Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Mind if I smoke?

Το κάπνισμα έχει απαγορευθεί στους χώρους εργασίας και στους χώρους αναψυχής σε πάνω από είκοσι χώρες πλέον και κάθε φορά η αρχική αντίδραση ήταν η ίδια: φόβος ότι επιχειρήσεις θα καταστραφούν, ότι δρόμοι θα κλείσουν με  τους καπνίζοντες πελάτες να δημιουργούν κυκλοφοριακή συμφόρηση και βεβαιότητα ότι η πλειοψηφία του κόσμου θα βρει το μέτρο αντιπαθητικό και αντικοινωνικό, αφού περιορίζει την ελευθερία των καπνιστών. Και όμως φαίνεται πως δεν κατέρευσαν επιχειρήσεις και η φράση που μένει στους περισσότερους είναι: «Αυτό ήταν όλο τελικά; Σιγά!».

Πέρα από τα ανέκδοτα, τι αντίκτυπο είχε από άποψη υγείας η απαγόρευση του καπνίσματος, αν όχι στην Ελλάδα, που τα περιοριστικά μέτρα μπήκαν σε εφαρμογή κουτσά στραβά μόλις την 1η Ιουλίου του 2009, αλλά στην υπόλοιπη, πιο νομοταγή, Ευρώπη και Αμερική;

Ας δούμε κατ’αρχήν μερικά παραδείγματα που αφορούν τον καρκίνο του πνεύμονα. Είναι ο κατ’ εξοχήν δείκτης για να αξιολογηθεί η επίδραση οποιασδήποτε αλλαγής στο κάπνισμα, ιδίως στις ηλικίες 35-45 που κινδυνεύουν περισσότερο να εκδηλώσουν την ασθένεια. Στην Ελλάδα κάθε χρόνο 7.000 άτομα πεθαίνουν από τη νόσο και μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουμε τη μεγαλύτερη συχνότητα καρκίνου του πνεύμονα σε ηλικίες κάτω των 45 ετών.  Στη Γαλλία λοιπόν, οι περιπτώσεις καρκίνου του πνεύμονα μειώθηκαν στα μισά τα τελευταία  δέκα χρόνια στους άνδρες 40 ετών με παράλληλη μείωση στην κατανάλωση τσιγάρων.  Αντίθετα στις γυναίκες, το ποσοστό αυξήθηκε κατά τέσσερις φορές σε 15 χρόνια, από το ’84 ώς το ’99, για να σταθεροποιηθεί έκτοτε. Και στις δυο περιπτώσεις όμως, η θνησιμότητα από καρκίνο του πνεύμονα δεν άλλαξε από τον Ιανουάριο του 2008  που μπήκαν σε ισχύ τα μέτρα περιορισμού έως σήμερα γιατί οι Γάλλοι συνέχισαν να καπνίζουν το ίδιο.  Στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ που εφάρμοσε από το 1988 αντικαπνιστικά μέτρα και εκπαιδευτικά προγράμματα, ο αριθμός των καπνιστών μειώθηκε κατά 10% και οι περιπτώσεις καρκίνου του πνεύμονα έπεσαν κατά τέσσερις φορές πιο γρήγορα από ότι σε άλλες περιοχές των ΗΠΑ.  Αλλά στην Αγγλία, οι θάνατοι λόγω καπνίσματος έχουν μειωθεί σταδιακά κατά  50% από το τέλος της δεκαετίας του ’60, πολύ πριν δηλαδή την εφαρμογή των περιοριστικών νόμων του 2007.

Φαίνεται λοιπόν να είναι παρακινδυνευμένο το ν’αποδώσουμε τη μείωση του καρκίνου αποκλειστικά και μόνο σε ένα αίτιο, τον περιορισμό του καπνίσματος, όπως επίσης απαιτείται χρονική περίοδος αρκετών δεκαετιών ώστε να μεταφραστεί η μείωση του αριθμού καπνιστών (8% στη Σκωτία ένα χρόνο μετά την απαγόρευση, 5% στην Ιρλανδία μετά από τρία χρόνια) ή των εφήβων καπνιστών σε λιγότερα κρούσματα καρκίνου.

