Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Καλοπερνώντας στην αγκαλιά της Καλυψώς

Hermes_Ordering_Calypso_to_Release_Odysseus_by_Gerard_de_Lairesse_c._1670_detail

Για ποιά πράγματα μιλάει η Οδύσσεια;

Το πρώτο που απαντάμε όλοι απηχώντας τον Καβάφη, είναι «το ταξίδι».

Σωστά. Η Οδύσσεια μιλάει γι’αυτό και για την περιπέτεια, για τη νοσταλγία προς την πατρίδα, την οικογένεια αλλά και προς τα αξιώματα. Στις θάλασσες ήταν ο Οδυσσέας ένας ταλαίπωρος ναυαγός, κι ας διοικούσε ακόμα τους συντρόφους του. Όμως στην πατρίδα του ήταν βασιλιάς.

Για ποιά άλλα πράγματα μιλάει η Οδύσσεια;

Για την συζυγική πίστη εκείνης και για την απιστία εκείνου. Αλλοίμονο, σαν παιδιά του σχολείου μαθαίναμε ότι δέκα χρόνια μετά την πτώση του Ιλίου, ο Οδυσσέας σκυλοπνιγόταν προσπαθώντας να γυρίσει στην Ιθάκη. Οι δάσκαλοί μας ξεχνούσαν να τονίσουν ότι τα επτά από αυτά καλοπερνούσε στην αγκαλιά της ωραίας Καλυψώς, της νύμφης που ήθελε να τον κάνει αθάνατο.

Ενώ η Πηνελόπη ύφαινε και ξήλωνε για να μην υποκύψει σε κανέναν μνηστήρα, ενώ εκείνη περίμενε υπομονητικά να γυρίσει ο άντρας της, ο ίδιος είχε βρει μιαν άλλη. Μα η μοίρα έτσι το ήθελε, θα πείτε, οι θεοί…Όπως συχνά συμβαίνει στο ανδρικό φύλο, ο Οδυσσέας κάποια στιγμή κουράστηκε από τις πολλές περιποιήσεις και ηδονές που του προσέφερε η Καλυψώ, βαρέθηκε να τα βρίσκει όλα έτοιμα –ίσως να είχε αρχίσει νά’χει κι άλλες απαιτήσεις η νέα σύντροφος, μπορεί να ήθελε παιδί ή να είχε γίνει γκρινιάρα- οπότε ο πολεμιστής είπε να ριχτεί ξανά σε καμμιά θαλασσινή περιπέτεια.

Η Οδύσσεια μιλάει και για την Ελληνίδα μητέρα που φορτώνει τα παιδιά της με ενοχές. Όταν ο Οδυσσέας, υπακούοντας στις εντολές των θεών όπως του έχουν δοθεί μέσω της Κίρκης, κατεβαίνει στον Άδη, συναντά εκεί την μητέρα του, Αντίκλεια, η οποία του λέει ότι πέθανε στην διάρκεια της απουσίας του απ’τον καϋμό της για εκείνον.

Τόσα πολλά και ανεξάντλητα είναι τα θέματα της Οδύσσειας που και να θέλαμε δεν θα μπορούσαμε να τα καταγράψουμε όλα.

Είναι η απληστία των μνηστήρων που τρώνε και πίνουν εις βάρος του Τηλέμαχου, αλαζόνες και έκφυλοι από τα πολλά κρέατα με το αίμα που καταναλώνουν και απ’τα πολλά κρασιά. Είναι οι δούλες του παλατιού που κοιμούνται μαζί τους, δείχνοντας πως τους θεωρούν ήδη αφέντες τους, είναι ο Εύμαιος ο πιστός βοσκός του Οδυσσέα που αντιπροσωπεύει μια σταθερή, ηθική αξία μέσα στην παρακμή.

Κάπου εμφανίζεται και η αφορμή του Τρωικού πολέμου, η ωραία Ελένη, μετανοημένη.

