισσότερο.

Ναι, άλλα πράγματα τον απασχολούν τον Παπαδιαμάντη. Η ομορφιά της φύσης, οι ακτές της πατρίδας του της Σκιάθου, οι ναυτικοί που θαλασσοδέρνονται για να μπορέσουν να παντρέψουν την αδελφή ή την κόρη τους, οι ιερείς που περπατάνε σε βουνά και λαγκάδια για να προλάβουν να κάνουν μια λειτουργία σ’ένα μακρινό ξωκλήσι, αυτά τον απασχολούν. Αυτά αναπολεί στην Αθήνα όταν γράφει, αυτά λαχταράει να ξαναδεί και να ξαναζήσει. Σίγουρα η πραγματικότητα δεν είναι τόσο ιδανική όσο την περιγράφει, αλλά εκείνος θέλει να κατευνάσει την ανθρώπινη αγριότητα και να μας γεμίσει αισιοδοξία, να σκορπίσει έναν αέρα πολιτισμού γύρω του με τις μειλίχιες μορφές των γερόντων του, των γιαγιάδων που με χίλια βάσανα και στερήσεις μεγαλώνουν τα εγγόνια, με τα παιδάκια που θέλουν να πουν τα κάλαντα αλλά δέχονται επίθεση από τον Παλούκα, έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς «κακούς» της λογοτεχνίας, που είναι ταυτόχρονα και γελοίος, έτσι όπως τον εκδικούνται στο τέλος τα μικρά φωνάζοντας «Να κι άλλη ζυγιά» στο διήγημα Της Κοκκώνας το σπίτι.

Πλην όμως η ανθρώπινη φύση, τόσο σκληρή συχνά και τόσο νοσηρή, δεν θα μπορούσε να του ξεφύγει του Παπαδιαμάντη που τόσο καλά τη γνώριζε και την παρατηρούσε. Έτσι έγραψε τη Φόνισσα για τη Φραγκογιαννού που σκοτώνει τα μικρά κορίτσια, πιστεύοντας ότι τα απαλλάσσει μ’αυτό τον τρόπο από την τυραννία του κόσμου. Σε κάποια περιοχή της Ινδίας εξακολουθούν σήμερα να σκοτώνουν τα βρέφη που έχουν την ατυχία να γεννηθούν κορίτσια γιατί τα θεωρούν βάρος. Στους Εμπόρους των Εθνών και πάλι συναντάμε σκοτεινούς ήρωες όπως επίσης και στη Γυφτοπούλα.

Όμως εμείς οι αναγνώστες πάντα θέλουμε να επιστρέψουμε εκεί πέρα, στα διηγήματα, Στο Χριστό στο Κάστρο, στο «φρούριον τούτο» που «ήτο γιγαντιαίος βράχος, φυτρωμένος εκεί παρά το πέλαγος, προεκβολή της γης προς τον πόντον, ως να έδειχνεν η ξηρά τον γρόνθον εις την θάλασσαν και να την προεκάλει· μονοκόμματος γρανίτης, αλίκτυπος, όπου γλαύκες και λάροι ήριζον περί κατοχής, διαφιλονεικούντες πού αρχίζει η κυριότης του ενός και πού σταματά η δικαιοδοσία του άλλου». (Θυμάμαι ότι στο σχολείο μαθαίναμε πως ο Παπαδιαμάντης ήταν «γλωσσοπλάστης». Άραγε αυτό το αλίκτυπος, γραμμένο με δασεία, να είναι δική του λέξη που σημαίνει ότι τον χτυπούσε το βράχο συνεχώς η αλμύρα της θάλασσας;)

Πάντα θέλουμε να επιστρέψουμε κοντά σ’εκείνες τις γριές τις πραγματικά ταπεινές αλλά και τις δήθεν…«Η θειά το Μαθηνώ, γηραιά ευλαβής κατά τους μεν, ψευτομετάνισσα κατά τους δε, ενάρετος γυνή, αποβλέψασα προς το κτίριον τούτο μετά στεναγμού είπεν: «Ημείς τρώμε, κορίτσια· να έχουν τάχα κι οι φτωχοί να φάνε;» (Λαμπριάτικος ψάλτης)

Ψευτομετάνισσα, τι λέξη, τι εύστοχη περιγραφή!

