Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Συνέντευξη με το συνθέτη και ενορχηστρωτή Γιώργο Μαγουλά

«Η μουσική είναι η σιωπή των λέξεων, όπως η ποίηση είναι η σιωπή του πεζού λόγου «του Vladimir Jankélévitch 1.

Η συνέντευξη με θέμα «Μουσική και φιλοσοφία» που παραχώρησε στο P&I ο βραβευμένος συνθέτης και ενορχηστρωτής Γιώργος Μαγουλάς είναι μια ιδιαίτερη στιγμή για μας. Απαντώντας σε ερωτήσεις που του έθεσε η Φ. Σίμιτσεκ, ο κ. Μαγουλάς  μεταφέρει με ευαισθησία, ακρίβεια και απόλυτη ειλικρίνεια τις βαθύτερες σκέψεις του γύρω από τη μουσική καθώς και το απόσταγμα της εμπειρίας του ως συνθέτη και ενορχηστρωτή. Τον ευχαριστούμε θερμά γι’αυτό.

Όταν μιλάω ή γράφω, χρησιμοποιώ λέξεις για να επικοινωνήσω, να μεταφέρω ένα συγκεκριμένο μήνυμα. Το μοιράζομαι με όσους έχουν μαζί μου μια κοινή γλώσσα. Με τη μουσική συμβαίνει κάτι εντελώς διαφορετικό. Εκφράζει κάτι, αναμφισβήτητα, χωρίς όμως να έχει ένα ξεκάθαρο για όλους θέμα! Κινείται σε μια δομή, όπως η γλώσσα έχει τη γραμματική και τη σύνταξή της, και παράλληλα βρίσκεται σ’ έναν χώρο φανταστικό χωρίς αντικειμενική σημασία. Και όμως οι πρώτες νότες της 5ης συμφωνίας του Μπετόβεν μεταφέρουν ίσως περισσότερο νόημα για το αλύπητο παιχνίδι της μοίρας από ό,τι θα μπορούσε να κάνει οποιοδήποτε λογοτεχνικό κείμενο… Πώς σχολιάζετε αυτήν την ουσιαστική διαφορά γλώσσας και μουσικής;

– Μιλώντας για μουσική έχουμε να κάνουμε με τη διαδικασία διέγερσης της φαντασίας, του συναισθήματος, του θυμικού και των αισθήσεων. Δεν μιλάμε για ένα μηχανισμό εκλογικευμένης κατανόησης. Δεν πρόκειται για μεταφορά πληροφοριών μεταξύ πομπού και δέκτη. Η μουσική πηγαίνει κατ’ευθείαν στο επόμενο στάδιο. Κινητοποιεί το συναίσθημα παρακάμπτοντας την αιτία. Ίσως αυτός είναι και ο λόγος που γεννά δυνατές συγκινήσεις αναφορικά με τις μεγάλες μεταφυσικές αγωνίες του ανθρώπου, τα ιδανικά και τα ιδεώδη. Είναι η οδός που μας συνδέει άμεσα με την πιο σκοτεινή πλευρά του εαυτού μας, την πιο ανεξερεύνητη άρα δύσκολα προσβάσιμη με λογικές διαδικασίες όπως ο πεζός λόγος και η γλώσσα.

Άλλωστε η μουσική εξέρχεται μέσα από τη σιωπή, μέσα από την απουσία της λογικής και των λέξεων. Εκεί που σταματάς να προσπαθείς να κατανοήσεις τον κόσμο εκεί εμφανίζεται. Γι’ αυτό και φαίνεται να έχει τόσο στενή σχέση με την ποίηση όπως εύστοχα επισημαίνει ο Vladimir Jankélévitch.