Και είναι βέβαια όλοι οι θεοί του Ολύμπου με την γενεαλογία τους έως συγγενείς προχωρημένου βαθμού, με τις αδυναμίες και τις αρετές τους, με τις συμπάθειες και τις αντιπάθειές τους.

Είναι ακόμα ορισμένοι χαρακτηρισμοί, όχι τόσο πολιτικώς ορθοί προς τοπικές ομάδες. Π.χ.κάτοικοι μεγάλου νησιού παρουσιάζονται σε κάποιο σημείο περίπου ως μαφιόζοι εκβιαστές ενώ κάτοικοι συγκεκριμένης περιοχής της Πελοποννήσου ως κλέφτες. Είναι ιδέα μου; Μήπως δεν κατάλαβα καλά; Ή μήπως τα στερεότυπα αυτά υπάρχουν ακόμα και σήμερα;

Επίσης είναι το παιδί που αναζητά παντού τον πατέρα του κι ο πατέρας που εμπιστεύεται το παιδί του, ολόκληρο άντρα πια, για να βγάλουν μαζί από τη μέση τους εχθρούς.

Κι είναι ακόμα η συμπεριφορά προς τους ζητιάνους κι ένα σωρό άλλα κοινωνικά θέματα που απασχολούν ώς τις μέρες μας τους ανθρώπους.

Επί πλέον είναι ένα μεγάλο ταξιδιωτικό αφήγημα με περιγραφή τόπων και συνηθειών άλλων πλασμάτων, ανθρώπινων (π.χ.των Φαιάκων) ή μη (Κύκλωπες, Σειρήνες κ.λ.π.)

Είναι η ανδρεία του Οδυσσέα και η αδυναμία ανάμικτη με ανυπακοή και ύβρι των συντρόφων του –όταν έσφαξαν τα βόδια του Ήλιου.

Είναι μια ολόκληρη παρέλαση ηρώων της Ιλιάδας που πρέπει όλοι να κατονομασθούν, να επαινεθούν ή να κατηγορηθούν για τον ρόλο που έπαιξαν στον πόλεμο.

Πέρασα μια Οδύσσεια

λέμε όταν θέλουμε να περιγράψουμε μια σειρά δύσκολων καταστάσεων.

Και φυσικά η Οδύσσεια είναι μια ατέλειωτη σειρά επιθέτων που χαρακτηρίζουν θεούς και θνητούς, τόπους, ζώα , έθιμα. Ένας θησαυρός γνώσεων για την αρχαιότητα, ένα ξεχωριστό έπος που η ποίησή του ηχεί πάντα υπέροχα στ’αυτιά μας.

Το πρωτότυπο αλλά και διάφορες μεταφράσεις υπάρχουν στο διαδίκτυο, ας διαλέξει ο καθένας πώς και πότε θέλει να διαβάσει την Οδύσσεια.

Ακολουθούν μερικά αποσπάσματα.

Ο Οδυσσέας στον Εύμαιο:

πλαγκτοσύνης δ᾽ οὐκ ἔστι κακώτερον ἄλλο βροτοῖσιν·
ἀλλ᾽ ἕνεκ᾽ οὐλομένης γαστρὸς κακὰ κήδε᾽ ἔχουσιν
ἀνέρες, ὅν τιν᾽ ἵκηται ἄλη καὶ πῆμα καὶ ἄλγος
.
Ἕρμος στὰ ξένα σὰ γυρνᾶς, χειρότερο δὲν εἶναι·
μόνε γιὰ μιὰ παλιοκοιλιὰ τόσα τραβοῦν οἱ ἀνθρῶποι,
σὰν τοὺς πλακώνη ἡ ρήμαξη κι ἡ συφορὰ κι ὁ πόνος.

