Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

«Το περιγιάλι το κρυφό…»: ένα παρεξηγημένο ποίημα

cape_grecο

Άρνηση

Στο περιγιάλι το κρυφό
κι άσπρο σαν περιστέρι
διψάσαμε το μεσημέρι.
μα το νερό γλυφό.

Πάνω στην άμμο την ξανθή
γράψαμε τ’ όνομά της..
ωραία που φύσηξε ο μπάτης
και σβήστηκε η γραφή.

Με τι καρδιά, με τι πνοή,
τι πόθους και τι πάθος
πήραμε την ζωή μας. λάθος!
κι αλλάξαμε ζωή

Το σύντομο αυτό ποίημα του Σεφέρη, πολύ δημοφιλές στην Κύπρο, θεωρήθηκε (και θεωρείται) από πολλούς ότι έχει πηγή έμπνευσης ένα πολύ όμορφο ακρογιάλι της Κύπρου, την παραλία του Κόννου στον Πρωταρά, στις ανατολικές ακτές του νησιού μας. Σαν τέτοιο το συστήνουν οι ξεναγοί, έτσι το χρησιμοποιούν σε κείμενά τους δημοσιογράφοι και άλλοι. Δυστυχώς, παρ’ όλη την αγάπη και τους δεσμούς του ποιητή με την Κύπρο, παρ’ όλο ότι μια ολόκληρη ποιητική του συλλογή είναι εμπνευσμένη από την Κύπρο, αυτό δεν ευσταθεί.

Ο Σεφέρης ήρθε για πρώτη φορά στην Κύπρο το φθινόπωρο του 1953. Το ποίημα «Άρνηση» είναι το πέμπτο της πρώτης ποιητικής συλλογής «Στροφή», που εξέδωσε ο Σεφέρης  το 1931, είκοσι δύο ολόκληρα χρόνια πριν από το ταξίδι του στο νησί. Τα ποιήματα της συλλογής είναι γραμμένα μετά την επιστροφή του από το Παρίσι (1924) και απηχούν απαισιόδοξα συναισθήματα και δύσκολες ψυχικές καταστάσεις αυτής της περιόδου. Τέτοιες καταστάσεις είναι, για παράδειγμα, οι ίδιες οι σπουδές του στα νομικά που δεν τις ήθελε, που τις ακολούθησε κατ’ απαίτηση του πατέρα του και που τον έκαναν συχνά πολύ δυστυχισμένο. Είναι ακόμη δυο άτυχοι έρωτές του, με την κόρη της σπιτονοικοκυράς του στο Παρίσι και λίγο αργότερα με κάποια άλλη κοπέλα, τη Jacqueline, με την οποία χώρισε γιατί γνώριζε εκ των προτέρων την αντίδραση της οικογένειάς του. Πολλές λεπτομέρειες για όλα αυτά και την ψυχολογική του κατάσταση μας δίνει το βιβλίο της αδελφής του Ιωάννας Τσάτσου, «Ο αδελφός μου Γ. Σεφέρης», καθώς και τα ημερολόγια του ποιητή (Μέρες Α).

Η «Άρνηση», λοιπόν, είναι ποίημα αυτής της περιόδου, ένα ερωτικό ποίημα, αλλά και ποίημα που περικλείει ένα από τα προσφιλή θέματα του Σεφέρη, την τραγικότητα του «ανθρώπου που ξαστόχησε», του ανθρώπου που ξεκίνησε με όνειρα, με επιθυμίες, με πάθος για τη ζωή, αλλά που κάποια στιγμή συνειδητοποιεί πως η ζωή του ήταν ένα μοιραίο λάθος, πως χαράχτηκε πάνω σ’ ένα λανθασμένο δρόμο κι αποφασίζει ν’ αλλάξει ζωή.

