Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Η καντάτα του καφέ

Στις αρχές του 18ου αιώνα, με αφετηρία την Αυστρία διαδόθηκε στην κεντρική Ευρώπη και με μεγάλη ταχύτητα η χρήση του καφέ, αρχικά μέσα από εξειδικευμένα στέκια  που είχαν τη δυνατότητα να  ψήνουν και να  αλέθουν τους κόκκους του. Τα στέκια αυτά σύντομα αποτέλεσαν σημεία κοινωνικής συνεύρεσης, διαφορετικά από τα αριστοκρατικά σαλόνια της εποχής όπου επικρατούσε αυστηρό πρωτόκολλο συμπεριφοράς. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα το διεγερτικό και εθιστικό σκούρο ρόφημα αραβικής προέλευσης να αγαπηθεί πολύ, αλλά και να προκαλέσει αντιδράσεις καθώς έγιναν πολλές (ανεπιτυχείς) προσπάθειες στην Γερμανία ν” απαγορευτεί από τις αρχές.

Στον καφέ αποφάσισε να αφιερώσει μια καντάτα ο J.S. Bach. Είναι η «Καντάτα του καφέ», μια από τις λίγες κοσμικές καντάτες που έχει γράψει. Ο Bach ήταν ένας βαθιά θρησκευόμενος Προτεστάντης οπότε πολλά έργα του έχουν θρησκευτικό χαρακτήρα και  είναι απολύτως ευθυγραμμισμένα με τα ήθη που κυριαρχούσαν στην εποχή του. Η «Καντάτα του καφέ» θα αποτελούσε ένα μικρό μόνο παραστράτημα για τον ίδιο, αν δεν ήταν ταυτόχρονα η αφορμή να προσεγγίσει ένα ακανθώδες θέμα για την εποχή του, αλλά και μέχρι πρόσφατα: την αποδοχή (ή μη) από την κοινωνία του δικαιώματος στην αναζήτηση απολαύσεων για τις νεαρές κοπέλες.

Η σύντομη ιστορία που αφηγείται η καντάτα αυτή,  αφορά το πάθος της νεαρής  Lieschen για τον καφέ και τη μάχη του πατέρα της, Schlendrian, να την αποκόψει από αυτήν την απρεπή -για νεαρά κορίτσια- συνήθεια.  Προκειμένου να την εξαναγκάσει να σταματήσει τον καφέ, απειλεί να μην την αφήσει να βρει γαμπρό. Η  νεαρή αναγκάζεται να υποχωρήσει  κάτω από την πίεση του πατέρα της, αλλά επειδή δεν είναι κατά βάθος διατεθειμένη να εγκαταλείψει την απόλαυση αυτή, υπόσχεται στον εαυτό της να μην δεχτεί γαμπρό που δεν θα έχει εκ των προτέρων συμφωνήσει να την αφήνει να πίνει όσους καφέδες θέλει.

Το ενδιαφέρον είναι ότι ο συντηρητικός Bach τηρεί ίσες αποστάσεις από τους χαρακτήρες του έργου του, με ίσως μια διακριτική συμπάθεια προς στη νεαρή Lieschen και τα πάθη της. Ο πατέρας παρουσιάζεται σαν ένας άκαμπτος και δογματικός άνθρωπος, ενώ η νεαρή κοπέλα εμφανίζεται παρασυρμένη από τις ανάγκες και τα πάθη της , χωρίς να υπάρχει όμως πάνω της μια κριτική ή καταδικαστική ματιά. Την ώρα της διαμάχης, η  Lieschen μας αποκαλύπτει και τις ερωτικές τις ορμές, όταν σε ένα διάλογο με τον πατέρα της δηλώνει: 

«Αχ! έναν σύζυγο
Στ’αλήθεια, θα μου έκανε
Αν μπορούσε μόνο να συμβεί σύντομα
Αν μπορούσα αντί για καφέ και πριν ξαπλώσω
Να έχω έναν φλογερό εραστή»

Το θέμα αυτό μένει ασχολίαστο από τον πατέρα της που η μόνη του έννοια είναι μια στείρα άρνηση στην χρήση του καφέ από την πλευρά της κόρης του. Έτσι, η εικόνα της θεληματικής κοπέλας που είναι αποφασισμένη να διεκδικήσει τις απολαύσεις της παραμένει ίδια μέχρι το τέλος του έργου. 

Είναι αξιοπρόσεκτο πώς ο Bach κατάφερε να κάνει αποδεκτό ένα μουσικό έργο που αμφισβητούσε άμεσα τα ήθη της εποχής του. Ίσως να εκμεταλλεύτηκε την καλά εδραιωμένη θέση του ως εκκλησιαστικού συνθέτη, σε αντίθεση για παράδειγμα με τον G.F.Haendel, την ίδια εποχή στην Αγγλία, έναν από τους μεγαλύτερους υμνητές της «joie de vivre», ο οποίος ήταν σε μόνιμη ρήξη με την ισχυρή τότε αγγλικανική εκκλησία απλώς και μόνο επειδή δεν έγραφε αποκλειστικά θρησκευτικά έργα. Οι κοσμικές όπερες που συνέθετε δεν είχαν κάποιο στοιχείο πρόκλησης, ήταν όμως αρκετές για να τον βάλουν στο στόχαστρο της εκκλησίας…

Απολαύστε όμως τώρα μια άρια της «Καντάτας του καφέ» όπως την ερμηνεύει η Clarina Bezzola. Τη συνοδεύει η Oρχήστρα Δωματίου της Ζυρίχης.

Σχολιάστε το άρθρο

  • Φαίδρα Σίμιτσεκ

    Ενδιαφέρουσα ιστορία. Είδα πρόσφατα και μια εικόνα ενός πίνακα του Λονδρέζου William Hogarth που απεικονίζει ένα «coffee house» εποχής και κατάλαβα την ηθική διάσταση που είχε δοθεί στο θέμα. Να ρωτήσω το εξής: η καντάτα αυτή αποδοκιμάστηκε ή αντιθέτως αγαπήθηκε απ΄το κοινό της εποχής του Bach;

  • Δεν έχω δει αναφορές για αρνητικά σχόλια για το συγκεκριμένο έργο. Ο Μπαχ ήταν φίλος του καφέ άρα και των καφενείων, και μάλλον παιζόταν κυρίως σ’αυτούς τους (φιλικούς) χώρους. Αλλά στις «μικρές» Γερμανικές πόλεις και στους κύκλους του Μπαχ, ο κόσμος ήταν μικρός και τα νέα ταξίδευαν γρήγορα. Αν είχαν υπάρξει σοβαρές αντιδράσεις θα είχε μαθευτεί. Όλα δείχνουν ότι αγαπήθηκε.

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.