Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

«Να μαθαίνω γράμματα…»

Με τον πιο πάνω τίτλο και με υπότιτλο «Το σχολείο στη νεοελληνική λογοτεχνία» κυκλοφόρησε το 2004 από τις εκδόσεις Μεταίχμιο ένα ενδιαφέρον βιβλίο του Κώστα Ακρίβου, στο οποίο ανθολογούνται αποσπάσματα από πεζό ή ποιητικό έργο 140 περίπου Ελλήνων λογοτεχνών ‒αποσπάσματα που σχετίζονται με το σχολείο. Τα κομμάτια αυτά δεν αφορούν κατ’ ανάγκη ολοκληρωμένα έργα με αποκλειστικό θέμα το σχολείο, αλλά περιλαμβάνουν και απλές αναφορές που συναντούμε σε έργα, όπως του Καζαντζάκη, του Σεφέρη, του Παλαμά κλπ.

Όμως, πιστεύω, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα έργα εκείνα που αντλούν όλη την έμπνευσή τους από τη σχολική ζωή και πράξη. Η σχολική ζωή και οι σχολικές εμπειρίες, δεμένες αξεδιάλυτα με την παιδική και τη νεανική μας ηλικία, παραμένουν βαθιά χαραγμένες στη μνήμη όλων μας. Τέτοια βιβλία που άλλοτε μας θυμίζουν δικές μας εμπειρίες από τη σχολική ζωή είτε ως μαθητών είτε ως δασκάλων κι άλλοτε μας ταξιδεύουν στη σχολική ζωή άλλων καιρών και τόπων, ασκούν μια ιδιαίτερη έλξη και γοητεία σε κάθε εκπαιδευτικό. Είναι πολύ γνωστά τα παλαιότερα «Τα διηγήματα του μικρού σχολειού» του Χρήστου Χρηστοβασίλη, «Η κυρία Ντορεμί» της Λιλίκας Νάκου, το «Όταν ήμουν δάσκαλος» του Ιωάννη Κονδυλάκη, το «Γ΄ Χριστιανικόν Παρθεναγωγείον» της Έλλης Αλεξίου, το «Σ’ ένα Γυμνάσιο Θηλέων» της Κατίνας Παπά, ένα βιβλίο που άσκησε σε μένα μια ευεργετική επίδραση τα πρώτα χρόνια της εκπαιδευτικής μου σταδιοδρομίας. Χαρακτηριστικό του ενδιαφέροντός τους είναι ότι όλα κυκλοφορούν και σε νεότερες εκδόσεις.

Παραδόξως, στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία, πέρα από σκόρπιες αναφορές, δεν συνάντησα ολόκληρα έργα με θέμα το σχολείο. Ίσως να άξιζε να διερευνηθεί το φαινόμενο. Κυκλοφορούν όμως αρκετά έργα ξένων λογοτεχνών. Παρουσιάζω με συντομία μερικά από αυτά, που η ανάγνωσή τους, πιστεύω, μπορεί να αποβεί για όλους τους εκπαιδευτικούς, όχι μόνο πηγή αναγνωστικής απόλαυσης, αλλά και ένας έμμεσος οδηγός διδακτικής.

1. Άντονι Λιμπέρα, «Η δασκάλα των Γαλλικών» (Πατάκης, 2002).

Το βιβλίο, με κεντρικό πρόσωπο ένα μαθητή στην τελευταία τάξη του σχολείου, τοποθετείται στην Πολωνία τη δεκαετία του ’60. Ο νεαρός έφηβος, προσπαθεί να προσελκύσει το ενδιαφέρον της καθηγήτριάς του των Γαλλικών, που είναι και η διευθύντρια του σχολείου, και την οποία έχει ερωτευτεί, προ πάντων γιατί εκείνη, αφοσιωμένη στη δουλειά της, δεν αποκαλύπτει τίποτα από την προσωπική της ζωή. Ο νεαρός μαθητής, στην προσπάθειά του να της κινήσει το ενδιαφέρον, αναζητά, μαθαίνει, ωριμάζει ως άτομο. Το βιβλίο, πλούσιο σε λογοτεχνικές αναφορές, σε άλλες καλές τέχνες, αλλά και στη ζωή στην τότε κομμουνιστική Πολωνία, είναι γεμάτο από τη σχολική ζωή, απεικονίζοντας τέλεια την ψυχολογία του εφήβου και το πέρασμά του από την εφηβεία στην ωριμότητα. Ένα εξαιρετικό ανάγνωσμα.