Πέρα από την καρκινογόνο επίδραση του, το κάπνισμα έχει άμεσες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στα αγγεία. Ξέρουμε έτσι από το 1993 ότι όταν ένας καπνιστής καπνίσει έστω και ένα τσιγάρο μειώνει αισθητά και σε λιγότερο από 5’ τη διάμετρο των στεφανιαίων αρτηριών  του. Αυτός ο σπασμός  μειώνει την παροχή σε οξυγόνο της καρδιάς παρ’όλο που την ίδια στιγμή η ζήτηση είναι αυξημένη: το μονοξείδιο του άνθρακα που κυκλοφορεί αντί του οξυγόνου στο αίμα του καπνιστή, συνδυάζεται πιο εύκολα με την αιμοσφαιρίνη από ό,τι το οξυγόνο, με αποτέλεσμα την χρόνια ελλειπή οξυγόνωση, με σοβαρές επιπτώσεις για την υγεία. Ιαπωνικές  μελέτες του 1999 σε καπνιστές αλλά και παθητικούς καπνιστές με καλή υγεία, έδειξαν ότι μόνο 30 λεπτά παθητικής έκθεσης στον καπνό διαταράσσουν επίσης την στεφανιαία  κυκλοφορία.

Σε πραγματικές συνθήκες τώρα, η επιδημιολογία προσφέρει δεδομένα που δείχνουν ότι  το ενεργητικό και το παθητικό κάπνισμα (π.χ. όταν ζεις με έναν καπνιστή) αυξάνει σημαντικά το ρίσκο  ισχαιμικών επεισοδίων και παθολογιών που προκαλούνται από έλλειψη καλής  οξυγόνωσης της καρδιάς. Το 2006, η αμερικάνικη μελέτη Ιnterheart που περιλαμβάνει 15.000 περιπτώσεις εμφράγματος σε 52 χώρες μιλάει για αύξηση του ρίσκου εμφράγματος του μυοκαρδίου από 24 έως 62% ανάλογα με το επίπεδο έκθεσης στο παθητικό κάπνισμα (1-7 ώρες αντί 22 ώρες εβδομαδιαίως). Μια πιο πρόσφατη μελέτη 1.  επιβεβαιώνει ότι η έκθεση στο παθητικό κάπνισμα αυξάνει 25 με 30% το ρίσκο στεφανιαίων ασθενειών  και εμφράγματος στους μη καπνίζοντες. Αυτό το απίστευτα υψηλό ποσοστό έχει αμφισβητηθεί από επιδημιολόγους αν και άλλοι το δικαιολογούν με βάση τα δεδομένα που θέλουν τον καπνό που εισπνέει ο μη καπνιστής να είναι πολύ πιο τοξικός και επιβλαβής από αυτόν του καπνιστή που περνάει μέσα από φίλτρο: μια μικρότερη ποσότητα παράπλευρου καπνού ίσως να είναι πιο δραστική από αυτή που περιέχει ο καπνός που εισπνέει ο καπνιστής.  Τέλος, έρχεται να προστεθεί μια πολύ πρόσφατη μελέτη στο περιοδικό Lancet. Δεδομένα του 2004 που συγκεντρώθηκαν από 192 χώρες και μιλούν για 600.000 θανάτους ετησίως λόγω παθητικού καπνίσματος από τους οποίους οι 165.000 έχουν να κάνουν με παιδιά! Τα δύο τρίτα των θανάτων ήταν στην Αφρική  και στη Νότιο Ασία. Η συσχέτιση του παθητικού καπνίσματος και παθήσεων του αγγειακού συστήματος είναι λοιπόν δεδομένη και εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον των περιοριστικών αντικαπνιστικών μέτρων.