Πρώτος ο Πυθαγόρας συνέδεσε τα μαθηματικά με το σύμπαν και τη μουσική. Μετέφερε τις αναλογίες που υπάρχουν σε ακουστικό επίπεδο, στο αστρονομικό επίπεδο. Έτσι, γι’ αυτόν, αλλά και πολλούς μεταγενέστερους φιλοσόφους, κάθε άστρο εκπέμπει ανάλογα με τη θέση και κίνηση του έναν τόνο, το σύνολο των οποίων αποτελεί μια γκάμα. Πίστευαν πως ενώ δεν ακούμε αυτή τη συμπαντική γκάμα, τη λεγόμενη musica mondana, μας διαπερνά όμως ο ρυθμός και η αρμονία της και πως η μουσική που δημιουργούμε είναι η αντανάκλασή της. Έχετε νοιώσει αυτή την κοσμική διάσταση όταν συνθέτετε μουσική ή αυτή η φιλοσοφική θεώρηση είναι ξεπερασμένη;

-Η μουσική εκτείνεται από την αρμονία των δομών μέχρι την αρμονία της αποδόμησης και του χάους. Παραμένει όμως ακατάληπτη και ακατανόητη όπως άλλωστε και η συμπαντική αρμονία. Σε κάθε περίπτωση το δημιούργημα οφείλει να ξεπερνά τον δημιουργό του. Ο σύνθετης απλώνει το χέρι και κλέβει λίγη «ουσία» από την άϋλη σφαίρα της Musica mondana.

Αφιέρωσα αρκετά χρόνια για να κατανοήσω τους νόμους αυτούς και τους κανόνες της αισθητικής μέσω μιας επιστημονικής μεθοδολογίας. Στη συνέχεια αφιέρωσα ένα εξ ίσου μεγάλο χρονικό διάστημα για να απαλλαγώ από όλα αυτά. Σήμερα λέω στους μαθητές μου να προσεγγίζουν τη σύνθεση με αφέλεια και παιδικότητα. Έτσι μόνο θα εισπράξουν περισσότερη γνώση από αυτή που μπορούν να συνειδητοποιήσουν. Προσπαθώ να τους στρέψω προς τη βιωματική και όχι τη θεωρητική σχέση με τη μουσική. Η μακροχρόνια μελέτη ενός μουσικού οργάνου βοήθα πολύ σε αυτό.

Το μυστήριο της μουσικής περιορίζεται όταν προστίθενται λόγια για να γίνει τραγούδι; Tο γλωσσικό σχήμα το καλουπώνει κατά κάποιο τρόπο; Ο Παβαρόττι έλεγε όμως πως «το τραγούδι είναι μια εκπολιτισμένη κραυγή». Έτσι, επανέφερε το τραγούδι σε μια πιο θεμελιώδη βάση, σαν μια αρχέγονη έκφραση πέρα από τη γλώσσα. Υπάρχουν για σας ποιοτικές διαβαθμίσεις στις διάφορες εκφράσεις της μουσικής;

-Σαφώς υπάρχουν ποιοτικές διαβαθμίσεις στη μουσική. Το τραγούδι μάλιστα βρίσκεται κατά την γνώμη μου στις υψηλότερες θέσεις αυτής της κλίμακας. Ανήκω σε αυτούς που λόγω δικής τους πιθανώς παραξενιάς δεν αρέσκονται ιδιαίτερα στα τραγούδια όσο «λόγια» και «εκπολιτισμένα» και αν είναι. Θεωρώ την ανθρώπινη φωνή ως ένα ιδιαίτερα αισθαντικό όργανο που όμως χάνει την εκφραστικότητά του αγκιστρωμένο στο νόημα των στίχων. Το νόημα αυτό δεσπόζει τόσο ώστε ακυρώνει τις λεπτές παραστάσεις που δημιουργεί η ίδια η μουσική από μόνη της.

Όταν πηγαίνω σε μια συναυλία, βρίσκομαι σε έναν περιβάλλον με αρχιτεκτονικά αλλά και κοινωνικά δεδομένα, εφ’ όσον με περιβάλλει μια αίθουσα και είμαι ανάμεσα σ’ ένα κοινό, μπροστά σε μουσικούς. Τα αναγνωρίζω ασυνείδητα πριν ζήσω τη μουσική εμπειρία. Πόσο σημαντική λέτε ότι είναι αυτή η διαδικασία αναγνώρισης για να αφεθεί κανείς ελεύθερα στη μουσική και να λάβει περισσότερα ή να δεχτεί κάτι καινούργιο;

-Είναι πολύ σημαντική. Η ύπαρξη και εν συνεχεία η αναγνώριση από τον θεατή-ακροατή των αρχιτεκτονικών και κοινωνικών αυτών δεδομένων είναι κάτι προαπαιτούμενο σε μεικτές μορφές τέχνης όπως η όπερα, το μπαλέτο ή ακόμα οι ροκ συναυλίες. Ο περιβάλων χώρος, η αίθουσα, τα φώτα, το κοινό, η θεατρικότητα, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του συνόλου του έργου. Πιστεύω πως η ακρόαση της μουσικής μπορεί να είναι διαδικασία τόσο ατομική όσο και συλλογική. Μοιάζει ως προς τούτο με την προσευχή.