2. Φρανκ ΜακΚορτ, «Ο δάσκαλος» (Scripta, 2006)

Ο Αμερικανο-Ιρλανδός συγγραφέας, δάσκαλος για τριάντα χρόνια σε δημόσια σχολεία της Νέας Υόρκης, κυρίως επαγγελματικά και τεχνικά λύκεια, αφηγείται τις εμπειρίες του από τότε που, αδαής και φοβισμένος, μπαίνει για πρώτη φορά στην τάξη, ώς την ημέρα της συνταξιοδότησής του. Αντισυμβατικός ως δάσκαλος, χρησιμοποιώντας συχνά ανορθόδοξες μεθόδους διδασκαλίας, γεμάτος αγάπη για τους μαθητές του, πολύ επιεικής στις βαθμολογίες, αφηγείται με ολοζώντανο ύφος και πολύ χιούμορ τη διδασκαλική του πορεία. Σίγουρα πολλοί εκπαιδευτικοί θα βρουν εδώ κάτι από τον εαυτό τους.

3. Tobias Wolf, «Το παλιό σχολείο» (Πόλις, 2008)

Πρόκειται για ένα αυστηρό, αριστοκρατικό, Αμερικανικό σχολείο, στο οποίο δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη διδασκαλία της λογοτεχνίας καθώς και στη μύηση των μαθητών στη συγγραφή. Έχει γραφτεί από την κριτική ότι το βιβλίο αποτελεί μια διασταύρωση του «Κύκλου των χαμένων ποιητών» (την πασίγνωστη εξαιρετική ταινία με κεντρικό άξονα το σχολείο) και του βιβλίου-σταθμού στην παγκόσμια λογοτεχνία της εφηβείας, του «Φύλακα στη σίκαλη» του Σάλιντζερ. «Το παλιό σχολείο», με κύριο πρόσωπο πάλι έναν έφηβο, φαντάζει στην εποχή μας σαν ένα ιδανικό σχολείο, που δεν ξέρω αν εξακολουθεί ακόμη να υπάρχει στην Αμερική.

4. Φρανσουά Μπεγκοντό, «Ανάμεσα στους τοίχους» (Μεταίχμιο, 2008)

Σ’ ένα Γυμνάσιο, σε μια εργατική συνοικία του Παρισιού, ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής-καθηγητής αγωνίζεται να διδάξει το μάθημα της γλώσσας σε μια τάξη δεκατετράχρονων παιδιών, που προέρχονται από ποικίλες χώρες και διαφορετικούς πολιτισμούς, την Κίνα, την Αλγερία, την Τυνησία, το Μαρόκο… πιο λίγοι είναι οι Γάλλοι από τους ξένους. Το βιβλίο προχωρεί ουσιαστικά μόνο με διαλόγους άλλοτε μεταξύ δασκάλου και μαθητών άλλοτε μεταξύ των καθηγητών. Πολύ ρεαλιστικό, πολύ σύγχρονο, απεικονίζει τη σημερινή πραγματικότητα χωρίς να την εξιδανικεύει.

Η ομότιτλη ταινία, βασισμένη στο βιβλίο, που κέρδισε το Χρυσό Φοίνικα των Καννών, είναι ακόμη μια απόδειξη του ενδιαφέροντος που προκαλεί.

5. Antonio Scurati, «Δάσκαλος και μαθητής» (Πόλις, 2010)

Σ’ ένα Λύκειο, σε μια μικρή κωμόπολη της βόρειας Ιταλίας, τη Δευτέρα 18 Ιουνίου 2001, ημέρα προφορικών απολυτήριων εξετάσεων, ένας μαθητής μπαίνει στην αίθουσα και μ’ ένα όπλο σκοτώνει επτά καθηγητές, αφήνοντας να ζήσει μόνο ένας, ο Αντρέα Μαρεσκάλκι, καθηγητής Ιστορίας και φιλοσοφίας.

Το φαινόμενο της νεανικής παραβατικότητας, της σχολικής βίας που εξικνείται ώς τις δολοφονικές επιθέσεις δεν είναι άγνωστο στην εποχή μας. Με επίκεντρο αυτό το θέμα και κεντρικό πρόσωπο τον επιζήσαντα καθηγητή διαδραματίζεται όλο το έργο. Ποια ήταν τα αίτια που οδήγησαν το μαθητή στην αποτρόπαια πράξη; Γιατί εξαίρεσε το συγκεκριμένο καθηγητή; Καθένας από τη μικρή κοινωνία έχει τις δικές του απαντήσεις, ενώ ο επιζήσας καθηγητής προβληματισμένος, γεμάτος τύψεις και ενοχές αναζητά με τον εσωτερικό του στοχασμό τόσο τα αίτια των δολοφονιών όσο και τη δική του επιβίωση.

Ένα πολύ σύγχρονο βιβλίο που μέσα από τη μυθιστορία διερευνά τα χαρακτηριστικά της νεανικής εγκληματικότητας και τα αίτιά της, με τρόπο που προβληματίζει όλους μας.

Το παρόν άρθρο θα δημοσιευθεί στο κυπριακό περιοδικό  «Εκπαιδευτική Αλλαγή» στο τεύχος που θα κυκλοφορήσει στο τέλος Ιανουαρίου.

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.