Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Martin Heidegger | Η έννοια της «αυθεντικότητας» | Dasein

Μια σειρά κειμένων του Martin Heidegger (1889-1976) 1  2 3  4  5 ιδιαιτέρως το «Είναι και χρόνος», θεμελιώνουν επισήμως την απαρχή της υπαρξιακής σκέψης στον 20αιώνα.

Ο άνθρωπος είναι Dasein (εδωνά -είναι), με την έννοια της μοναδικότητας των ανθρώπινων όντων να διακρίνουν το Είναι έναντι άλλων τα οποία εκφράζουν το Είναι.

Το Dasein έχει την ιδιότητα να βρίσκεται εν-τω-κόσμω, να είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τον κόσμο.

Ο άνθρωπος είναι ύπαρξη, έχει δηλαδή τη δυνατότητα να εξ-ίσταται,να βρίσκεται σε έκ-σταση, να υπερβαίνει τα όριά του και, η υπέρβασή του αυτή τού παρέχει τη δυνατότητα προσέγγισης, επικοινωνίας και κατανόησης των άλλων όντων γύρω του.

Βασικό στοιχείο της ύπαρξης –που παρέχει στον άνθρωπο τη δυνατότητα αυτής της έκ-στασης- αποτελεί η μέριμνα, παράγοντας που επιτρέπει τη συνειδητοποίηση του κόσμου γύρω του- ως σύνολο πραγμάτων έτοιμων προς χρησιμοποίηση από μέρους του – που δεν αποτελεί μόνον αιτία για άνοιγμα της ανθρώπινης ύπαρξης στον κόσμο αυτόν των πραγμάτων (κοσμομέριμνα) αλλά και για άνοιγμα προς τους άλλους ανθρώπους (ανθρωπομέριμνα).

Η αξιοποίηση των δυνατοτήτων που η μέριμνα παρέχει σε κάθε ύπαρξη καθορίζει τον αυθεντικό ή μη τρόπο παρουσίας των υπάρξεων στον κόσμο.

Κατά τον Heidegger, η μέριμνα ισοδυναμεί με δυνατότητες στο μέλλον και η ύψιστη αυτών δεν είναι παρά η βίωση της προοπτικής του θανάτου, δεδομένου ότι μόνο τη στιγμή του θανάτου κανείς περιέρχεται στην απόλυτη απομόνωση και είναι αυθεντικός με τον εαυτό του, εφόσον κανείς δεν μπορεί να πεθάνει στη θέση άλλου.

Συνεπώς, η προδρομική αντιμετώπιση του θανάτου παρέχει τη δυνατότητα της αναζήτησης του αληθινού εαυτού, κάτι που κατά τον Heidegger προσφέρει απελευθέρωση και θέαση των όντων γύρω του στη σωστή τους διάσταση.

Η αποφασιστική αντιμετώπιση της θνητότητάς μας ουσιαστικά για τον Heidegger αποτελεί κίνητρο για εκμετάλλευση της ζωής μας, σημαίνει πραγματοποίηση των σχεδίων μας, ενεργοποίηση όλου του δυναμικού μας.

Ο ίδιος δεν προτρέπει στη μελαγχολία ή στην απαισιοδοξία αλλά -με δεδομένη την πορεία προς το θάνατο -στην υιοθέτηση αυθεντικών τρόπων ύπαρξης .

Ο Heidegger, αναγνωρίζει τη δυσκολία της προσέγγισης του αυθεντικού εαυτού την οποία προκαλούν τα κοινωνικά μηχανικά συστήματα από την αρχή της ζωής του και, η προσπάθεια υπέρβασης αυτών που οδηγεί στην αυθεντικότητα, είναι και το μεγάλο στοίχημα για κάθε υπαρκτικό υποκείμενο.