Υπήρξε  μείωση των καρδιακών επεισοδίων μετά την εφαρμογή των αντικαπνιστικών μέτρων; Αφορούσε και μη καπνιστές και αν ναι κατά πόσον;

Μέχρι σήμερα 14 επιδημιολογικές μελέτες αξιολόγησαν την επίπτωση αυτών των απαγορεύσεων σε σχέση με το έμφραγμα του μυοκαρδίου σε ένα διάστημα από 2 έως 36 μήνες μετά την απαγόρευση  οι 13 και σε διάστημα 2 ετών η πιο πρόσφατη. Με δεδομένα κυρίως απ’την Αμερική αλλά και την Ευρώπη, τα στοιχεία (πλην των Γαλλικών) αξιολογήθηκαν σε δυο μετα-μελέτες ( 2, 3),  οι οποίες επιβεβαίωσαν ότι η απαγόρευση καπνίσματος στους δημόσιους χώρους έχει ως άμεσο αποτέλεσμα τη μείωση του κινδύνου εμφράγματος σε ποσοστό γύρω στο 18%. Αντίθετα, η Γαλλία δεν είδε καμμία απότομη μείωση στον αριθμό  περιστατικών εμφράγματος μετά την απαγόρευση του 2007 αλλά μια διατήρηση της τάσης που υπήρχε πριν: ίσως γιατί η κατανάλωση τσιγάρων δεν άλλαξε και η έκθεση στο παθητικό κάπνισμα ήταν εξ αρχής πολύ διαφορετική από αυτή άλλων χωρών (βλ. παμπ της Σκωτίας με συνωστισμό).

Μια πιο προσεκτική ματιά στις μελέτες που ανιχνεύουν μείωση, μας δείχνει όμως ότι η σημασία του φαινομένου δεν μπορεί να εκτιμηθεί ακόμα με ακρίβεια:  τα δεδομένα είναι ετερογενή σε σχέση με το  χρονικό διάστημα μελέτης (2 έως 36 μήνες) αλλά και με το μέγεθος των πληθυσμών που αφορούν. Επί πλέον, στις περισσότερες περιπτώσεις τα στοιχεία δεν κατατάσσονται με βάση την ηλικία ή το φύλο των παθόντων. Όλα  αυτά δυσκολεύουν την αξιολόγηση ενός φαινομένου ως σταθερού και όχι εποχιακού. Κυρίως όμως (με εξαίρεση δυο δημοσιεύσεις που αφορούν μικρούς πληθυσμούς ( 4, 5 και τη Γαλλική μελέτη που δείχνει μηδενική τάση) δεν διευκρινίζεται αν  τα δεδομένα που παρουσιάζονται αφορούν  καπνιστές ή μη καπνιστές! Έχουμε δηλαδή έμμεσες ενδείξεις για θετική επίπτωση (ή και ανύπαρκτη) των μέτρων στους μη καπνιστές.

Υποστηρίζω  τον  περιορισμό στο κάπνισμα.  Σαν μη καπνίστρια ζω καλύτερα μακριά από το τσιγάρο, από τα  4.000 διαφορετικά χημικά που περιέχει και από τα περίπου 50 διαφορετικά καρκινογόνα του καπνού του!   Αλλά ας μην ξεχνάμε ότι το κύριο πρόβλημα είναι το κάπνισμα των καπνιστών: μπορεί μερικοί από αυτούς να βλάψουν άθελά τους άλλους, οι μισοί όμως θα πεθάνουν από τον ίδιο τον καπνό τους.

Notes:

  1. Committee on Secondhand smoke exposure and acute coronary events, Institute of Medicine. Secondhand smoke exposure and cardiovascular effects: making sense of the evidence. Washington, DC.Q The National Academies press. 2009
  2. Meyers DG et al., J.Am.Coll.Cardiol. 2009; 54(14):1249-55
  3. Lightwood JM et al., Circulation 2009; 120(14): 1373-9
  4. Seo DC & Torabi MR, J Drug Educ 2007;  37(3): 217-26
  5. Pell et al., N. Engl J Med 2008; 359 (5): 482-91

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.