Πάντα θέλουμε να επιστρέψουμε στην θειά Αχτίτσα, τη Σταχομαζώχτρα των παιδικών μας αναγνωστικών που επιτέλους «εφόρει τη ημέρα των Χριστουγέννων καινουργή άδολην μανδήλαν» και σ’εκείνα τα ταλαίπωρα εγγόνια «τα δυό ορφανά» που κι αυτά ευτυχώς «είχον καθαρά υποκαμισάκια δια τα ισχνά μέλη των και θερμήν υπόδεσιν δια τους παγωμένους πόδας των». Κι ας μας εκνεύριζαν τότε ο Γέρος και η Πατρώνα, όταν έπρεπε να ψάχνουμε για μεταφορές και παρομοιώσεις και καλλολογικά στοιχεία, τότε δεν τους λυπόμασταν καθόλου.

Κι όμως πάντα θα επιστρέφουμε στον Παπαδιαμάντη για να βρούμε λίγη θαλπωρή, λίγες εικόνες που κάποτε τις ζήσαμε σαν σε όνειρο στα χωριά και τα νησιά της Ελλάδας προτού εμφανιστούν μοιραία εκεί 4Χ4 και ταχύπλοα και τεράστια ξενοδοχειακά συγκροτήματα. Θα επιστρέφουμε κυρίως για τη γλώσσα, αυτή τη γλώσσα που είναι τόσο ποιητική, τόσο πρωτότυπη, τόσο όμορφη, που μας χαϊδεύει τ’αυτιά, έτσι όπως χαϊδεύει η θάλασσα τον «αιγιαλόν», τα Ρόδιν’ακρογιάλια…

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (1851-1911), επιφανής διηγηματογράφος από τη Σκιάθο, ανήκει στους δημιουργούς του νεοελληνικού ηθογραφικού διηγήματος. Έζησε στην Αθήνα όπου εργάστηκε σαν μεταφραστής σε εφημερίδες όπως η «Ακρόπολις». Υπήρξε πάντα λιτός, θρήσκος, απλός στους τρόπους, μονήρης και φυσιολάτρης. Στα έργα του απεικόνισε πειστικά ταπεινούς ανθρώπους του λαού, χωρικούς, θαλασσινούς, μικροαστούς, των οποίων εκτός από τα εξωτερικά χαρακτηριστικά, ήξερε να αποτυπώνει με ματιά ψυχολόγου και τους χαρακτήρες. Μεταξύ των πιο γνωστών έργων του είναι τα «Πασχαλινά» και τα «Χριστουγεννιάτικα» διηγήματα, το μυθιστόρημα «Η Φόνισσα» και άλλα πολλά. 

Περισσότερα βιογραφικά στοιχεία εδώ.

Ένα ποίημα για τον Παπαδιαμάντη (Δέηση για δυο ψυχές)  εδώ.

«Παπαδιαμάντης, ο μέγας διηγηματογράφος», ένα κείμενο της Μυρτιώτισσας, μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

If you wish to read this article in english, please click on the following red symbol Διαβάστε τη συνέχειαΚλείσιμο

We’ll always return

Many things have been written about him, studies and dissertations and biographies, so it is possible that I won’t be saying anything very original about Alexandros Papadiamantis, the creator of the most beautiful Greek short stories.  This writer doesn’t stress the passions of humans but chooses the simplest of persons as heroes. Even if they have passions, those are just mentioned once and left untouched. For example, in “Love in the snow”:

«He had started his itinerary in this coat, when he first became a sailor in his cousin’s boat. With the money he got from his trips, he bought a share in the boat, then he got his own boat and travelled with profit. He wore English felt clothes, velvet vests, tall hats, golden chains and watches; he had money. But soon he spent everything with the daughters of Phryne in Marseilles, and all that was left to him was this old coat that hung on his shoulders…»

He spent everything with the daughters of Phryne…Only a hint, nothing more.

