Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Γλωσσικά της Κύπρου

Η κυπριακή διάλεκτος έχει τις ρίζες της πολύ βαθιά στην ιστορία. Η πρώτη αρχή της ανιχνεύεται στο 12ο π.Χ. αιώνα, όταν οι Αχαιοί αποίκισαν την Κύπρο, ίδρυσαν βασίλεια, καθιέρωσαν τη θρησκεία και τη γλώσσα.

Όπως κάθε γλώσσα, έτσι και η γλώσσα της Κύπρου με το πέρασμα των χρόνων δέχτηκε ποικίλες επιδράσεις. Από την αλεξανδρινή Κοινή, το Βυζάντιο και όλους τους κατά καιρούς κατακτητές. Φράγκους, Ενετούς, Τούρκους. Πολύ λιγότερες επιδράσεις δέχτηκε από τους τελευταίους κατακτητές, τους Άγγλους, ίσως γιατί αυτοί κράτησαν μια υπεροπτική απόσταση από το λαό.

Βεβαίως η κυπριακή διάλεκτος ομιλείται, δεν γράφεται, αν και σ’ αυτήν δημιουργήθηκαν εξαίρετα λογοτεχνικά έργα στην ποίηση, όπως αυτά του Δημήτρη Λιπέρτη και προπάντων του Βασίλη Μιχαηλίδη. Σήμερα μεμονωμένες περιπτώσεις λογοτεχνών εκφράζονται κάποτε γραπτώς στη διάλεκτο, της οποίας είναι δύσκολη τόσο η προφορά όσο και η γραπτή απόδοση.

Είναι όμως εντυπωσιακό το πόσο κοντά στην αρχαία ελληνική βρίσκονται πολλές κυπριακές λέξεις, πιο κοντά απ’ ό,τι λέξεις της κοινής ελληνικής. Γιατί η Κύπρος, όντας κάπως ξεκομμένη από τον υπόλοιπο ελληνικό κορμό, δεν ακολούθησε, στην προφορική τουλάχιστον ομιλία, την ίδια γλωσσική εξέλιξη. Όμως, σήμερα ολοένα και περισσότερο πλησιάζει την κοινή νεοελληνική. Για παράδειγμα, υπάρχουν λέξεις της κυπριακής διαλέκτου που χρησιμοποιούσαν οι γονείς μου, εγώ τις καταλαβαίνω βέβαια αλλά δεν τις χρησιμοποιώ πια. Οι δε νεότερες από τη δική μου γενιές έχουν ακόμα μεγαλύτερη άγνοια του κυπριακού λεξιλογίου.

Δίνω ελάχιστα παραδείγματα λέξεων που προέρχονται από την αρχαία ελληνική. Τα έχω αντλήσει από την έκδοση «Ετυμολογικό λεξικό της ομιλουμένης κυπριακής διαλέκτου» του Κυριάκου Χατζηιωάννου, εκδ. Ταμασός, Λευκωσία 1996, που συνοδεύεται από σύντομη, χρησιμότατη εισαγωγή.

Αρμάζω=παντρεύω και αρμάζομαι=παντρεύομαι, από το αρμόζω=ταιριάζω

Έλλεται (το μάτι μου). Το λέμε για το μάτι όταν χοροπηδά. Απίστευτα συγγενικό με το άλλεται- άλμα

Καταϊσιεύκω= σπαταλώ, ξοδεύω άσκοπα, από το καταχεύω=χύνω κάτι χάμω.

Μιτά=μαζί. Άμεση επιβίωση της πρόθεσης μετά+γενική. Π.χ. Δεν ήρθε μιτά μου (μετ’ εμού).

Μυσιαρός=είδος μικρής σαύρας. Οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν τη λέξη μυσαρός για όλα τα αηδιασμένα ζωύφια.

Οκνιάρης=τεμπέλης (αρχ. όκνος=δισταγμός, φόβος)

Συντυχάννω=μιλώ, συνομιλώ. Από το αρχαίο συντυγχάνω=συναντώ. Τι πιο φυσικό όταν συναντηθούν κάποιοι να συνομιλήσουν;

Γράφει ο Κυριάκος Χατζηιωάννου: «Η Κυπριακή διάλεκτος με τη διατήρηση της προφοράς των διπλών συμφώνων και του τελικού ν στα ουδέτερα και στην αιτιατική των ονομάτων πλησιάζει περισσότερο προς την αρχαίαν Ελληνική από οποιαδήποτε άλλη Νεοελληνική διάλεκτο. Αν προσθέσουμε και τις πάρα πολλές αρχαιοελληνικές λέξεις, που διαφυλάττει στο γέρικο κορμό της, τότε θα διαπιστώσουμε την Ελληνικότητα των ανθρώπων που τη μιλούν».

Σχολιάστε το άρθρο

  • Λητώ Σεϊζάνη

    Πρόσφατα συνάντησα σ’ένα βιβλίο τις λέξεις «αελλόπους ίππος». Έχει άραγε να κάνει με τα άλλεται-άλμα που αναφέρεις Αναγνώστρια;

  • Λητώ Σεϊζάνη

    Απάντηση της Αναγνώστριας:
    Οπωσδήποτε το «αελλόπους ίππος» σημαίνει «άλογο που έχει πόδια γρήγορα σαν τη θύελλα». Δεν ξέρω όμως αν η λέξη θύελλα έχει σχέση με το άλλομαι. Νομίζω είναι από άλλη ρίζα.

  • Pingback: Βάκης Λοϊζίδης | Ένα ποίημα στην κυπριακή διάλεκτο — People & Ideas

  • ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΚΟΓΚΑΣ

    «Πολύ λιγότερες επιδράσεις δέχτηκε από τους τελευταίους κατακτητές, τους Άγγλους, ίσως γιατί αυτοί κράτησαν μια υπεροπτική απόσταση από το λαό.» θα διαφωνήσω στο σημείο αυτό. Αν παρατηρήσετε την καθημερινότητα της Κυπριακής Κοινωνίας θα δείτε ότι σήμερα ομιλείται στη Μεγαλόνησο μία γλώσσα που έχει ανακατέψει Ελληνικά, Αγγλικά (ίσως Τουρκικά) και λέξεις από το Κυπριακό Ιδίωμα. Κανείς δεν αμφιβάλλει για τη λαμπρότητα του καθαρού Κυπριακού Ιδιώματος (Τοπολαλιάς) Θα πρέπει να προβληματίσει τους υπεύθυνους η δυσμενής εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας στο νησί . Ενδεικτικά: δεν καλημερίζουμε αλλά λέμε hello ή hi , και όταν αποχαιρετάμε λαλούμε: Μπάι-μπάι σας!

  • Γεωργία Ταπάκη Παπαδοπούλου

    Νομίζω ότι η ανάμειξη των Αγγλικών στη καθομιλουμένη στη Κύπρο έγινε μετά το τέλος της Αγγλοκρατίας και όχι σαν φυσικό επακόλουθο στην συνύπαρξη λαών.Τα στοιχεία αυτά τα πρόσθεσε ο τουρισμός αλλά και η προσπάθεια πολλών να φανούμε ανώτεροι των λοιπών Ελλήνων,πιο εξελιγμένοι! κ.λ.π.Οι γονείς μας και η παππούδες δεν χρησιμοποιούσαν αυτές τις λέξεις,ούτε φτιάχνατε chrismast cake( δεν κατηγορώ και εγώ το φτιάχνω)

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.