Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Παραμύθια στα παιδιά

H εισαγωγή αυτή προστέθηκε τελευταία στιγμή αλλά το υπαγόρευσαν οι περιστάσεις. Βλέπετε, δεν πηγαίνεις κάθε μέρα σε ορφανοτροφείο και αν συμβεί αυτό, οι εντυπώσεις σου είναι τέτοιες που δύσκολα θα τις προσπεράσεις σαν ένα κακό όνειρο. Το περιβάλλον άψογο σίγουρα: τα κτίρια και οι χώροι δείχνουν να σχεδιάστηκαν από αρχιτέκτονα, καλοσυντηρημένα και καθαρά. Το πράσινο και οι παιδικές χαρές περιποιημένες πολύ περισσότερο από ότι θα περίμενες από έναν δημόσιο φορέα. Το σοκ το παθαίνεις στη συνάντησή σου με τα παιδιά σε ένα από τα «περίπτερα» του κέντρου. Μια μικρή ομάδα όλων των βρεφονηπιακών ηλικιών και με όλα τα πιθανά προβλήματα φύρδην μίγδην σε υποδέχεται με απίστευτο τρόπο. Σαν να ήρθες από τον Άρη και η κάθε λεπτομέρειά σου να έχει ενδιαφέρον… το κοκαλάκι στα μαλλιά, το κινητό, το βραχιόλι, τα γυαλιά… όλα μα όλα πάνω σου τα εντοπίζουν και για το κάθε τι θα υπάρξει μια ερώτηση ή ένα απότομο τράβηγμα, προς απόκτηση  του ποθητού αντικειμένου και ας είναι πρόσκαιρο, γιατί τίποτα δεν μπορεί να είναι δικό σου στους χώρους αυτούς.

Όλα τα παιδιά από το πιο μικρό ώς το μεγαλύτερο ανεξαιρέτως εκφράζουν μια αναμονή, μια δίψα για απελευθέρωση και για το καινούργιο που ξεχειλίζει από όλους τους πόρους τους σαν να λένε… άντε πάτησε εσύ το διακόπτη να μπει λίγο φως… Πώς είναι τα χάμστερ που κάνουν στο κλουβί τους τις ίδιες και τις ίδιες διαδρομές, μέρα μπαίνει μέρα βγαίνει; Έτσι και αυτά παραμένουν εγκλωβισμένα εφ’όσον έρχονται σε επαφή με τον έξω κόσμο παρά μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις. Σήμερα πού θα πάμε παιδιά; Στην παιδική χαρά  νούμερο1, 2, ή 3; Και φτου κι απ΄την αρχή. Χίλιοι λόγοι συνηγορούν στο να διαιωνίζεται αυτή η κατάσταση… Θες η έλλειψη προσωπικού ή εθελοντών, ή ίσως η δύσκολη συνεργασία μεταξύ τους. Θες γιατί ό,τι είναι μεγάλο σε όγκο χάνει σε ευελιξία και προσαρμοστικότητα… Θες γιατί ένα παιδί όσο μεγαλώνει τόσο πιο δύσκολα υιοθετείται, και ξέρει ότι κανείς δεν θα έρθει να το πάρει οπότε μένει με έναν υπόκωφο θυμό… Θες η αδιαφορία η δικιά μας και ο εγωισμός μας… Τα παιδιά αυτά αξίζουν θαυμασμό γιατί επιβιώνουν εκεί μέσα και έχουν ανάγκη ουσιαστικής προσφοράς παρά λύπησης.

Η φίλτατη Φ.Ντολτό έλεγε ότι από την πρώτη μέρα της ζωής μας είμαστε όντα επικοινωνίας και οφείλουμε σαν ενήλικες να το αναγνωρίζουμε αυτό στο παιδί, να του το διαφυλάσσουμε και να του το καλλιεργούμε. Πώς όμως μπορεί να επιτευχθεί αυτό όταν περιορίζεις σε κλειστό σχεδόν βάζο τα άτυχα αυτά παιδιά και όταν οι προσωπικές σχέσεις αγάπης που δέχονται αναπτύσσονται τόσο περιορισμένα; Μια καλοκουρδισμένη μηχανή εγγυάται μόνο επιβίωση όχι εξανθρωπισμό, άρα το βάρος πρέπει να δοθεί αλλού.