Yes, Papadiamantis has other concerns. He’s interested in the beauty of nature, in the shores of his homeland Skiathos, in seamen who struggle far from home in order to gather money for marrying off their sisters or their daughters, in priests who walk for hours to a faraway country church for conducting Mass there. These are the things that he cares for. These are his remembrances in Athens where he writes about them, longing to see them again, to live in Skiathos again. Surely, reality isn’t as ideal as he describes it, but he tries to soothe the fierceness of the people, to inspire optimism into his readers’ souls, to spread a civilised air around him, with the wise figures of his old men, of the grandmothers who undergo deprivations and struggles in order to raise their grandchildren, with the small children who want to sing the carols but are attacked by Paloukas, a very characteristic “bad guy” in the pages of Greek literature. Paloukas is at the same time ridiculous because in the end the little children take their revenge shouting “Here’s another pair” in a short story titled “Kokkona’s house”.

Human nature, often so hard as well as morbid, was also a theme for   Papadiamantis’ writings. He knew it well and had observed it thoroughly. So he wrote The Murderess about Fragoyiannou, a woman who kills little girls, in the belief that in doing so she frees them from the tortures of this world. There’s a part of India where today baby girls are still killed as they are considered a burden to their parents. In the novels Merchants of Nations and Gypsy Girl we encounter some more “dark” heroes.

Yet we, the readers, always want to return to his short stories, like “At Christ’s in the Castle,” at “this fortress” which “was a giant rock, rooted by the water, an extension of the land towards the sea, as if the land shows its fist to the sea and challenges it. A massive granite block, always punched by the sea, where owls and seagulls fought against each other for possession; where the sovereignty of the former started and the rights of the latter ended”. (We had learnt at school that Papadiamantis was an inventor of words).

We, the readers, always want to return to those old women, some of whom are really humble while others pretend to be so… «Aunt Mathino, an old woman who according to some was pious and according to others was a false penitent, looked towards the building with a sigh and as a virtuous woman said: “We have something to eat, girls. Who knows if the poor have also something?” (“Easter singer)

False penitent, what a word, what an accurate description!

We always want to return to aunt Achtitsa, the Gleaner of our childhood school books who at last “had a new clean scarf to wear that Christmas” and her poor grandchildren “the two orphans” who thank God had also “clean shirts on their thin limbs and warm shoes for their frozen feet”. When we were children we hated these two children, Yeros and Patrona, because our teachers made us look for metaphors and similes and other grammar elements in this short story. No, we didn’t feel sorry for them then.

However we’ll always return to Papadiamantis so as to find some warmth, some pictures that were once real on the islands and the villages of Greece before the fatal arrival of 4Χ4 and SUV’s and high-speed boats and huge hotels. We’ll return mostly for the use of language, the language that is so poetic, so original, so beautiful, the language that is music to our ears, exactly as the sea is music to the coast, to the Rosy Shores

Alexandros Papadiamantis (1851-1911), was a famous Greek writer from the island of Skiathos. He wrote many short stories and novels in a style that could be called naturalistic. He lived in Athens where he worked as a translator for various newspapers, Acropolis being one of them. He was a frugal person, religious, simple in his manners, and fond of loneliness and nature.  The heroes of his writings are simple people, villagers, seamen, petit bourgeois. Papadiamantis convincingly describes their external characteristics as well as their personalities. Among his better known works are Easter Short Stories, Christmas Short Stories, The Murderess and many others.   

More about Papadiamantis here (including a link to The Gleaner in english)

Σχολιάστε το άρθρο