Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Κριτικής το ανάγνωσμα…

Η παρουσίαση βιβλίων στο αναγνωστικό κοινό δεν είναι σίγουρα μια απλή διαδικασία. Συχνά είναι μια πορεία νεφελώδης, με απροσδιόριστα όρια, όχι σπάνιες παρεμβάσεις και παρεκβάσεις και επιφορτισμένη με το απαράφραστα ορθά κεκτημένο – αλλά όχι σπάνια κακώς χρησιμοποιούμενο δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου. Η συγγραφή από την άλλη πλευρά προϋποθέτει ψυχή. Είναι ανάγκη και αποτελεί την ουσιαστική εκπλήρωση της έμφυτης ροπής του ανθρώπου προς την έκφραση. Συγγραφή σημαίνει δημιουργία και η δημιουργία εν τη γενέσει της κουβαλάει κάτι το θεϊκό. Δεν είναι τυχαίο, εξάλλου, το γεγονός πως σε κάθε έκφανση της καλλιτεχνικής δημιουργίας – από καταβολής του κόσμου – αντιστοιχεί και μια θεϊκή οντότητα – προστάτις εκείνων που επιζητούν να δημιουργήσουν και το πράττουν.

Τα  ερωτήματα, λοιπόν, που ανακύπτουν και  που σίγουρα αλληλοσυμπληρώνονται δεν είναι άλλα από τα ακόλουθα: Μπορεί να χαρακτηριστεί ένα βιβλίο καλό ή κακό; Ποιος είναι ο ρόλος  των κριτικών σε αυτή τη διαδικασία και πώς εμπλέκεται ο υποκειμενικός  χαρακτήρας του καθενός από όσους  εκφράζονται δημόσια, με τα αντικειμενικά κριτήρια;

Θα  συμφωνήσω και με τους πλέον επικριτικούς ή επιφυλακτικούς, πως όπως σε κάθε μορφή τέχνης, έτσι και στη συγγραφή μυθιστορημάτων, δοκιμίων, ποιημάτων και πάει λέγοντας, υπάρχουν συγκεκριμένες και καθορισμένες «προδιαγραφές». Για να το θέσω ορθότερα, κάθε κείμενο οφείλει – κυρίως για λόγους σεβασμού προς τον αναγνώστη του – να πληροί κάποια αισθητικά κριτήρια. Δυστυχώς, ωστόσο, συχνά, οι προδιαγραφές αυτές είναι τόσο τυποποιημένες αλλά παράλληλα και τόσο «ικανές», για να χαρακτηρίσουν ένα έργο ως αισθητική δημιουργία. Η πραγματικότητα, παρόλα αυτά φαίνεται να διαμορφώνει τη δική της «καινοφανή εξωτερικότητα», που άλλοτε ανατρέπει και άλλοτε συντονίζεται με τα «αισθητικά κατεστημένα». Για παράδειγμα, πίνακας ζωγραφικής είναι αναμφισβήτητα η «Εμμονή της Μνήμης» του Σαλβαντόρ Νταλί. Ωστόσο για κάποιους ανθρώπους τα σκίτσα ενός πλανόδιου ζωγράφου σηματοδοτούν πολλά περισσότερα από οποιοδήποτε άλλο αναγνωρισμένο εικαστικό έργο. Βιβλίο σταθμός στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας είναι σίγουρα το «Αναζητώντας το χαμένο χρόνο» του Προυστ. Υπάρχουν παρόλα αυτά άνθρωποι που συγκινήθηκαν και ταυτίστηκαν με έργα, που δεν εξυμνήθηκαν και δεν έλαβαν δάφνες από ιερατεία κριτικών και πολυσέλιδες αναλύσεις. Το προσωπικό τους κριτήριο και μόνο αυτό, τα κατέταξε στη συνείδησή και τη δική τους προσωπική και υποκειμενική πραγματικότητα.

