Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Πέψη (2)

Βρισκόμαστε στο δεύτερο μέρος της ιστορίας μας και συγκεκριμένα  στον 17ο αιώνα στην εποχή του Διαφωτισμού. Ο μηχανισμός με τον οποίο γίνεται η πέψη δεν έχει αποσαφηνιστεί ακόμα ούτε έχει αναπτυχθεί καμμιά επιστημονική προσέγγιση του θέματος. Όμως, χάρη σε χαρισματικά μυαλά και τυχαία γεγονότα, τα βήματα εξιχνίασης του φαινομένου θα γίνουν άμεσα και γρήγορα. Εκτός από γραφικά, σηματοδοτούν το ξεκίνημα της σύγχρονης επιστημονικής σκέψης και μεθοδολογίας.

Χαρακτηριστικός αντιπρόσωπος των επιστημόνων της εποχής του Διαφωτισμού, είναι ο Γάλλος René Antoine Ferchault de Réaumur (1683-1757), ο οποίος δραστηριοποιείτο σε πολλούς κλάδους όπως στη φυσική όπου είχε εφεύρει το θερμόμετρο με οινόπνευμα μέχρι και σε πιο τεχνικά ζητήματα στη μεταλλουργία, υαλοποιία, κατασκευή πορσελάνης κτλ. Έμεινε διάσημος και για τις εργασίες του και στη βιολογία, κυρίως για τη μελέτη του πάνω στα έντομα, που ανέπτυξε σε δώδεκα τόμους! Δεν πίστευε στις θεωρίες της εποχής του που ήθελαν τη πέψη ως μια απλή μηχανική δράση πολτοποίησης  στο στομάχι. Στο παρακάτω απόσπασμα από το βιβλίο του «Παρατηρήσεις πάνω στη πέψη των πτηνών» (1752), ο de Réaumur περιγράφει το πείραμα που πραγματοποίησε για να απορρίψει  αυτή τη θεωρία.

«Ένα γεράκι από το οποίο είχα αφαιρέσει μερικά φτερά από τα πτερύγιά του ώστε να το αφήνω σε πλήρη ελευθερία στον κήπο μου, επιλέχτηκε για τα πειράματά μου. Τοποθέτησα μέσα σ’ ένα μεγάλο άσπρο σιδερένιο σωλήνα ανοιχτό στις δυο άκρες, ένα κομμάτι κρέας. Ο σωλήνας έτσι γαρνιρισμένος δόθηκε στο πτηνό για το πρώτο του γεύμα. Την άλλη μέρα το πρωί βρήκα το  σωλήνα που είχε αποβάλει. Έχει κρατήσει το σχήμα του, και ίχνος τριβής δεν φαινόταν στην εξωτερική του επιφάνεια. Το κομμάτι κρέας είχε μειωθεί και παρέμενε μόνο το ένα τέταρτο του αρχικού όγκου. Αυτό που είχε απομείνει ήταν ένα είδος χυλού που προερχόταν πιθανότατα από τα μέρη που είχαν διαλυτοποιηθεί.»

Χρησιμοποίησε δηλαδή σαν πειραματικό ζώο ένα εξημερωμένο αρπαχτικό πουλί. Αυτά έχουν την ιδιαιτερότητα να αποβάλουν από το στόμα σε μορφή κουβαριού τα μέρη των θηραμάτων που δεν μπορούν να χωνέψουν, όπως φτερά, τρίχες, κόκκαλα κτλ.. Ανάγκασε το πουλί να καταπιεί μεταλλικό σωλήνα γεμισμένο με κρέας. Αφού το πτηνό εξέμεσε τον σωλήνα, παρατήρησε ότι δεν υπήρχαν πάνω σ’ αυτόν σημάδια μηχανικής τριβής και πως το κρέας είχε σχεδόν εξαφανιστεί, χωρίς να εμφανιστούν παράλληλα σημάδια αποσύνθεσης. Άρα η πέψη δεν ήταν αποτέλεσμα μηχανικής επεξεργασίας στο στομάχι. Ο de Réaumur  είχε επίσης την ιδέα να κάνει ένα πείραμα προσομοίωσης της πέψης σε συνθήκες in vitro, δηλαδή εκτός οργανισμού. Αντικατέστησε το κρέας μ’ ένα σφουγγάρι, συνέλεξε έτσι το γαστρικό υγρό απ΄την κοιλιά του πτηνού και απέδειξε ότι αυτό μπορούσε, εν μέρει βέβαια, να διαλυτοποιήσει το κρέας.

