Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Μικρές αναμνήσεις

Οι  λατινογενείς γλώσσες (ισπανικά και  πορτογαλικά), εκτός από το ότι τις ομιλούν περίπου 600 εκατομμύρια άνθρωποι σε όλα τα μήκη και πλάτη της υφηλίου, μοιάζουν να κατακλύζουν την παγκόσμια καλλιτεχνική παραγωγή. Μουσική και λογοτεχνία συμπορεύονται και αλληλοεπηρεάζονται αφήνοντας τις δικές τους παρακαταθήκες: Μαρκές, Πεσσόα, Λόρκα, Κορτάσαρ είναι μόνο μερικοί από τους κυριότερους εκπροσώπους που δημιούργησαν με την πέννα τους ολόκληρες σχολές γραφής, καταθέτοντας σπουδαία έργα απαράμιλλης τεχνικής και σύλληψης.

Θα  μπορούσε να παραλειφθεί από ένα γρήγορο «ξεφύλλισμα» της ισπανόφωνης λογοτεχνίας, ο Πορτογάλος Ζοζέ Σαραμάγκου; Εκτιμώ πως όχι… Βραβεύτηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1998 και τα τελευταία χρόνια φαίνεται να αγγίζει ολοένα και περισσότερο τους απανταχού βιβλιόφιλους. Ο ανένταχτος Σαραμάγκου, στις «Μικρές Αναμνήσεις» του μας ταξιδεύει πίσω στο χρόνο… Μας δίνει μια παράταση παιδικότητας, μια αίσθηση αφοπλιστικής ειλικρίνειας…

«…Μερικές φορές  αναρωτιέμαι αν κάποιες  αναμνήσεις είναι  πράγματι δικές μου  ή ήταν απλώς ξένες  ενθυμήσεις επεισοδίων όπου ασυνείδητα εγώ  συμμετείχα και τα οποία έμαθα πολύ αργότερα, όταν μου  τα αφηγήθηκαν άνθρωποι που ήταν παρόντες, ή μπορεί κι εκείνοι επίσης να μιλούσαν για αυτά που είχαν ακουστά από διηγήσεις άλλων ανθρώπων…» (Απόσπασμα  από το βιβλίο, σελ. 60)

Οι αναμνήσεις του καθενός, στην ουσία και την πλήρη τους διάσταση, φαντάζουν – ευτυχώς ακόμα – απροσπέλαστες από αδιάκριτα βλέμματα. Αναφλέγονται όταν αποκαλύπτονται, πυροδοτούν συναισθήματα όταν ανασκαλεύονται, δημιουργούν αμφιβολίες σε αυτούς που τις ανασύρουν. Άλλοτε πραγματικά γεγονότα, που ξαναεμφανίζονται στο διάβα του χρόνου, άλλοτε σκέψεις που δεν πήραν ποτέ σάρκα και οστά, άλλοτε λέξεις και φράσεις που δεν ήταν και δεν θα μπορούσαν να είναι δικές μας, μπλέκουν πρόσωπα και στιγμές στο ανεξέλεγκτο γαϊτανάκι του χρόνου και των ατραπών του.

Τη δική του κατάθεση ψυχής φαίνεται να κάνει ο Ζοζέ Σαραμάγκου στις «Μικρές Αναμνήσεις» του, ένα κατά βάση αυτοβιογραφικό έργο. Πιστές στη χειμαρρώδη προσωπικότητά του, αποστασιοποιημένες από φόρμες και συνταγές γραφής, ταξιδεύουν τον αναγνώστη σε τοπία άγνωστα για τους πολλούς μα απόλυτα εξιδανικευμένα για το συγγραφέα. Για μια ακόμα φορά το έργο του αποδεικνύει περίτρανα τη μια και απόλυτη πραγματικότητα. Αποδίδει στη τέχνη το πηγαίο της έκφρασης και το αληθινό της έμπνευσης. Αυτοδίδακτος και αντικομφορμιστής, μοιάζει κυριολεκτικά να κατακλύζει τον αναγνώστη. Δε τον αφήνει πραγματικά να πάρει ανάσα. Μεγάλες παράγραφοι και προτάσεις, που στην περίπτωση κατά την οποία κάποιος θέλει να διαβάσει φωναχτά, πρέπει απαραιτήτως – και το τονίζω – να έχει εντρυφήσει σε ασκήσεις αναπνοής ή σολφέζ.  Τα μορφολογικά στοιχεία του έργου του βρίσκονται σε πλήρη και «παραληρηματική ισορροπία» με την ουσία της γραφής του και συνιστούν μερικά από τα βασικά ιδιώματά του. Λείπουν οι τελείες, γιατί τα νοήματα που αφήνει να περάσουν στον αναγνώστη δεν διεκδικούν «κανονικοποίηση», μα ούτε και πρωτεία σε φορμαλιστικές κάστες. Συχνά οι αφηγήσεις του είναι φλύαρες. Μικρές και μεγάλες περιπλανήσεις σε τοπία της παιδικής του ηλικίας, μετακομίσεις από χωριό σε πόλη και τούμπαλιν, πρώτοι έρωτες και μονόλογοι σε περιπάτους, οικογενειακά περιστατικά… Όλα είναι λεπτομερειακά τοποθετημένα σε έναν αγώνα χρόνου και σελίδων.