Άραγε θα υπήρχε οποιαδήποτε μορφή επανάστασης αν δεν τολμούσαν εκείνοι οι ασυμβίβαστοι – πολλές φορές – και οι ανένταχτοι σε νόρμες και κριτήρια να εκθέσουν τα έργα τους στο κοινό, χωρίς να φοβούνται την κρίση;

Τα  βιβλία, λοιπόν, μπορούν σίγουρα να αποτελέσουν αντικείμενο μελέτης και κριτικής. Στόχος, ωστόσο δεν θα πρέπει να είναι η κατάταξη. Η κριτική κατά την προσωπική μου άποψη δεν θα κατηγοριοποιεί αλλά θα προσανατολίζει, δεν θα ισοπεδώνει αλλά θα αναγάγει τη σημασία της μελέτης στον προαιώνιο της ρόλο. Ποιος είναι αυτός; Η ανακούφιση της επιφανειακής μας εξωτερικότητας και η ανακάλυψη της ουσίας μας, της μίας και σε βάθος προσωπικής. Τα βιβλία δεν κατηγοριοποιούνται σε καλά και σε κακά. Είναι απλώς κατάλληλα ή μη κατάλληλα για κάθε έναν άνθρωπο.

Άλλοτε  συντροφιά, άλλοτε σύμμαχος σε αποφάσεις και σημεία καμπής στη συχνά πεζή μας καθημερινότητα, τα βιβλία, μοιάζουν να εξελίσσονται μαζί με μας. Θυμηθείτε τι διαβάζατε όταν ήσαστε έφηβοι, όταν ερωτευόσασταν για πρώτη φορά, όταν θέλατε να κάνετε ένα διάλειμμα από τα «πρέπει» και τα «μη» των κοινωνικών σας συναναστροφών. Κάθε μέρα τροποποιούνται οι ανάγκες μας και οι επιθυμίες μας. Μεταβάλλονται και μεταπλάθονται σε μια ασταμάτητη εναλλαγή παραστάσεων και ανθρώπων. Ό,τι είμαστε και ό,τι θέλουμε να γίνουμε αντανακλάται στην ψυχολογία και τη συμπεριφορά μας. Ό,τι ονειρευόμαστε και ότι φανταζόμαστε, όσα θυμόμαστε και όσα ξεχνάμε αντικατοπτρίζονται στα βιβλία που μας συγκινούν και μας διεγείρουν.

Η αποδοχή και η επικρότηση συγγραφικών  προσπαθειών, αποτελεί μια αυστηρά  προσωπική, ψυχική και εγκεφαλική δραστηριότητα. Υπάρχουν τα αντικειμενικά κριτήρια – τα οποία είναι προτιμότερο να εξετάσουν οι «επαγγελματίες» κριτικοί – και τα άλλα, τα υποκειμενικά ή καλύτερα – ας μου επιτραπεί η έκφραση – τα εσωτερικά. Δεν χρειάζονται έπαινοι και δάφνες, πομφόλυγες και γλωσσικές εξάρσεις για να συγκινηθεί ο άνθρωπος. Η τέχνη και η δημιουργία δεν χτίζεται με κριτικές, ούτε στηρίζεται σε μακροσκελείς καταλόγους κριτηρίων. Όσοι διαβάζουν, ακούν και παρατηρούν, δράττονται της ευκαιρίας και απολαμβάνουν τις καταθέσεις ψυχής των δημιουργών. Βρίσκουν νέους δρόμους στην κατανόηση της πολλαπλότητας του εαυτού τους, αλλά και των άλλων.

Αυτό  είναι και τα βιβλία… Μια ταύτιση  της ψυχής μας με μια συγκεκριμένη χωροχρονική περίοδο, μια προσωπική  απόκριση σε γεγονότα που μας συμβαίνουν και μας αναδιαμορφώνουν. Ο Φερνάντο Πεσσόα, διατυπώνει εξαιρετικά εύστοχα  στο «Βιβλίο της Ανησυχίας»:

«Να δίνεις σε κάθε συγκίνηση  μια προσωπικότητα, σε κάθε κατάσταση  ψυχής, μια ψυχή…»

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.