Ουσιαστικά κατά τον Heidegger, το υπαρκτικό υποκείμενο βρίσκεται ριγμένο σε ένα κόσμο προκατασκευασμένο, σε ένα εξωτερικό περιβάλλον που έχει επικαθορίσει το σύνολο των ατομικών του χαρακτηριστικών και, η πορεία προς την αυθεντικότητα σημαίνει υπέρβαση αυτού του εξωτερικού καθορισμού, μεταποίησή του σε υπαρκτική ενεργητικότητα, μετάβαση από την παθητική αποδοχή των κοινωνικών καταναγκασμών σε μια κατάσταση αυθορμησίας και δημιουργικότητας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά τον Heidegger,

η ανθρώπινη ύπαρξη δεν ξεκινά αληθινή απέναντι στον εαυτό της και κατόπιν γίνεται μη αυθεντική, αλλά ξεκινά ενταγμένη στον κοινωνικό κόσμο και στη συνέχεια έχει τη δυνατότητα να πάρει απόσταση από αυτόν.

Το υπαρξιακό εγώ δεν έχει προκαθορισμένη «ουσία» που θα πραγματωθεί· μάλλον το ίδιο θα πρέπει να καθορίσει και να δημιουργήσει τον εαυτό του .

Το Dasein, είναι μια ανθρώπινη ύπαρξη ανοικτή στο Είναι που σχετίζεται με αυτό και το κατανοεί. Χαρακτηριστικό του είναι η διαρκής κίνηση και η μέριμνα για τον εαυτό του. Στην πορεία του όμως το Dasein απογυμνώνεται από την εξατομίκευσή του και από τις συνεχείς εμπειρίες, χάνει τον εαυτό του και εκπίπτει στην κυριαρχία των πολλών, μέσα από αλλεπάλληλες επικαλύψεις που επικάθονται στην αυθεντική ύπαρξη του Είναι .

Η φυσιολογική κοινωνική ζωή δεν αποτελεί εγγύηση αυθεντικότητας , αντίθετα αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο η σύγχρονη κοινωνική ζωή επιβάλλει τη «δικτατορία» του «αυτοί» πάνω στο άτομο.

Ένα χαρακτηριστικό που ωθεί το Dasein στους πολλούς είναι η έλλειψη εσωτερικότητας σαν μια προσπάθεια αποφυγής της αυτογνωσίας και του χρέους απέναντι στον εαυτό του.

Κατά τον Heidegger, η ανθρώπινη ύπαρξη βρίσκεται σε διαρκή μάχη ενάντια στην τάση σύνταξης με τις κοινωνικές προσδοκίες για μας.

Ο κόσμος παρουσιάζεται από εμάς τους ίδιους σε εμάς σαν κάτι που καθορίζεται από τους άλλους οι οποίοι υπάρχουν μόνο στο μυαλό μας. Η ζωή σ’αυτό το μυθικό σύμπαν είναι ακριβώς ο μη αυθεντικός τρόπος ύπαρξης και η προαναφερθείσα μάχη είναι ο μόνος τρόπος τού να γίνει κανείς πραγματικός άνθρωπος .

Αυτή η κατάσταση της «πτώσης» μέσα στους άλλους δεν είναι το προϊόν μόνο των συγκεκριμένων κοινωνικών ή ιστορικών συνθηκών, είναι η κανονική κατάσταση της ανθρώπινης ύπαρξης. Η μη αυθεντικότητα, η αυτό-αποξένωση, είναι ένα «οντολογικό» χαρακτηριστικό του «Dasein».

H εκχώρηση της ύπαρξής μας στην άμορφη μάζα των πολλών εκεί όπου «πάντα πολλοί φταίνε κι όμως μπορεί να λεχθεί πως δε φταίει κανένας» αποσύρει απ’ το Dasein κάθε ευθύνη.

