Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Περί "brainstorming"

Μια άλλη αγγλική λέξη -εκτός από τη serendipity– που έχει κυριαρχήσει επίσης είναι το λεγόμενο brainstorming. Μπορούμε να το ορίσουμε ως μια τεχνική γέννησης ιδεών με την οποία μια ομάδα ανθρώπων ασκεί ελεύθερα μια προσπάθεια δημιουργικής περισυλλογής ώστε να βρεθούν επί τόπου λύσεις σε ένα συγκεκριμένο πρόβλημα. Μερικές εταιρείες τη χρησιμοποιούν συστηματικά αλλά ανεξάρτητα από αυτό, το brainstorming θεωρείται ο καλύτερος τρόπος να μεταμορφώσεις τους ανθρώπους σε πραγματικές μηχανές παραγωγής ιδεών. Σε ένα μακροσκελές αλλά εξαιρετικό άρθρο των ΝΥΤ γραμμένο πρόσφατα από τον γνωστό νευροεπιστήμονα και ιδιαίτερα παραγωγικό συγγραφέα Jonah Lehrer, η όλη αξία του brainstorming αμφισβητείται και επαναπροσδιορίζεται. Την άποψη αυτή έρχεται και συμπληρώνει ένα άλλο άρθρο της συγγραφέως Susan Cain που διαβάσαμε στην ίδια εφημερίδα. Έχει ενδιαφέρον να δούμε ποια είναι τα επίμαχα σημεία που εντοπίζουν οι αρθρογράφοι καθώς η ομαδική εργασία έχει σήμερα εξαιρετική εκπαιδευτική σημασία, όμως ίσως υπερβολική.

 

Σημείο πρώτο. Είσαι πιο δημιουργικός μόνος σου.

Το 1950 ένα πείραμα έδειξε ότι μια ομάδα ανθρώπων στους οποίους ζητήθηκε να λύσουν ένα σύνθετο παζλ, κατέληγαν σε περισσότερες προτάσεις όταν δούλευε ο καθένας μόνος του παρά όταν δούλευαν σε ομάδα. Μια σειρά από επόμενα πειράματα επιβεβαίωσαν το φαινόμενο: η παρουσία πολλών ανθρώπων σε μια ομάδα δεν συνεπάγεται αύξηση στη ροή νέων ιδεών. Αντιθέτως, η λογική του όχλου – και όχι τόσο η κριτική – φαίνεται να αποτελεί τον ανασταλτικό παράγοντα στην έκφραση του δυναμικού του εκάστοτε συμμετέχοντα. Η αιτία πηγάζει από τον περιορισμό που εξασκεί -και σε επίπεδο ασυνειδήτου- η κοινωνική πίεση που συνοδεύει μια τέτοια διαδικασία. Οι άνθρωποι σε ομάδες τείνουν να χαλαρώνουν και να αφήνουν τους άλλους να κάνουν τη δουλειά. Από ένστικτο αναπαράγουν τις γνώμες των άλλων και αποσιωπούν τη δικιά τους άποψη, με αποτέλεσμα να υποκύπτουν στην πίεση των συναδέλφων τους. Δεν είναι τυχαίο πως όταν παίρνουμε ένα διαφορετικό βήμα από τους υπόλοιπους μιας ομάδας, ενεργοποιούμε την περιοχή του εγκεφάλου που λέγετε αμυγδαλή και συνδέεται με ανεξέλεγκτες ανθρώπινες συναισθηματικές αντιδράσεις καθώς και με τον φόβο της απόρριψης.

 

Σημείο δεύτερο. Η άσκηση κριτικής βελτιώνει τη ροή ιδεών.