Ο ερωτισμός του ποιήματος δεν μαρτυρείται μόνο από το «κρυφό» (τόπος μυστικής συνάντησης) αλλά και από το γράψιμο του ονόματος στην άμμο. Ένα ερωτευμένο ζευγάρι,  περπατάει σ’ ένα ερημικό, αμμουδερό ακρογιάλι. Η άρνηση όμως βρίσκεται διαρκώς μπροστά του. Άρνηση της φύσης να σβήσει τη δίψα τους (το νερό είναι γλυφό), άρνηση της αμμουδιάς να κρατήσει το χαραγμένο όνομα. Παμπάλαιη όσο και διαχρονική συνήθεια των ερωτευμένων να χαράζουν τα ονόματά τους ή τα αρχικά τους πάνω σε κορμούς δέντρων ή όπου αλλού, ακόμα και πάνω στην άμμο κι ας ξέρουν, ή ας μην προνοούν, πόσο φευγαλέο θα είναι αυτό το γράψιμο. Και, τέλος, άρνηση της ίδιας της ζωής να πραγματοποιήσει τα όνειρα και τις επιδιώξεις των εραστών-αφηγητών. Με μια μελαγχολική παραδοχή του λάθους που έκαναν αποφασίζουν ν’ αλλάξουν ζωή.

Δεν νομίζω πως ο κόσμος που τραγουδάει τ’ όμορφο αυτό ποίημα με τη θαυμάσια μελοποίηση του Θεοδωράκη, πάει σ’ όλο το βάθος του ποιήματος. Οι πιο πολλοί περικλείουν όλο το νόημά του στον πρώτο στίχο. Γι’ αυτούς είναι ένα ποίημα που υμνεί ένα όμορφο ακρογιάλι. Τίποτ’ άλλο. Άλλοι ίσως σταματάνε στον τίτλο «Άρνηση» και συμβολικά το κάνουν ένα τραγούδι αντίστασης. (Όταν γινόταν η κηδεία του Σεφέρη, το 1971, τον καιρό της δικτατορίας, μ’ αυτό το τραγούδι χιλιάδες κόσμος συνόδεψε τον ποιητή στον τάφο. Ίσως γιατί συνδύασε τον τίτλο «Άρνηση» με την περίφημη δήλωση του Σεφέρη κατά της δικτατορίας). Κι άλλοι, τέλος, ίσως να γοητεύονται και να συνεπαίρνονται από κείνο το τελευταίο «κι αλλάξαμε ζωή», όνειρο που καθένας μας έκανε κάποια στιγμή της ζωής του. Πολλές οι ερμηνείες, πολλά τα νοήματα. Ποια είναι η αλήθεια; Πέρα από το ότι σίγουρα δεν γράφτηκε για κάποιο ακρογιάλι της Κύπρου (αλλά και τι πειράζει αν το πιστεύουμε;)  όλα τα άλλα επιτρέπονται. Αυτή είναι η ομορφιά και το μεγαλείο της ποίησης, η πολυσημία της, που έχει να δώσει κάτι διαφορετικό στον καθένα.

Σχολιάστε το άρθρο

  • Pingback: Άρνηση (Γιώργος Σεφέρης & Μίκης Θεοδωράκης) « Κώστας Παπαδόπουλος

  • Pingback: Άρνηση (Γιώργος Σεφέρης & Μίκης Θεοδωράκης) « Κώστας Παπαδόπουλος

  • Ευχαριστώ πολύ γι αυτές τις πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες.
    Το ποίημα αυτό είναι ένα από τα αγαπημένα μου! Το διάβασα πρόσφατα σε μια εκδήλωση στην αφιερωμένη σε ξένα ποίηματα που είχαν σαν θέμα την παιδική ηλικία… Ξέρω πως ίσως δεν είναι η ερμηνεία που του έδινε ο ποιητής αλλά εμένα με μεταφέρει σε όμορφες και ξέγνοιαστες στιγμές που ζούσα παιδί στην παραλία! Και αυτός ο λάθος δρόμος που πήραμε με κάνουν και σκέφτομαι όλες τις αποφάσεις που πρέπει να παίρνεις σαν ενήλικας και που δεν σε αφορούσαν όταν ήσουν παιδί… Ο λάθος δρόμος που πήραμε μαζί είναι σίγουρα και συλλογικός και σε τέτοια εποχή που ζούμε σίγουρα μπορεί να διαβαστεί και σε κοινωνικό επίπεδο! Η παιδική μας ηλικία, αυτός ο ουτοπικός χρόνος και τόπος είναι σαν το περιγυάλι το κρυφό που όλοι έχουμε μέσα μας, αυτό που μας δίνει την δύναμη να μας κάνει να προχωράμε, να ελπίζουμε σε κάτι καλύτερο…