Ο Ιταλός Lazzaro Spallanzani (1729-1799), αββάς και καθηγητής φυσικής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Παβίας, ξανάπιασε τα αποτελέσματα του de Réaumur και τα πήγε ένα βήμα πιο πέρα. Σκέφτηκε κατ’αρχήν να προσομοιώσει τις πραγματικές συνθήκες πέψης και τοποθέτησε  κάτω από την μασχάλη του και για τρεις ολόκληρες μέρες, μεταλλικές ράβδους γεμάτες κρέας και γαστρικό υγρό από το στομάχι πτηνών, τα οποία είχαν μόλις ανοιχτεί! Είδε ότι η πέψη πραγματοποιείται ταχύτερα στη θερμοκρασία του σώματος παρά στη θερμοκρασία του περιβάλλοντος. Επανέλαβε το πείραμα  με πιο σχολαστικό τρόπο, αφαιρώντας πρώτα το γαστρικό υγρό από το στομάχι πτηνών που μόλις είχαν ανοιχτεί. Με αυτόν τον τρόπο η πέψη γινόταν in vitro, χωρίς καμμία δυνατή μηχανική επέμβαση του στομαχιού. Συμπέρανε λοιπόν, όπως το είχε κάνει o Réaumur, αλλά με πιο αξιόπιστο επιστημονικά τρόπο, ότι η πέψη δεν είναι μηχανικό φαινόμενο.

Για να αποδείξει ότι ο άνθρωπος και τα ζώα χωνεύουν με τον ίδιο τρόπο, αποφάσισε να πειραματιστεί πάνω στον εαυτό του. Στο βιβλίο του, «Πειράματα πάνω στην πέψη στον άνθρωπο και ορισμένα είδη ζώων», 1783, περιγράφει τα εξής:

«Ο σκοπός ήταν να καταπιώ από το στόμα, ένα μικρό υφασμάτινο πουγκί που περιείχε 52 κόκκους (1κόκκος = 52 mg) μασημένο ψωμί. Το πουγκάκι παρέμεινε στο σώμα μου για 23 ώρες χωρίς να νοιώσω κάποια ενόχληση πριν το αποβάλω από τα κόπρανα. Δεν περιείχε πλέον ψωμί και το ύφασμα του πουγκιού δεν είχε κανένα σχίσιμο, οπότε ήταν προφανές ότι δεν είχε υποστεί καμμία αλλοίωση. Η επιτυχία αυτού του πειράματος με ώθησε να πραγματοποιήσω και άλλα. Τύλιξα σε υφασμάτινο πουγκί 60 κόκκους από μαγειρεμένη και μασημένη σάρκα περιστεριού. Το πουγκί αυτό παρέμεινε στο σώμα μου για 18 ώρες, όπου και οι σάρκες πλήρως χωνεύτηκαν».

Το 1822, ένα ατύχημα θα δώσει μια τρομερή ώθηση στις γνώσεις γύρω από την πέψη. Ένας Καναδός κυνηγός 25 ετών, ο Alexis Saint-Martin, δέχεται μια τουφεκιά στη κοιλιά ενώ βρίσκεται στο νησί Mackinac στη λίμνη Huron. Η πληγή είναι τόσο σοβαρή που το στομάχι εξέχει και από μια διάτρηση του στομαχιού βγαίνει τροφή! Ο ιατρός θεωρεί ότι είναι αδύνατον να σωθεί ο ασθενής και σηκώνει τα χέρια ψηλά. Ο  Saint-Martin όμως επιβιώνει! Η πληγή επουλώνεται, με περίεργο τρόπο όμως. Τα άκρα της διάτρησης του στομαχιού συγκολλώνται με αυτά της κοιλιάς, δημιουργώντας ένα συρίγγιο, δηλαδή δίαυλο με αποτέλεσμα  το εσωτερικό του στομαχιού να επικοινωνεί με το εξωτερικό μέρος του σώματος! Το περιεχόμενο του στομαχιού μπορούσε έτσι να εξεταστεί απ’ευθείας αρκεί να βρισκόταν το κατάλληλο μυαλό για να το σκεφτεί!

