Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Z. Ρενουάρ | Περί τέχνης και τεχνολογίας

Γράψαμε στον Πίνακα Ανακοινώσεων: “Στην τέχνη, η άφιξη του τέλειου ρεαλισμού συμπίπτει με την άφιξη της απόλυτης παρακμής;“ με αφορμή μια συνέντευξη εποχής που έδωσε ένας από τους μεγαλύτερους σκηνοθέτες ο Γάλλος Ζαν Ρενουάρ (Jean Renoir), γιος του ζωγράφου Pierre-Auguste Renoir. Τα λεγόμενά του αξίζει να διαβαστούν όχι τόσο για να συγκρατηθούν λέξη προς λέξη όσο για τους συλλογισμούς που προκαλούν.

«[…] Γνωρίζουμε από την ιστορία της Τέχνης ότι ο ερχομός του απόλυτου ρεαλισμού συμπίπτει με την απόλυτη παρακμή. Αναφέρθηκα προηγουμένως στην περίπτωση της ελληνικής τέχνης αλλά μου έρχεται κι άλλο ένα παράδειγμα στο νου. Συγχωρήστε με αν επαναλαμβάνομαι. Είναι το παράδειγμα της τέχνης της ταπισσερί. Από τις ωραιότερες ταπισσερί που γνωρίζουμε στον κόσμο είναι εκείνη του Bayeux της Βασίλισσας Ματθίλδης. Η βασίλισσα αυτή μαζί με τις κυρίες των τιμών κεντούσε την ταπισσερί όσο καιρό ο άνδρας της Γουλιέλμος κατακτούσε την Αγγλία. Είναι προφανές ότι το μαλλί που χρησιμοποιούσε ήταν επεξεργασμένο με πρωτόγονο τρόπο όπως και τα χρώματα που είχε στη διάθεσή της ήταν και αυτά περιορισμένα. Πιθανώς ήταν φυτικής προέλευσης, ίσως μερικά να ήταν και ορυκτής προέλευσης. Πράγματι, όταν κοιτάμε αυτή την ταπισσερί παρατηρούμε μια περιορισμένη παλέτα χρωμάτων. Όμως αυτή η ταπισσερί είναι από τις ωραιότερες του κόσμου.

Αν μεταφερθούμε λίγους αιώνες αργότερα έχουμε ακόμα πρωτόγονες ταπισσερί. Για παράδειγμα είναι αυτές που εκτίθενται στην πόλη Angers και συνθέτουν τη λεγόμενη “Αποκάλυψη”. Ένας απίθανος κόσμος εμφανίζεται μπροστά μας, όχι μόνο στο επίπεδο της φαντασίας αλλά και με την έννοια του ρεαλισμού. Τα πρόσωπα που βλέπουμε είναι σύγχρονα πρόσωπα- κάθε μέρα συναντάμε στο δρόμο ανθρώπους που μοιάζουν με αυτούς τους αγίους, με τους βασιλείς, τις βασίλισσες, τους αμαρτωλούς και τους αγγέλους αυτού του έργου και ένας Θεός ξέρει με τι πρωτόγονα μέσα φτιάχτηκε όλο αυτό.

Μια μέρα όμως ένας καλός βασιλιάς, ο Ερρίκος ο 4ος κάνει μια απερίσκεπτη βλακεία και σκοτώνει την τέχνη της ταπισσερί. […] Είχε εφευρεθεί η τεχνική που άλλαζε το πώς διασταυρώνονται οι κλωστές με πιο λεπτό τρόπο. Παράλληλα η χημεία της χρωστικής των νημάτων είχε κάνει και αυτή άλματα. Έτσι ο βασιλιάς αποφάσισε να επιδοτήσει και να εξευγενίσει όσους ήθελαν να ασχοληθούν με την καινούργια τεχνική. Η τέχνη της ταπισσερί είχε εξελιχθεί και άρχισαν να αντιγράφουν όλο και περισσότερο τη φύση: αντί να εφευρίσκουν μοτίβα απλά, αντέγραφαν πίνακες. Αντέγραψαν πίνακες του Boucher, του Watteau τόσο καλά που το αποτέλεσμα ήταν να μοιάζουν σχεδόν σαν πραγματικοί πίνακες. Σήμερα, αντιγράφουμε τη φύση με δέκα διαφορετικά πράσινα στη διάθεσή μας. Το μπλε του ουρανού περνάει από το θαμπό ενός σύννεφου στο γαλάζιο μια ηλιόλουστης μέρας. Αλλά η τέχνη της ταπισσερί τελείωσε. Υπάρχουν σύγχρονοι καλλιτέχνες όπως ο Λουρσά που προσπαθεί να ανανεώσει την τέχνη αυτή απομακρύνοντάς την απ’ τον ρεαλισμό. ‘Όμως η επιδίωξη αυτή είναι μια πράξη επιφανειακή που σε τελική ανάλυση δεν φέρει ένα αποτέλεσμα σαν αυτό της ταπισσερί του Μπαγιέ (Bayeux).

Έτσι διερωτώμαι το εξής: μήπως ο άνθρωπος έχει κλίση προς το ωραίο σε πείσμα της εξυπνάδας του, αυτής της καταστροφικής ιδιότητας; Είναι φοβερή η εξυπνάδα…κάνουμε ένα σωρό βλακείες από εξυπνάδα, μας σπρώχνει προς το άσχημο και μας κάνει υπηρέτες και αθεράπευτους ερασιτέχνες του άσχημου. Η δυνατότητά μας να αντιγράφουμε τη φύση ανταποκρίνεται στην τάση μας να αναπαράγουμε αυτό που είναι άσχημο. Γιατί αυτό που αντιγράφουμε απ’ τη φύση δεν είναι αυτό που είναι ωραίο σ’ αυτήν. Αναρωτιέμαι άραγε τι είναι αυτό που υπάρχει στην πρωτόγονη τέχνη και κάνει όλα τα αντικείμενα όμορφα. Γιατί υπάρχει εκεί μια ερώτηση ενοχλητική. Κοιτάμε πήλινα αντικείμενα των Ετρούσκων και τα βρίσκουμε όλα ωραία. Δεν θα με πείσετε ότι τότε όλοι οι αγγειοπλάστες ήταν ιδιοφυείς.

Πώς λοιπόν όταν η τεχνολογία είναι πρωτόγονη να είναι όλα τα έργα όμορφα και όταν αυτή εξελίσσεται να γίνονται άσχημα, εκτός από ότι δημιουργείται από καλλιτέχνες αρκετά ταλαντούχους για να δαμάσουν την τεχνολογία; Η πορεία προς την τεχνολογία είναι η προαναγγελία μιας σύνθετης παρακμής [της τέχνης] […]»




Τη μετάφραση επιμελήθηκε η Φαίδρα Σίμιτσεκ.

Σχολιάστε το άρθρο

  • Λητώ Σεϊζάνη

    Έχει δίκιο σ’αυτό που λέει για την εξυπνάδα, πώς καταστρέφει την ομορφιά και την απλότητα. Μάλλον αυτό, μαζί με την έπαρση που συχνά συνοδεύει την ευφυία, είναι που μας κάνει εμάς τους ανθρώπους τα πιο καταστροφικα ζώα του πλανήτη.

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.