Η όπερα «Κάρμεν» είναι μια θλιβερή ιστορία δοσμένη μέσα από μια μουσική όλο ζωντάνια, σχεδόν χαρούμενη. Τι διδάσκει η μουσική στον συνθέτη ή στον ακροατή; Να ζει ευτυχέστερος ή να ζει πιο έντονα, ανεξάρτητα από το τι θα του φέρει η ζωή;

-Για μένα η όπερα «Κάρμεν» είναι μια ιστορία πάθους, έρωτα, δύναμης και απελπισίας. Και μιας και μιλάμε για όπερα, ένα μεικτό είδος μουσικής και λόγου, ας αναλογιστούμε –για να κάνουμε και μια αναφορά στα προηγούμενα που συζητήσαμε- το μήνυμα της μουσικής της ίδιας και στην συνέχεια το νόημα του λιμπρέτου στην όπερα αυτή.

Η μουσική δεν μπορεί να διδάξει. Μπορεί όμως να ανασύρει στοιχεία από μέσα μας. Πράγματα που είτε το γνωρίζαμε είτε όχι είναι εκεί. Γι’ αυτό και έχει τόσο διαφορετική επίδραση σε ατομικό επίπεδο. Μπροστά στο ίδιο μουσικό ερέθισμα, στην ακρόαση του ίδιου μουσικού έργου ο καθένας βιώνει διαφορετικά συναισθήματα.

Μουσική και ελευθερία. Πώς θα συνδέατε αυτές τις δυο λέξεις;

-Μπορώ να είμαι ελεύθερος, αυτο-οριοθετημένος και μέσα στην οριοθέτησή μου αυτή να μην έχω συμπεριλάβει τη μουσική. Η μουσική δημιουργία από την άλλη προϋποθέτει την ελάχιστη επιλογή του «τι πετάω και τι αφήνω» στην παρτιτούρα μου. Άρα απαιτεί από τον συνθέτη την ύπαρξη ορίων. Δηλαδή την ελευθερία.

Υπάρχει ελευθερία χωρίς μουσική όμως σίγουρα όχι μουσική χωρίς ελευθερία.

Βραβευμένος συνθέτης και ενορχηστρωτής ο Γιώργος Μαγουλάς γεννήθηκε το 1970 στην Αθήνα. Σπούδασε κλασσική κιθάρα, σύνθεση και ενορχήστρωση σε Αθήνα και Λονδίνο. (Εθνικό Ωδείο Αθηνών, Morley College of London). Το 1991 σε ηλικία 21 ετών ξεκίνησε την επαγγελματική του σταδιοδρομία γράφοντας μουσική για το «Θέατρο Έρευνας Δημήτρη Ποταμίτη». Έκτοτε έγραψε μουσική για ορχήστρα, θέατρο, εικαστικά δρώμενα, ταινίες, τηλεοπτικές διαφημίσεις καθώς και μουσική για περίπου 150 ντοκυμανταίρ. Έχει κυκλοφορήσει 2 CD με οργανική μουσική. Το 2000 παρουσιάστηκε στο Λονδίνο το ορατόριο του «PROPITIATIOΝ» (ΕΞΙΛΕΩΣΙΣ) έπειτα από ανάθεση της Εκκλησίας της Αγγλίας. Από το 2007 είναι ο συνθέτης της βραβευμένης σειράς ντοκυμανταίρ «Εμπόλεμη Ζώνη» του τηλεοπτικού σταθμού MEGA Έργα του έχουν παιχτεί σε Ελλάδα, Κύπρο, Τουρκία, Αγγλία, Γαλλία.

Notes:

  1. Vladimir Jankélévitch, Quelque part dans l’inachevé…Éditions Gallimard

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.