    Βεβαίως είναι κι αυτή η απίστευτη ερωτικότητα που κρύβεται σε αυτούς τους στοίχους, αυτές οι απαλές κινήσεις πάνω στην άμμου που μπλέκονται με την ίδια την ποιητική πράξη. Μια πέννα που γράφει ή ένα χέρι που περιπλανιέται πάνω στην αμμουδιά, πάνω στην μουγγή απαλότητα των κορμιών που δεν ζητάνε τίποτα άλλο παρά να ζήσουν…

  • Pingback: Καρπαθος παραλια Πουντα.Το περιγιαλι το κρυφο « Οικολογική Εναλλακτική Πρωτοβουλία Ερμιονίδας

  • Κυριάκος Δαμουλιάνος

    Παρακαλώ, για την σωστή κατανόηση και ερμηνεία του ποιήματος να διορθώσετε τον προτελευταίο στίχο ως εξής:
    «πήραμε τη ζωή μας• λάθος!
    κι αλλάξαμε ζωή.»

    Ευχαριστώ

  • Pingback: Άρνηση (Γιώργος Σεφέρης & Μίκης Θεοδωράκης) | Κώστας Παπαδόπουλος

  • Pingback: Άρνηση (Γιώργος Σεφέρης & Μίκης Θεοδωράκης) | Κώστας Παπαδόπουλος [Kostas Papadopoulos]

  • Σιμος Ποταμιανος

    Γεια σας
    Εχω την εντυπωση οτι εδω ο ποιητης μιλαει για την συμφωνια της Βαρκιζας…..Απο περιγιαλια ειμαστε αλλο τιποτα …..αυτο ειναι μονο ενα-

  • Pingback: Καρπαθος παραλια Πουντα.Το περιγιαλι το κρυφο | Οικολογική Εναλλακτική Πρωτοβουλία Ερμιονίδας

  • Παπαδακης Αντωνης

    Πραγματικα καταπληκτικο.Ιδιαιτερα μου αρεσε η πολυσημια της ποιησης που πολυ σωστα διαπιστωσατε.

  • Ola einai apsoga legmena sto arthro kai sigxaritiria gia ton tropo pou akrivologeis.
    Se ena mono den tha simfoniso. Sto oti i melopoiisi tou poiimatos einai thavmasia. Theoro oti distixos o theodorakis den eixe pote talento san mousikos. To poiima auto adikithike para poli apo tin melopoiisi tou. I mousiki den ekfrazei ton melagxoliko kai adieksodo yfos tou poiimatos kai distixos o Theodorakis den eixe pote tin ikanotita tou tragoudopoiou. Kapote prepei na leme ta pragmata me to onoma tous

    • Γιώργος

      Συμφωνώ απόλυτα. Ο Θεοδωράκης είναι για … εμβατήρια (Το Μίκης είναι για παραλλαγή όπως ομολόγησε ο ίδιος διότι το Μιχαήλ παραπέμπει σε πολεμιστή άγγελο).

  • Νέλσων Νεοκλέους

    Πολύ καλό το άρθρο σας. Συγχαρητήρια! Έστειλα πριν από λίγο τη «διεύθυνσή» του σε Facebook group.

  • Νέλσων Νεοκλέους

    Λείπουν ένα-δυο Ν, όπως «τηΝ ξανθή» και «που φύσηξεΝ ο μπάτης», σύμφωνα με απαγγελία του ίδιου του Σεφέρη, που άκουσα πριν από λίγο.
    (Δε χρειάζεται να το δημοσιεύσετε αυτό.)

    • Φαίδρα Σίμιτσεκ

      Ευχαριστούμε και για την επισήμανση.
      Πρόσθεσα τα δυο ν που αναφέρετε. Καλό σας βράδυ.

