Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Τροφικός καταρράκτης

Κυνηγημένος αλλά και λατρεμένος όσο λίγοι, αποτέλεσε και αποτελεί για πολλούς πολιτισμούς ένα σύμβολο ελευθερίας. Εκδιωγμένος πλέον από τις πατρικές του περιοχές προσπαθεί να ανακάμψει άλλoτε μόνος του και άλλoτε με τη βοήθεια του ανθρώπου. Ο λόγος… μα φυσικά για το λύκο!

Το μεγάλο αυτό σαρκοφάγο θηλαστικό λόγω της  ανάπτυξης του ανθρώπου αλλά και  της αύξησης του κυνηγιού τείνει να μην εξαπλώνεται πάρα πολύ, έχοντας ήδη εξαφανιστεί από κάποιες περιοχές. Ίσως από φόβο, ίσως από δέος, σε πολλά μέρη του κόσμου ο λύκος κυνηγήθηκε όσο κανένα άλλο ζώο. Κάτι τέτοιο συνέβη ιδιαίτερα στη Βόρεια Αμερική, με συνέπεια το είδος να εξαλειφθεί από το Εθνικό Πάρκο Yellowstone των βόρειων ΗΠΑ το 1926. Η σκέψη των ανθρώπων στα χρόνια που πέρασαν όμως άλλαξε, και έγινε κατανοητή η αξία που έχουν όλα τα ζώα, πόσο μάλλον ένας κορυφαίος καταναλωτής όπως ο λύκος. Έτσι, το 1995 εκτελέστηκε ένα πρόγραμμα επανεισαγωγής λύκων στο πάρκο με την εισαγωγή 31 ζώων 1, 2, 3, 4. Στη βόρεια περιοχή του πάρκου έπειτα από 6 χρόνια ο πληθυσμός είχε αυξηθεί κατά 46 ζώα! Το σημαντικό είναι όμως ότι η εξάλειψη και έπειτα η επανεισαγωγή του λύκου δεν ήταν απομονωμένα γεγονότα. Ακολουθήθηκαν από ένα σύνολο αλλαγών στο περιβάλλον, ένα φαινόμενο που ονομάζεται «τροφικός καταρράκτης».

Στο πλαίσιο  αυτό αξίζει να αναρωτηθούμε εάν και κατά πόσο μπορούμε να επεμβαίνουμε ανεξέλεγκτα  στους μηχανισμούς της φύσης. Μήπως αυτός ο τροφικός καταρράκτης μπορεί να φέρει απρόσμενες αλλαγές σε ένα οικοσύστημα;

Αρχικά, αν ορίζαμε την έννοια «τροφικός καταρράκτης» θα λέγαμε πως χαρακτηρίζει τις έμμεσες επιπτώσεις που προκαλεί ένας θηρευτής, όπως ο λύκος, σε κατώτερα επίπεδα της τροφικής αλυσίδας, όπως τα χορτοφάγα ζώα και τα φυτά. Γενικά, πιστεύεται ότι η απουσία μεγάλων θηρευτών από μια περιοχή οδηγεί σε απλό και υποβαθμισμένο περιβάλλον. Έτσι συνέβη και στις βόρειες περιοχές του Yellowstone, όπου το χειμώνα επισκέπτονται και ελάφια τα βοσκοτόπια του. Καθώς απουσίαζαν οι λύκοι, τα ελάφια απειλούνταν ελάχιστα  από θηρευτές και έτσι τρέφονταν ανεξέλεγκτα με βλαστάρια από λεύκες  και ιτιές στις όχθες των ποταμών, με αποτέλεσμα τα φυτά αυτά να μη μπορούν να αναπτυχθούν και η περιοχή να υποβαθμίζεται. Όταν όμως επέστρεψαν οι λύκοι τα πράγματα άλλαξαν και η βόσκηση των ελαφιών περιορίστηκε για δύο λόγους. Πρώτος λόγος και προφανής είναι η άμεση θνησιμότητα που προκαλούν οι λύκοι στα ελάφια, με αποτέλεσμα να μειώνεται η μέγιστη ικανότητα των κοπαδιών για βόσκηση.

Ο δεύτερος λόγος είναι ίσως ο σημαντικότερος, αλλά συχνά παραβλέπεται. Έχει να κάνει με την αλλαγή της συμπεριφοράς της λείας κατά την παρουσία ή απουσία του θηρευτή. Έτσι, όταν τα κοπάδια βρίσκονται κοντά σε λύκους αλλάζουν άρδην συμπεριφορά και χρησιμοποιούν κυρίως δάση κωνοφόρων για να κρύβονται, αντί για ανοιχτά λιβάδια ή δασύλλια λεύκας για να τραφούν.