Ένα άλλο πείραμα συνέκρινε δυο ομάδες: στη μία απαγορευόταν να ασκήσει κριτική στα λεγόμενα των άλλων, και στην άλλη μπορούσες να το κάνεις, πάντα μέσα στα πλαίσια της ευγένειας. Η σύγκριση της αποδοτικότητας των δυο ομάδων έδειξε ότι η διαφορά σε παραγωγή ιδεών ήταν 20% παραπάνω για την περίπτωση όπου επιτρεπόταν η κριτική. Άρα η πεποίθηση ότι οι καλές ιδέες εκκολάπτονται χωρίς αναμόχλευση και πίεση αλλά σε ένα ιδεατό κόσμο αγγελικών συναδέλφων είναι μάλλον λανθασμένη. Έτσι είναι εξ άλλου και στην πραγματική ζωή. Επίσης, αν οι καλές ιδέες προκύπτουν ως λύσεις σε ένα εντοπισμένο πρόβλημα (θυμηθείτε την ετυμολογία της λέξης “καινοτομία”), τότε η κριτική που λαμβάνουμε επιτρέπει να ορίσει κανείς με ακόμη περισσότερη λεπτομέρεια το πρόβλημα, να αντιμετωπίσει μια πρόκληση για ακόμα καλύτερες λύσεις.

 

Σημείο τρίτο. Η δημιουργικότητα θέλει το τυχαίο και όχι τον προγραμματισμό.

Ο Lehrer αναλύει επίσης τα καλύτερα μοντέλα οργάνωσης ομάδων ώστε να ευνοηθεί στο βέλτιστο η δημιουργικότητα. Αναφέρει μια μελέτη που συγκρίνει τη σχέση μεταξύ των μελών μιας ομάδας και την απόδοση της δουλειάς τους. Συγκεκριμένα αναφέρει το παράδειγμα των παραγωγών του Hollywood, οι χειρότεροι των οποίων ανήκουν είτε σε ομάδα που εργάστηκε μαζί πάρα πολύ καιρό είτε αντίθετα που έχουν εργαστεί πολύ ελάχιστα μαζί ! Με άλλα λόγια, η πολύ μεγάλη οικειότητα δημιουργεί έναν ομαδικό τρόπο σκέψης που φθείρει το δημιουργικό δυναμικό. Αντίθετα, μια νεοσύστατη ομάδα δεν έχει προλάβει να αναπτύξει αρκετή χημεία μεταξύ των μελών της ώστε ο καθένας να μπορέσει να αποτελέσει πρόκληση για τον άλλον. Οι πιο παραγωγικές ομάδες ήταν λοιπον αυτές με καλό επίπεδο οικειότητας σε συνάρτηση με την ύπαρξη νέων παρουσιών ώστε να γίνουν τα πράγματα πιο ενδιαφέροντα.

Άλλες μελέτες, λέει ο Lehrer, έχουν δείξει ότι οι πιο επιτυχημένες ομάδες επιστημόνων είναι αυτές που επιτρέπουν την κοντινή φυσική παρουσία, δηλαδή την τυχαία συνάντηση. Η σημασία των κοινόχρηστων χώρων διαφαίνεται έντονη, σε συνδυασμό με την έννοια της serendipity. Σε παλαιότερο άρθρο της Καθημερινής, διάβαζα τη συνταγή επιτυχίας της εφημερίδας Guardian που μεταξύ άλλων αποδίδεται στη διαμόρφωση των χώρων εργασίας και κοινόχρηστων χώρων – από την απόλυτη ησυχία έως την χαλαρή και ελεύθερη κοινωνικότητα.

Συμπεραίνουμε ότι η δημιουργική σκέψη και οι καινοτόμες ιδέες απαιτούν έντονη, προσωπική διεργασία, ενώ η κριτική των άλλων και ένας ορισμένος τύπο οργάνωσης του χώρου εργασίας είναι κινητήρια δύναμη για περισσότερη δημιουργικότητα. Ίσως τελικά το brainstorming να είναι πιο λειτουργικό όχι σαν τρόπος εύρεσης λύσεων αλλά καλύτερα εντοπισμού προβλημάτων – ταιριάζει εξ άλλου και στη φύση μας το να εντοπίζουμε προβλήματα παρά το να βρίσκουμε λύσεις…

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.