Εδώ εμφανίζεται ο William Beaumont.  Στρατιωτικός χειρούργος που είχε πάρει τη θέση αυτή χωρίς να έχει κάνει πραγματικές σπουδές ιατρικής αλλά απλώς επειδή είχε υπάρξει βοηθός ιατρού. Ο Beaumont περιμαζεύει τον St Martin και τον προσλαμβάνει. Με την πάροδο του χρόνου, κατάλαβε ότι ο St Martin ήταν  δυνητικά ένα φοβερό «πειραματόζωο»! Μπορούσες να παρακολουθήσεις απ’ευθείας αυτό που συνέβαινε στο στομάχι του, να συλλέξεις το γαστρικό οξύ, να τοποθετήσεις τρόφιμα και να παρακολουθήσεις την πέψη τους…

«7 Αυγούστου, 11 η ώρα, αφού υποχρέωσα το αγόρι σε 17ωρη νηστεία, αφαιρώ μια ουγγιά (28  γρ.) καθαρού γαστρικού υγρού, που δεν ήταν ανακατεμένο με άλλες ουσίες. Παίρνω κατόπιν ένα καλό κομμάτι από βρασμένο βοδινό, και το τοποθετώ σε μια φιάλη μαζί με το γαστρικό υγρό. Κλείνω ερμητικά τη φιάλη και την τοποθετώ σε μια κατσαρόλα με νερό στη θερμοκρασία των 100°F (37,8 °Celsius), κρατώντας σταθερή τη θερμοκρασία αυτή. Μετά από τρεις ώρες, οι μυικές ίνες είχαν μειωθεί κατά το ήμισυ. Στις εννιά ώρες, το μίγμα είχε πάρει το χρώμα του βουτυρόγαλου». (Απόσπασμα από το «Experiment and observations on the gastric juice». William Beaumont (1822).

Μελέτησε έτσι το χρόνο πέψης διαφόρων τροφών, έδειξε την παρουσία υδροχλωρικού οξέος στο στομάχι και επιβεβαίωσε ότι η αποδόμηση των τροφών γίνεται χημικά στο στομάχι.

Έχουμε ξεφύγει οριστικά από τις θεωρίες των Αρχαίων πάνω στο φαινόμενο της πέψης. Δεν υπάρχει ζήτημα αλέσματος, βρασίματος, μουλιάσματος, αποσύνθεσης, ζύμωσης ή μετατροπής ουσιών και δημιουργία άλλων αλλά έχουμε χημική δράση. Η ανακάλυψη της ακριβούς φύσης της διαδικασίας αυτής έρχεται σύντομα…

[το τρίτο μέρος της ιστορίας της πέψης την ερχόμενη εβδομάδα]

Σχολιάστε το άρθρο

  • Εκπληκτικό ταξίδι! Είναι τρομερό το πως νοούνταν εκείνη την εποχή η έννοια του πειράματος. Ανυπομονώ για τη συνέχεια.

  • Φαίδρα Σίμιτσεκ

    @biologion. Η έννοια του πειράματος, τα πειραματόζωα και ο χειρισμός τους… πόσο δρόμο έχουμε κάνει. Μου άρεσαν επίσης οι φοβερές συγκυρίες που βοηθούν πάντα αυτόν που ψάχνει και έτσι έχει τα μάτια του ανοιxτά.

    @Marlykon. θα σε περιποιηθώ ιδιαίτερα και θα πάρεις το βραβείο της καλύτερης αναγνώστριας :). Δεν θα το ανεβάσω όμως Τετάρτη…

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.