Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Πορτραίτα επιστημόνων: Δρ Χάρης Καζλαρής

Ο Δρ. Χάρης Καζλαρής σπούδασε Βιοχημεία και Κυτταρική Βιολογία & Φυσιολογία στη Γαλλία. Η διδακτορική του διατριβή είχε αντικείμενο την πειραματική ογκολογία (ανίχνευση δομικών αλλοιώσεων του γλυκοκάλυκα κυττάρων διαμολυσμένων με ογκογονίδια και επιλεγμένων in vivo για αυξημένη μεταστατική συμπεριφορά). Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, εργάστηκε ως μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Εργαστήριο Μοριακής Γενετικής του Ελληνικού Ινστιτούτου Pasteur και στη συνέχεια εξειδικεύθηκε στην ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή (ΙΥΑ). Εργάζεται από το 1991 ως εμβρυολόγος σε μονάδες ΙΥΑ και ως επιστημονικός σύμβουλος στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Ίδρυσε το εργαστήριο της μονάδας ΙΥΑ στο Μαιευτήριο “Έλενα Βενιζέλου”. Διετέλεσε λέκτορας Εμβρυολογίας και Αναπτυξιακής Βιολογίας στο Τμήμα Ιατρικής του Παν/μίου Θεσσαλίας και δίδαξε σε μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών του Παν/μίου Αθηνών, του Παν/μίου Θεσσαλίας και της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας. Υπήρξε μέλος της ομάδας εργασίας που συνέταξε τον ν.3305/05 και στη συνέχεια μέλος της Εθνικής Αρχής ΙΥΑ. Έχει γράψει ένα δοκίμιο για την ΙΥΑ (Το Χρυσό μου Παιδί, Αθήνα, Εκδ. Π. Τραυλός, 1996) και έχει μεταφράσει ή επιμεληθεί περισσότερα από 25 πανεπιστημιακά συγγράμματα και βιβλία επιστημονικής εκλαΐκευσης διαφόρων εκδοτικών οίκων (ΠΕΚ, Παρισιάνου, Κάτοπτρο, Τραυλός, Πατάκη). Ζει στην Αθήνα, είναι παντρεμένος με την ηθοποιό Γιάννα Ανδρεοπούλου και έχουν έναν γιο.


– Γιατί είστε σ’ αυτόν τον τομέα;

Τυχαία. Όταν επέστρεψα στην Ελλάδα μετά τις σπουδές μου, ασχολήθηκα με την έρευνα και έμαθα να χειρίζομαι ωάρια για την κατασκευή διαγονιδιακών ποντικών. Εντελώς τυχαία, ένας γνωστός θεώρησε ότι θα μπορούσα να χειρισθώ και ανθρώπινα ωάρια και μου ζήτησε να ασχοληθώ με την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή. Φυσικά αυτό σήμανε μία ακόμη μετεκπαίδευση στο εξωτερικό, διότι δεν υπήρχε περίπτωση να έβαζα ποτέ “χέρι” σε ανθρώπινα ωάρια έτσι, τυχαία. Έτσι… “βούτηξα”, σε έναν εξαιρετικά όμορφο κόσμο!

-Ποιο μεγάλο ερώτημα του κλάδου σας που έχει απαντηθεί, ξεχωρίζετε;

Δεν υπάρχει σύγχρονο επιστημονικό ερώτημα που να έχει “απαντηθεί πλήρως”. Με τις σημερινές δυνατότητες, αντιμετωπίζουμε μια Λερναία Ύδρα – κάθε βήμα μας προς την απάντηση εγείρει δεκάδες αναπάντητα ερωτήματα, η ζωή είναι πολύ πιο περίπλοκη από την ικανότητά μας να την παρατηρούμε και να την αναλύουμε. Θα ξεχώριζα, ως “μερικώς απαντημένη”, την πλαστικότητα της γενετικής πληροφορίας: μόλις βραβεύθηκε με Nobel, το 2012, η ανακάλυψη της ικανότητας του γονιδιώματος να επανέρχεται σε αρχέγονο στάδιο και να εκκινεί τα αναπτυξιακά του προγράμματα από την αρχή.