Αυτό  έδωσε την ευκαιρία στα παρόχθια δάση λεύκας και ιτιάς να αναπτυχθούν ξανά. Μαζί τους ανέκαμψαν και πληθυσμοί καστόρων που αντιμετώπιζαν πρόβλημα από την εποχή που εξοντώθηκαν οι λύκοι. Οι κάστορες, όσο τα παρόχθια οικοσυστήματα ήταν υποβαθμισμένα, αντιμετώπιζαν έλλειψη τροφής αλλά και υλικών για την κατασκευή φραγμάτων με αποτέλεσμα οι αριθμοί τους να μειωθούν υπερβολικά. Η αλλαγή όμως στη δομή του ενδιαιτήματος επέτρεψε την επανεμφάνισή τους με συνέπεια την περαιτέρω σταθεροποίηση των ποταμών και των ρυακιών της περιοχής και την ανάκτηση υγροτόπων που είχαν χαθεί. Όπως εύκολα μπορεί κάποιος να καταλάβει, οι αλλαγές αυτές οδηγούν σε «ανάρρωση» της τροφικής αλυσίδας η οποία με τη σειρά της υποστηρίζει άλλα ζώα, όπως τα πουλιά, τα ψάρια και τα ασπόνδυλα του νερού.

Ο κατάλογος  των αντιδράσεων που προκαλούνται σε ένα οικοσύστημα από την παρουσία ή απουσία ενός κορυφαίου καταναλωτή είναι σίγουρα πολύ μεγαλύτερος, αλλά τα βασικά του στοιχεία φαίνονται σε αυτό το παράδειγμα από το πάρκο Yellowstone. Εν συντομία θα λέγαμε ότι το οικοσύστημα υποβαθμίζεται και ότι γίνεται λιγότερο πολύπλοκο.

Κοιτώντας λίγο πιο πρακτικά το ζήτημα μπορούμε να καταλήξουμε στον εξής συλλογισμό: «Στη χώρα μας ο λύκος κινδυνεύει. Γνωρίζουμε λοιπόν με βάση τα προηγούμενα τι θα συμβεί μετά από μερικά χρόνια αν χαθεί ο λύκος από τα ελληνικά βουνά;» Η απάντηση είναι ότι σίγουρα όχι, αλλά με παραδείγματα όπως αυτό έχουμε τις βάσεις ώστε να κατανοήσουμε ότι η λειτουργία των οικοσυστημάτων είναι πολύ πιο πολύπλοκη συγκριτικά με αυτό που φανταζόταν η ανθρωπότητα πριν από μερικά χρόνια. Επομένως, οφείλουμε να την προστατεύσουμε με οποιοδήποτε τρόπο.

Notes:

  1. Creel S., J. Jr Winnie, B. Maxwell, K. Hamlin and M. Creel, 2005. Elk alter habitat selection as an antipredator response to wolves. Ecology 86: 12, 3387-3397
  2. Fortin D., H.L. Beyer, M.S. Boyce, D.W. Smith, T. Duchesne and J.S. Mao, 2005. Wolves influence elk movements: Behavior shapes a trophic cascade in Yellowstone National Park. Ecology 86: 5, 1320-1330.
  3. Ripple W.J., E.J. Larsen, R.A. Renkin and D.W. Smith, 2001. Trophic cascades among wolves, elk and aspen on Yellowstone National Park’s northern range. Biological Conservation 102, 227-234.
  4. Ripple W.J. and R.L. Beschta 2004. Wolves and the ecology of fear: Can predation risk structure ecosystems? Bioscience 54: 8, 755-766.

Σχολιάστε το άρθρο

  • Λητώ Σεϊζάνη

    Πολύ ενδιαφέρον το οικολογικό σου άρθρο. Μου θύμισε κι ένα λατινικό ρητό, το homo homini lupus. Δηλαδή ο άνθρωπος απέναντι στον άνθρωπο είναι λύκος.

  • Ευχαριστώ πολύ! Μπορεί ο άνθρωπος απέναντι στον άνθρωπο να είναι λύκος, μια καλή ερώτηση όμως είναι τι θα λέγαμε ότι είναι ο άνθρωπος απέναντι στο λύκο;

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.