Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Archie Shepp: είμαι τζαζ

O μυθικός τζαζίστας Archie Shepp πέρασε και από την Ελλάδα για μια συναυλία με τον διάσημο Κουβανό πιανίστα, συνθέτη και ενορχηστρωτή Chucho Valdés. Σύμβολο της ελεύθερης τζαζ (free-jazz) που έπαιξε δίπλα στους θρυλικούς John Coltrane και Cecil Taylor- αλλά και της αφρο-αμερικάνικης μουσικής γενικά, ο Shepp παίζει όχι μόνο σαξόφωνο, αλλά εκφράζεται μέσω της γραφής και της ποίησης, και τοποθετείται πολιτικά. Γι’αυτόν η τζαζ είναι πάνω απ’όλα μια υπαρξιακή υπόθεση, μέσα απ’την οποία υμνεί την αφρο-αμερικανική ιστορία που είναι και η προσωπική του ιστορία. Ενώνει μέσω αυτής τη ζωή με την τέχνη, την ποίηση με την ηθική, το διαχρονικό με το πρόσκαιρο. Σε μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη 1 που διαβάσαμε και απ’όπου μεταφράσαμε μέρος της, λέει μεταξύ άλλων τα εξής:

Η τζαζ είναι μια υπαρξιακή μουσική.

Μουσικοί παίζουν πνευστά γύρω από τα πορνεία της Νέας Ορλεάνης και τα ντόπια κορίτσια πουλάνε το κορμί τους. Αυτό ονομαζόταν « jass ». Μια δεκαετία μετά, η λέξη πήρε δυο z και μαζί δυο έννοιες, της μουσικής και του σεξ. Για τον Sidney Bechet, η λέξη « jazz » σήμαινε «  πορνεία (fornication)». Αυτή η τζαζ δεν μοιάζει με τη μουσική μου. Προτιμώ τον όρο « μουσική των Μαύρων » ή « αφρο-αμερικανική μουσική ». Γιατί όλοι οι jazzmen γεννήθηκαν από έναν ίδιο πόνο μιας κοινότητας όπου ο ρατσισμός ήταν η κύρια συνιστώσα της ζωής τους. Και η βαθιά θλίψη που αναδίδει η μουσική τους δεν έχει σχέση με το δημιούργημα του Benny Goodman ή του Paul Whiteman…Η τζαζ εισήχθη στη Νέα Υόρκη από την ομάδα του Original Dixieland Jass Band, όταν οι λευκοί μιμούνταν ότι είχαν ακούσει στη Νέα Ορλεάνη. Στην πραγματικότητα, η τζαζ παιζόταν παντού στις Ην. Πολιτείες. Όπου έβρισκες μαύρο, έβρισκες και τζαζ. Υπάρχουν εξ άλλου δυο τρόποι παιξίματος: ή εκτελείς με ακαδημαϊκό τρόπο κάποιες μελωδίες και πρέπει να γνωρίζεις την αρμονία, ή έχεις εμπιστοσύνη στη ψυχή σου -και την ακολουθείς – γιατί χωρίς αυτή είναι αδύνατον να εκφράσεις ένα αληθινό μήνυμα, να πεις μια πραγματική ιστορία. Ποια ιστορία; Την ιστορία μου! Στη γέννηση μου δεν υπήρχαν νοσοκομεία για τους μαύρους. Στη γέννηση της μάνας μου, δεν σημείωσαν καν το γεγονός: η γέννηση των σκύλων ή των μαύρων δεν καταγραφόταν πουθενά. Έτσι, ο άνεμος που πνέει όταν παίζω σαξόφωνο είναι αυτός του παρελθόντος μου. Όταν φωνάζω, φωνάζω για τη γιαγιά μου, για τη θεία μου, για την κοινότητά μου.

Υπάρχει σήμερα μια τζαζ της μπουρζουαζίας που παίζεται από νεαρούς βιρτουόζους με πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Αλλά η μουσική τους δεν φέρει κανέναν πόνο. Όταν ήμουν νέος, λιντσάρανε τους μαύρους. Πλέον, ένας μαύρος πρόεδρος είναι ο ηγέτης μας. Η Oprah Winfrey είναι εκατομμυριούχος και ο μουσικός Wynton Marsalis τα πάει πολύ καλά… Από κοινωνικοπολιτικής απόψεως, η ζωή των μαύρων έχει τόσο πολύ αλλάξει που είναι δύσκολο κανείς να διακρίνει πλέον το μήνυμα της τζαζ. Αλλά η μουσική που παίζω είναι βαθιά και εσωτερικά υπαρξιακή. Η μουσική μάς αλλάζει. Έχει πλάσει την έννοια της ταυτότητάς μου. Όπως λέω συνήθως : « Όλα αυτά είμαι εγώ. Είμαι τζαζ. Είναι η ζωή μου».

Body and Soul.

Body and Soul, τραγουδάει ο Louis Armnstrong. Αυτή είναι η ουσία της τζαζ. Στη Δυτική μουσική, το σώμα είναι ένα εμπόδιο. Στην αφρο-αμερικανική μουσική, ενσαρκώνεται μέσα σ’αυτήν. Η ανάγκη να παίζουμε προηγείται των μουσικών οργάνων. Η φωνή φέρει μια πνοή και το σαξόφωνό μου είναι προέκταση της φωνής μου. Και ακόμα σήμερα χρησιμοποιούμε το « hambone », αυτήν τη μουσική που δημιουργήθηκε την εποχή του σκλαβοπάζαρου και παίζεται με πόδια και χέρια. Τότε, για τον πρώτο μπασίστα, το σώμα ήταν τα κρουστά του. Τα μουσικά όργανα αποτελούν μόνο ένα μέρος της εμπειρίας μας. Πράγματι, στην αρχή, ο σκοπός δεν ήταν να εκφράσουμε ένα σύνθετο μήνυμα, με τη διανοητική έννοια της λέξης, αλλά να χορέψουμε και να τραγουδήσουμε τη χαρά του να γλυτώνεις από τον πόνο μιας βίαιης μέρας. Η μουσική της ψυχής εκφράζεται μέσα από τη μουσική του σώματος.

Η αφρο-αμερικανική μουσική περιφρονεί τον κλασσικό διαχωρισμό που κάνει η Δύση μεταξύ σώματος και ψυχής. Body and Soul ! Το σώμα αποτελεί ένα όχημα για την ψυχή. Η μουσική είναι μια πλαστική έκφραση που δηλώνει αυτό που δεν μπορεί να πει ο λόγος. Όταν γράφω -πράγμα που μου συμβαίνει- σημειώνω επακριβώς την άποψη μου για τον κόσμο. Αλλά όταν θέλω να κάνω το ίδιο μέσω της μουσικής, αναδεικνύεται ένα υποκειμενικό κομμάτι που είναι αδύνατον να αποτυπώσεις με λόγια. Η δύναμη της μουσικής είναι να μπορεί να εκφράσει την ψυχή που κλαίει. Τα πάθη που εκφράζονται με τη μουσική μπορεί να είναι λιγότερο εμφανή, αλλά ίσως πιο έντονα από τα πάθη που λέγονται με λόγια. Εκφράζουν μιαν άλλη όψη του κόσμου.

Η μετάφραση του κειμένου είναι της Φαίδρας Σίμιτσεκ



Notes:

  1. Περιοδικό Philosophie Magazine #51, σελ. 89

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.