-Κάποιο που παραμένει άγνωστο;

Είπαμε, πρόκειται για Λερναία Ύδρα – ἓν οἶδα, ὅτι οὐδὲν οἶδα! Τα ερωτήματα της εμβρυολογίας και της αναπτυξιακής βιολογίας γενικότερα, είναι χαοτικά. Ας αναφέρω ένα πρακτικό: με ποιον ακριβώς μηχανισμό σταματά η ανάπτυξη των άκρων κατά την εμβρυογένεση; (συνήθως, δεν συνειδητοποιεί κανείς ότι αν τα κύτταρα των άνω άκρων μας επιτελούσαν μόνο μία ακόμη κυτταρική διαίρεση, θα δέναμε τα κορδόνια μας χωρίς να σκύψουμε!) Υπάρχουν και πολύ γενικότερα αναπάντητα ερωτήματα: πώς λειτουργεί ο φραγμός της γονιμοποίησης μεταξύ συγγενών ειδών και πού οφείλονται οι σπάνιες εξαιρέσεις της στειρότητας των υβριδίων (π.χ. των ημιόνων);
Το ίδιο το μέγα παράδοξο της εμβρυολογίας δεν έχει απαντηθεί: πώς αναστέλλεται επιλεκτικά η ανοσία της εγκύου, επιτρέποντας την κύηση (ενώ –ως ανοσολογικώς “ξένο σώμα”– κάθε έμβρυο θα έπρεπε να αποβάλλεται από τον οργανισμό της μητέρας), χωρίς να επηρεάζεται η γενικότερη αντίστασή της στις λοιμώξεις κατά την εγκυμοσύνη;

-Ποια είναι η πιο έντονη στιγμή της καριέρας σας;

Έχω δύο. Η πρώτη ήταν η ημέρα που, παρέα με τον συνάδελφο Γιώργο Κόλλια, στο Ελληνικό Ινστιτούτο Pasteur, είδαμε έναν ποντικό να δυσκολεύεται να περπατήσει. Το συγκεκριμένο πειραματόζωο έφερε το διαγονίδιο του ανθρώπινου TNF και εκδήλωνε (εύρηκα!) αρθρίτιδα. Αυτό επιβεβαιώθηκε ιστολογικά στο εργαστήριο που διηύθυνε ο πατέρας μου (παθολογοανατομικό εργαστήριο του Νοσοκομείου Παίδων «Η Αγία Σοφία»). Είχαμε δημιουργήσει ένα ζωικό μοντέλο για τη μελέτη της αρθρίτιδας. Παρεμπιπτόντως, η σχετική δημοσίευση είχε μια ιδιαιτερότητα: ήταν η πρώτη και η μόνη που συνυπέγραψα με τον πατέρα μου, ένα όνειρο ζωής και για τους δύο μας, εγώ ουσιαστικά στην αρχή της επιστημονικής μου καριέρας κι εκείνος πρακτικά στο τέλος της δικής του, εγώ ασχολούμενος με τη δημιουργία ζωής κι εκείνος με τη νεκροτομική μελέτη του τέλους της… Παράξενα γυρίσματα του χρόνου!

Η δεύτερη, ήταν η ημέρα που ψηφίστηκε από τη Βουλή των Ελλήνων ο νόμος 3305/2005 για την εφαρμογή της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ) στην Ελλάδα. Είχα την τιμή να συμμετάσχω, ως εμβρυολόγος, στην ομάδα εργασίας που τον συνέταξε. Θεωρώ ότι είχε γίνει ένα σημαντικό βήμα για τη χώρα μας, μαζί και με το έργο που οι ίδιοι περίπου άνθρωποι προσφέραμε μετέπειτα στην Εθνική Αρχή ΙΥΑ (κι αυτό, παρά την έκτοτε άδοξη πορεία της). Σε προσωπικό επίπεδο, είχα ολοκληρώσει έναν κύκλο που είχε αρχίσει περίπου είκοσι χρόνια νωρίτερα, όταν, φοιτητής ακόμη στο Ινστιτούτο Pasteur της Lille, μάθαινα τις βασικές τεχνικές της κυτταροκαλλιέργειας και της διαχείρισης της ποιότητας εργαστηρίων υψηλής τεχνολογίας. Στην πορεία, οι θεωρητικές και οι τεχνικές αυτές γνώσεις είχαν χρησιμεύσει στη γέννηση αναρίθμητων παιδιών μέσω της ΙΥΑ στον ιδιωτικό και στον δημόσιο τομέα, είχαν μεταδοθεί στους φοιτητές μου στο Τμήμα Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και είχαν συμπυκνωθεί στη σύνταξη ενός άρτιου νομικού πλαισίου για την ΙΥΑ στη χώρα μου.