Η καθημερινότητα εννοιολογικά αφορά σε ένα κόσμο νοημάτων, πρακτικών και σχέσεων, ετερογενή, που στερείται εγγενούς νοήματος και ουσίας, ωστόσο αποτελεί την πηγή κάθε νοήματος, είναι δηλαδή εκείνη η οποία νοηματοδοτεί το κενό, την έλλειψη πάνω στην οποία ‘θεμελιώνεται ‘ η ανθρώπινη ύπαρξη και παράγει τα εφήμερα νοήματα – τις καθημερινές έγνοιες και μέριμνες- τα οποία καλύπτουν έστω και προσωρινά αυτή την έλλειψη.

Μέσα από την καθημερινότητα που χαρακτηρίζεται από το αιώνια εφήμερο και το σημαντικά ασήμαντο ορίζεται ο ανθρώπινος βίος. Η καθημερινότητα κατά τον Heidegger είναι ακριβώς αυτό που βρίσκεται ανάμεσα στη ζωή και στο θάνατο.

Το να ενδίδει κανείς στον πειρασμό της καθημερινότητας είναι αναγκαίο συστατικό της ύπαρξης, σημαίνει πολύ απλά το να υπάρχεις. Μέσα σε αυτή την κενότητα του καθημερινού και στην απώλεια του εαυτού, μες στην αδράνεια είναι που αναδύεται εκ των έσω το αίσθημα της ανοικειότητας.

Αυτό το αίσθημα είναι που γεννά μια γόνιμη απογοήτευση καθώς επιφέρει τη συνειδητοποίηση πως

η Αγωνία είναι πάντα παρούσα -ακόμα και στον μη αυθεντικό τρόπο ζωής- με τη μορφή της ανασφάλειας, του φόβου και συμπτωμάτων αδυναμίας .

Δείχνει λοιπόν η αυθεντικότητα, με την αβεβαιότητα της ύπαρξης και τη ρευστότητα των νοημάτων της, να εμφανίζεται ως δυσάρεστη και ανυπόφορη, προκαλώντας την υπαρξιακή Aγωνία [Angst] και, το τίμημα που καταβάλλουμε καταφεύγοντας στη μη αυθεντικότητα για να ζήσουμε, παρέχει την ψευδαίσθηση της ασφάλειας και βεβαιότητας και πιθανόν κάτι τέτοιο να έχει τη αξία του.

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει πως η υπαρξιακή μας αγωνία θα πάψει να υφίσταται, αντίθετα θα υποβόσκει κάτω από συμπτώματα αδυναμίας, μετατρέποντάς μας σε μαριονέτες τα νήματα των οποίων δεν κινούμε οι ίδιοι αλλά κάποιες αόρατες και ανεξέλεγκτες δυνάμεις.

Η θαρραλέα αντιμετώπιση του υπαρξιακού άγχους και της ενοχής κάνει τον άνθρωπο να βιώνει την ύπαρξή του με έναν πιο αυθεντικό τρόπο. Έτσι αναλαμβάνει την ευθύνη των επιλογών του, αποδέχεται τα όριά του, επιδιώκει την εκπλήρωση του δυναμικού του και ζει την κάθε μέρα γνωρίζοντας πως οδεύει προς ένα αναπόφευκτο τέλος .

Notes:

  1. Cooper, M. (2008). O υπαρξισμός στην ψυχοθεραπεία. Μετάφραση: Δημοπούλου, Μ. Αθήνα: Άσπρη λέξη
  2.  Heidegger, M. (1998). Είναι και Χρόνος .Μεταφρ. Γ Τζαβάρας. Αθήνα: Εκδόσεις Δωδώνη.
  3.  Μαυρίδης, Η.(2004). Η έννοια της καθημερινότητας στην κοινωνική θεωρία. Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών.
  4. Πελεγρίνης Θ. (2004). Λεξικό της Φιλοσοφίας. Αθήνα: Ελληνικά γράμματα.
  5. Spinelli, E. (2009). Ερμηνεύοντας τον κόσμο: Η φαινομενολογία στον υπαρξισμό και στην ψυχολογία. Μεταφρ. Δ Παπαβασιλείου. Αθήνα: Άσπρη λέξη

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.