  • Τρύφων Ευαγγελίδης

    Δυστυχώς όλες πι εκτελέσεις της μελοποιημένης «Άρνησης», πλην μιας με τον Γιώργο Μουτσιο, αγνοούν την άνω τελεία στην οποία αναφέρθηκε ο κ. Δαμουλιανος, αλλοιώνοντας έτσι το νόημα του ποιήματος. Το γεγονός αυτό είχε ενοχλήσει πολύ τον ποιητή.

  • Δημήτρης Μολύβδης

    Μια εκδοχή : Κάθε στροφή περιλαμβάνει 3 στοιχεία με την ίδια σειρά :

    1. Ευτυχία (περιγιάλι κρυφό – στην άμμο την ξανθή – καρδιά πνοή, πόθοι, πάθος),
    2. Πρόβλημα (Διψάσαμε – φύσηξε ο μπάτης – λάθος),
    3. Απογοήτευση ή αλλαγή (το νερό γλυφό – σβήστηκε η γραφή – αλλάξαμε ζωή).

    Το θέμα και η ιδέα του ποιήματος δεν υπονοεί υποχρεωτικά ερωτική σχέση του ποιητή με γυναίκα. Είναι και στις περιπτώσεις γένους θηλυκού (τ΄όνομά της), άρα ίσως είναι πόλη (Σμύρνη) ή ιδέα (Ελευθερία). Το ποίημα γράφτηκε μόλις μια δεκαετία μετά την καταστροφή που σημάδεψε τον Σμυρνιό Σεφέρη σ΄όλη του τη ζωή.

    Ευχαριστώ για τη δημοσίευση.

    • Γρηγορίου Ντ.

      Το όνομά της: Ελευθερία, Ελπίδα, Ειρήνη, Δημοκρατία, Δικαιοσύνη…
      Ο πρωτος πληθυντικος που χρησιμοποιειται στο ποίημα προσδίδει τη δυνατοτητα στον αναγνωστη να οικειοποιηθεί αυτο το ονομα που σβήστηκε, να σκεφτεί ο,τι πιο αγαπημένο. Η μαγεια της ποίησης να αγγίζει τους ανθρωπους καθε στιγμη με διαφορετικο τροπο!

  • Ηλίας Σπανουδάκης

    Η τρίτη στροφή δείχνει την εγκαταλειψη -άρνηση της συναισθηματικής αντίληψης της ζωής . Καρδιά, πνοή, πόθοι, πάθος όλα ευγενικά ψυχικά αισθήματα ήταν μια λάθος επιλογή . Γιατί; Ισως το ιστορικό πλαίσιο που γράφτηκε το ποίημα θαμπορούσε να δωσει μια απάντηση.
    Υ.Γ. Ανήκω στον βαρετό κόσμο των ασχολούμενων με αριθμόυς. Θα εκτιμούσα κάποιο σχολιασμό της άποψης μου.

  • Αρίμνηστος

    Εν πολλοίς, το θέμα δεν είναι τι θέλει να πει ο ποιητής, αλλά τι θέλουμε να πούμε εμείς με οποιοδήποτε ποίημα σ΄ αυτόν (ή αυτούς) που απευθυνόμαστε.

  • Μου άρεσε πολύ η συζήτηση εδώ κι έμαθα πολλά σπουδαία πράγματα. Χαίρομαι που βρήκα τη σελίδα αυτή. Αύριο θα κηδέψουμε ένα φίλο του οποίου πριν 50 χρόνια του άρεσε πολύ αυτό το ποίημα/τραγούδι χωρίς να το καταλάβει (δεν ήξερε ελληνικά). Πριν 10 χρόνια τον έπιασε η άνοια, όμως ακόμα κατάφερνε να το τραγουδήσει. Μόνο τώρα βλέπω ότι οι στίχοι είχαν μεγάλη σχέση με τη ζωή του…

  • Παρασκευή Μαμα

    Διάβασα όλα τα σχόλια με προσοχή. Το τραγούδησα ψιθυριστά. Αγγίζει πολύ τη ψυχή μου τη ψυχή της σημερινής κοινωνίας της πτώσης .Ομως μου δίνει και ένα ανέβασμα μια γλυκειά αρμονία και φως για το αύριο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.