Η καλύτερη ιδέα που είχατε ποτέ;

Να φύγω στη Γαλλία για σπουδές σε ηλικία 17,5 ετών. Παρέμεινα 11 χρόνια, έφερα πίσω δύο βασικά πτυχία, ένα μεταπτυχιακό κι ένα διδακτορικό. Πέραν των γνώσεων που πήρα, “εμβαπτίσθηκα” σε ένα εξαιρετικά γόνιμο επιστημονικό περιβάλλον και γνώρισα τον τρόπο σκέψης σημαντικών πανεπιστημιακών δασκάλων. Όπως λέει ο τρίτος στίχος της Οδύσσειας «πολλῶν δ᾽ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω…»

Έτσι ακριβώς, έζησα μια ονειρεμένη φοιτητική ζωή, με ταξίδια σε όλη την Ευρώπη (τότε μπορούσαμε να ταξιδέψουμε ακόμη άφοβα κάνοντας ωτοστόπ), με σινεκλάμπ, με μουσικές (το δώρο για τα γενέθλια των 18 ετών μου ήταν μια συναυλία του …B. B. King!), πράγματα σχεδόν αδιανόητα για τους συνομηλίκους μου στην Ελλάδα της πρώιμης μεταπολίτευσης.

-Ποιο ερώτημα σας ταλαιπωρεί;

Ανάμεσα στα πολλά, ένα γενικό κι ένα προσωπικό. Το γενικό είναι το γιατί δεν καταφέρνουμε, ενώ η επιστήμη και η τεχνολογία το επιτρέπει, να αποφύγουμε την καταστροφή του πλανήτη, κάνουμε μάλιστα σχεδόν ό,τι μπορούμε για να την επιταχύνουμε – πώς μπορεί κανείς να το αλλάξει, αυτό;

Το προσωπικό είναι ότι ο γιος μου (σήμερα μαθητής του Δημοτικού) είναι χρεωμένος έως και για πολλά χρόνια μετά την ενηλικίωσή του για λάθη που δεν διέπραξε, ενώ ο παππούς του (ο πατέρας μου) ξεκίνησε προσφυγόπουλο, βυζαίνοντας ακόμη, από τη Μικρά Ασία… Πώς γίνεται να μην φτάνουν τρεις γενιές δουλειάς (και δεν είναι ούτε οι πρώτες, ούτε οι μόνες τρεις διαδοχικές γενιές στη σύγχρονη ιστορία μας) για να ευημερήσει ένας τόπος, τόσο ευλογημένος όσο η Ελλάδα; Παρελκόμενο ερώτημα: πώς να κατορθώσει κανείς σήμερα να εμπνεύσει τους Έλληνες, προκειμένου να απαιτήσουν συλλογικά ένα βέλτιστο μέλλον, το οποίο θα έπρεπε να το θεωρούν δικαιωματικά δικό τους;

-Τι σημαίνει έρευνα για σας, με τρεις μόνο λέξεις;

Δημιουργικότητα, πρόοδος, αυτογνωσία

-Έρευνα και Ελλάδα, ίσον επαγγελματική αυτοκτονία;

Απολύτως. Ειδικά στον τομέα της βιοϊατρικής, πρόκειται μάλλον για παραφροσύνη, παρά για αυτοκτονία! Όχι όμως με την έννοια ότι δεν μπορεί κάποιος να κάνει κανενός είδους έρευνα στην Ελλάδα. Είναι κυρίως παραφροσύνη επειδή με την ίδια –ή ενίοτε και με σημαντικά μικρότερη– προσπάθεια, τα αποτελέσματα είναι πολύ πιο εντυπωσιακά σε άλλες, οργανωμένες χώρες και οι δυνατότητες δυσανάλογα μεγαλύτερες.