Μτφ.Εφταλιώτη

O Οδυσσέας στον Τηλέμαχο:

ῥηΐδιον δὲ θεοῖσι, τοὶ οὐρανὸν εὐρὺν ἔχουσιν,
ἠμὲν κυδῆναι θνητὸν βροτὸν ἠδὲ κακῶσαι.
Εὔκολα δύνονται οἱ θεοὶ ποὺ κατοικοῦν στὰ οὐράνια
νὰ τὸν δοξάσουν τὸ θνητὸ καὶ νὰ τὸν ταπεινώσουν

Μτφ.Σιδέρη

Η Πηνελόπη στον Οδυσσέα, ο οποίος έχει εμφανιστεί σαν ζητιάνος:

ξεῖν᾽, ἦ τοι μὲν ὄνειροι ἀμήχανοι ἀκριτόμυθοι
γίγνοντ᾽, οὐδέ τι πάντα τελείεται ἀνθρώποισι.
δοιαὶ γάρ τε πύλαι ἀμενηνῶν εἰσὶν ὀνείρων·
αἱ μὲν γὰρ κεράεσσι τετεύχαται, αἱ δ᾽ ἐλέφαντι·
τῶν οἳ μέν κ᾽ ἔλθωσι διὰ πριστοῦ ἐλέφαντος,
οἵ ῥ᾽ ἐλεφαίρονται, ἔπε᾽ ἀκράαντα φέροντες·
οἱ δὲ διὰ ξεστῶν κεράων ἔλθωσι θύραζε,
οἵ ῥ᾽ ἔτυμα κραίνουσι, βροτῶν ὅτε κέν τις ἴδηται.
ἀλλ᾽ ἐμοὶ οὐκ ἐντεῦθεν ὀΐομαι αἰνὸν ὄνειρον
ἐλθέμεν· ἦ κ᾽ ἀσπαστὸν ἐμοὶ καὶ παιδὶ γένοιτο.
Ἄχ ξένε ὑπάρχουν ὄνειρα τρελά ξεθωριασμένα
κι ὅσα ὀνειρεύονται οἱ θνητοὶ δὲν ἀληθεύουν ὅλα.
Γιατὶ εἶναι τῶν ἀπατηλῶν ὀνείρων δυὸ κι οἱ πόρτες.
Ἡ μιὰ εἶναι ἀπὸ κέρατο κι ἡ ἄλλη φιλτισένια.
Κι ὅσα ἀπ’ τὸ φίλτισι περνοῦν τὸ καλοτροχισμένο,
ὅλα γελοῦν τὸν ἄνθρωπο, χαμένα φέρνουν λόγια.
Καὶ πάλε ὅσα ἀπ’ τὸ κέρατο τὸ σκαλιστὸ περάσουν,
βγαίνουν ἀλήθεια στοὺς θνητοὺς ἐκείνους ποὺ τὰ βλέπουν
Μὰ ἐμένα τὸ πικρὸ ὄνειρο αὐτὸ δὲν ἦρθε ἐκεῖθε,
πού, ἄχ, πόση θά ‘φερνε χαρὰ σὲ μένα καὶ στὸ γιό μου.

Μτφ.Σιδέρη

Σημ. Εδώ ένας χάρτης των ταξιδιών του Οδυσσέα στην Μεσόγειο θάλασσα.

Hermes_Ordering_Calypso_to_Release_Odysseus_by_Gerard_de_Lairesse_c._1670

Λητώ Σεϊζάνη

Η Λητώ Σεϊζάνη είναι μεταφράστρια και συγγραφέας. Έχει σπουδάσει Ιταλική φιλολογία και έχει κάνει μεταπτυχιακές σπουδές μετάφρασης. Έχει εργαστεί σαν μεταφράστρια σε διάφορα περιοδικά και σε έναν τηλεοπτικό σταθμό. Έχει δημοσιεύσει τέσσερις ποιητικές συλλογές και έχει μεταφράσει, μεταξύ άλλων, έργα των Τόμας Χάρντυ και Τζοβάννι Βέργκα. Πρόσφατα κυκλοφόρησε και το πρώτο της παιδικό βιβλίο με τίτλο "Η έξυπνη πριγκίπισσα". Συνεργάζεται από την αρχή με το P&I ως επιμελήτρια και αρθρογράφος. Μπορείτε να διαβάσετε κείμενά της στο site της.

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.