Αυτό  που κεντρίζει τον αναγνώστη να συνεχίσει το ταξίδι στο βιβλίο του Σαραμάγκου δεν είναι η πλοκή – αυτή σε αρκετά σημεία ίσως εμφανίζει σημάδια κόπωσης ή επανάληψης. Είναι η καθαρά προσωπική γραφή ενός ανθρώπου, που αυτοδίδακτος, κατορθώνει να διατηρήσει τη νιότη στη γραφή του και να εκθέσει τις αναμνήσεις του με τέτοιον τρόπο, ώστε να μπερδεύεται ο αναγνώστης με το συγγραφέα και όσοι τα έζησαν με αυτούς που τα ακούνε σαν παραμύθια. Ίχνη νοσταλγίας για το χθες και για το πώς αυτό μοιάζει να μεταμορφώνει το είναι και το τώρα μας,  απορίες για την πολλαπλή πραγματικότητα που βιώνουμε και τις πολλές αναγνώσεις που εν τέλει φέρνουν οι αναμνήσεις μας, στολίζουν τις σελίδες…

» […] Πολλές  φορές ξεχνάμε  αυτά που θα θέλαμε να μπορούσαμε να θυμηθούμε, άλλες φορές, έμμονα επαναλαμβανόμενες, ξυπνούν στο παραμικρό ερέθισμα κι έρχονται απ’ το παρελθόν εικόνες, σκόρπιες λέξεις, αστραπές, εκλάμψεις, χωρίς να υπάρχει εξήγηση, δεν τις προσκαλέσαμε, αυτές όμως είναι εκεί  […]» Απόσπασμα από το βιβλίο (σελ.133)

Η τελική αίσθηση φαίνεται να δικαιώνει  τον αναγνώστη, που αρνείται να παρατήσει το βιβλίο στην πρώτη μεγάλη – σχεδόν ατέλειωτη – παράγραφο που θα συναντήσει. Αφήνει μια γλυκόπικρη γεύση, ανάλογη με αυτήν που νιώθει κανείς όταν σβήνει ένα ακόμα κεράκι στην τούρτα των γενεθλίων του. Μια προσμονή για τις αναμνήσεις που θα αποκτηθούν και μια νοσταλγία για τα χρόνια που κύλησαν, για τις αναμνήσεις που αποκτήθηκαν και κανείς δεν μπορεί να τις πάρει πια πίσω…

 

«Μικρές Αναμνήσεις» του Ζοζέ Σαραμάγκου, Εκδόσεις Καστανιώτη, Μετάφραση Αθηνά Ψυλλιά, Α’ Έκδοση 2008.

 

Αντί Υστερογράφου:

Ο Ζοζέ Σαραμάγκου ξεκίνησε την περιπλάνησή του, στα 1922 από την Αζινιάγκα της Πορτογαλίας, όντας τέκνο αγροτικής οικογένειας, της οποίας η δύσκολη οικονομική κατάσταση τον ανάγκασε να εργαστεί εγκαταλείποντας το σχολείο και δοκιμάζοντας τις αντοχές και τις ανοχές του σε πολλά επαγγέλματα.

Η συγγραφική του δραστηριότητα περιλαμβάνει ποιητικές συλλογές, μυθιστορήματα, δοκίμια, θεατρικά ενώ πολλά από τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 25 γλώσσες, γεγονός που από μόνο του αποδεικνύει την απήχηση του στο αναγνωστικό κοινό. Μερικά μόνο από τα έργα του είναι τα ακόλουθα: «Περί Τυφλότητας», «Περί Φωτίσεως», «Περί Θανάτου», «Μικρές Αναμνήσεις», «Το κατά Ιησούν Ευαγγέλιον», «Η χρονιά που πέθανε ο Ρικάρντο Ρέις», «Πέτρινη Σχεδία», «Ιστορία της Πολιορκίας της Λισαβόνας», «Η δεύτερη ζωή του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης».

Διακρίνεται για την καυστικότητά όσον αφορά στις πολιτικές και θρησκευτικές δομές, για τη χωρίς φόβο και πάθος διακήρυξη των πολιτικών του πεποιθήσεων, καθώς και για την αφοπλιστική του ειλικρίνεια. Από το 1993, ζει στα Κανάρια Νησιά όντας αυτοεξόριστος κατόπιν της κορύφωσης της προσωπικής του ρήξης με την καθολική εκκλησία, λόγω του έργου του: «Το κατά Ιησούν Ευαγγέλιον». Φαίνεται πως ο Σαραμάγκου επιλέγει τη γραμμή της συνολικής ρήξης με τις υπάρχουσες πολιτικές και θρησκευτικές δομές, και όχι μόνο σε ότι αφορά τα στενά όρια της Πορτογαλίας. Ο Ζοζέ Σαραμάγκου βραβεύτηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, το 1998, δηλώνοντας μεταξύ άλλων: «Δε νομίζω ότι έχω συνειδητοποιήσει πλήρως τι συμβαίνει, υπάρχουν τόσο μεγάλοι λογοτέχνες που δεν έχουν πάρει Νόμπελ. Εγώ; Απλώς στάθηκα τυχερός».

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.