-Οι λέξεις επιστήμη και ομορφιά συνδυάζονται;

Προφανώς. Στον μικρόκοσμο, δείτε μια τρισδιάστατη εικόνα της γονιμοποίησης από ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης, τεχνητά χρωματισμένη μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή! Τρεις επιστήμες συνδυάζονται (βιολογία, μικροσκοπία, πληροφορική) για ένα εκπληκτικά όμορφο αποτέλεσμα! Στον μακρόκοσμο, δείτε τη Γη στο φόντο μιας φωτογραφίας του διεθνούς διαστημικού σταθμού, ή τη συλλογή εικόνων του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble!

-Μια συμβουλή στις νεότερες γενιές;

Να μάθουν να μαθαίνουν διαρκώς, αναζητώντας την αλήθεια επιμελώς.

-Τι σας τρομάζει;

Επί της ουσίας, τίποτε, διότι είμαστε μια ασήμαντη μικρή περιπέτεια στο Σύμπαν. Όμως, αυτό είναι και το τρομακτικό: ότι δεν είμαστε παρά μια ασήμαντη μικρή περιπέτεια στο Σύμπαν.

– Ένα βιβλίο που θα ξαναδιαβάζατε με χαρά;

Έχω τρία: το Pseudo του Ajar (“nous sommes tous des additionnés”…) για την καθαρότητα της διαπίστωσης. Τον Μικρό πρίγκιπα του Saint-Exupéry για το όνειρο. Και, βεβαίως, την Οδύσσεια του Ομήρου, που διδάσκει αυτό το οποίο ο Καβάφης εξέφρασε τόσο εύστοχα: “Ἡ Ἰθάκη σ’ ἔδωσε τ’ ὡραῖο ταξεῖδι”.

– Ένα τραγούδι, ένα ποίημα ή ένας πίνακας που ξεχωρίζετε και σας εμπνέει;

Το Break on Through (To The Other Side) των Doors, γιατί συμβολίζει την αέναη αναζήτηση που μας ωθεί να παραβιάζουμε τις θύρες του ανεξήγητου. Το Ἀπολείπειν ὁ θεὸς Ἀντώνιον” του Καβάφη, που θεωρώ ίσως ως την ευφυέστερη κριτική της εξουσίας που έχω διαβάσει ποτέ μου. Τολμώ να δηλώσω ότι κανένας πίνακας δεν με εμπνέει ιδιαίτερα, με εμπνέουν περισσότερο οι τρισδιάστατες μορφές και, ως τέτοια, θεωρώ τη Νίκη της Σαμοθράκης ως ένα από τα τελειότερα ανθρώπινα δημιουργήματα. Πολλά στοιχεία αυτού του αγάλματος με εμπνέουν: η τεχνική τελειότητα της λεπτομέρειας που κάνει το Παριανό μάρμαρο να μοιάζει με ύφασμα, η ορμή και η χάρη της κίνησης, η ένταση και η ακρίβεια που συνοδεύει την προσνήωση της φτερωτής θεάς, κυρίως όμως η ίδια η έννοια της νίκης, τόσο στην εκάστοτε μάχη, όσο και γενικότερα στη ζωή!

.

Αν ενδιαφέρεστε να διαβάσετε τα πορτραίτα άλλων επιστημόνων, παρακαλώ πληκτρολογήστε τις λέξεις «πορτραίτα επιστημόνων» στo πεδίο aναζήτησης.

Σχολιάστε το άρθρο

  • Νίκος Καστούδης

    Αν και έχουμε χαθεί, σε θαύμαζα από μικρόν για την πρόοδό σου, διότι μεγάλωσες μέσα σε δύο υπέροχους γονείς και δη έναν υπέροχο Πατέρα επιστήμονα της ιατρικής. Διαβάζοντας το άρθρο σου, νοιώθω υπερήφανος που η Ελλάδα έχει τέτοιους επιστήμονες. Μακάρι να ζούσαν οι γονείς σου να σε καμαρώσουν.!!! Σε χαιρετώ με αγάπη.!!

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.