Διαβάστε  λοιπόν το παρακάτω άρθρο με θέμα τα παραμύθια και σκεφτείτε μετά ποιός τους τα διαβάζει και τι θα μπορούσε να γίνει…

Ζούσε κάποτε ένας πλούσιος έμπορος με δικά του πλοία, που τα έστελνε σε μακρινά και εξωτικά μέρη. Και αυτά γυρίζανε βαρυφορτωμένα με πολλά και όμορφα πράγματα. Έτσι ο έμπορος έντυνε τις κόρες του σαν πριγκιποπούλες. Οι δυο πρώτες όσο πιο πολύ μεγάλωναν, τόσο πιο άπληστες και ματαιόδοξες γινόντουσαν. Καμάρωναν και κορδωνόντουσαν σαν τα παγώνια. Αλλά η μικρότερη δεν τους έμοιαζε ούτε στο χαρακτήρα ούτε στην εμφάνιση. Ήταν γλυκιά, ευγενική και πολύ-πολύ όμορφη. Όλος ο κόσμος εκτός από τις αδελφές της, τη φώναζε Πεντάμορφη. 1

Έχετε προσέξει πως το παραμύθι δρα καμιά φορά πάνω μας, ακόμα και αν είμαστε ενήλικες;  Αγγίζει μια γωνιά της ύπαρξής μας που είναι ανοχύρωτη, πέρα από την εκ πρώτης όψεως παιδική απλότητά του. Όσες φορές και να το διαβάσουμε, όσο και αν έχουμε ωριμάσει, και πόσο μάλλον αν μας το διηγούνται, απελευθερώνει μια δόση αλήθειας που μας αγγίζει. Ανεβάζει επί σκηνής, κάτω από διαχρονικές συνθήκες, στη σφαίρα του φανταστικού και όχι του λογικού, πρόσωπα-ήρωες στους οποίους συμβαίνουν ένα σωρό κακοτυχίες, βλ. δοκιμασίες, τις οποίες ξεπερνούν συνήθως με επιτυχία… Το παραμύθι ως λογοτεχνικό έργο γεμάτο συμβολισμούς αποτελεί ένα εξαιρετικό εργαλείο ταύτισης και προβολής. Αντιπροσωπεύει όχι μόνο την ατομική ψυχική ζωή με τις εσωτερικές συγκρούσεις της, τους μηχανισμούς άμυνας ή ακόμα και τις φαντασιώσεις αλλά και σε πιο απλό επίπεδο δείχνει την εξέλιξη της ζωής με τα εμπόδια, τις δοκιμασίες, τις ανατροπές, τις συναντήσεις και τις επιτυχίες της.

Δεν είναι καινούργια ιδέα ότι το παραμύθι βοηθάει τον άνθρωπο στην αυτογνωσία  και στο να ξεπεράσει τα στενά όρια μια εγωκεντρικής ύπαρξης, προσθέτοντας στην ζωή του περισσότερο νόημα και συνειδητοποίηση. Σε κάθε ηλικία και σε κάθε στάδιο ανάπτυξης, το παραμύθι μιλάει και εκπέμπει ανάλογα διαφορετικά μηνύματα. Ένα φορτίο που δεν αποδίδει εξ ολοκλήρου αμέσως αλλά φέρνει καρπούς με τον καιρό, όπως οι καρποί της ανατροφής ενός παιδιού εμφανίζονται πλήρως στην ενήλική ζωή του.

Έτσι, παρόλο που τα παιδιά ζουν στο παρόν πολύ περισσότερο από τους ενήλικες, έχουν ιδιαίτερη ανάγκη από το παραμύθι που δεν είναι απλώς γραμμένο για να τα πληροφορήσει, να βελτιώσει την ικανότητα ανάγνωσής τους, να διεγείρει τη φαντασία τους ή την εξυπνάδα τους ή τέλος να τα διασκεδάσει. Χρειάζονται και ιστορίες με βαθύτερο νόημα, που να αγγίζει τον ψυχισμό τους, γιατί από μικρή ηλικία βιώνουν ανεξάρτητα από το περιβάλλον τους, ένα διάχυτο άγχος για το μέλλον, το τόσο απροσδιόριστο γι’ αυτά. Περνούν βίαιες αναπτυξιακές κρίσεις που ζητούν συνειδητοποίηση και σταδιακή λύση. Το παραμύθι και ιδίως το κλασικό παραμύθι, επιτελεί λοιπόν ένα σημαντικό ρόλο: δίνει στο παιδί εμπιστοσύνη στο μέλλον του και κυρίως στο ίδιο, το βοηθάει να εναρμονίσει όλες τις πτυχές της προσωπικότητάς του, να διεγείρει και να τροφοδοτήσει τις εσωτερικές δυνάμεις που θα του επιτρέψουν να αντιμετωπίσει αργότερα όλες τις αντιξοότητες της ζωής.

Μια κυριολεκτική ανάγνωση ενός παραμυθιού τρομάζει καμιά φορά με το βάρος που δίνει στις δοκιμασίες που αφηγείται, ένα βάρος που φαίνεται δυσανάλογο προς την ηλικία των πρωταγωνιστών. Αλλά τα παραμύθια δεν αφηγούνται νευρωτικές καταστάσεις. Αντιθέτως, απαντούν με ακρίβεια στα άγχη, στα όνειρα, στις ελπίδες του παιδιού και το πληροφορούν για τις δοκιμασίες που θα έρθουν και τις προσπάθειες που θα πρέπει να καταβάλει. Έτσι υπάρχουν μερικά σταθερά αφηγηματικά στοιχεία που επαναλαμβάνονται και έχει σημασία να τα συναντάμε πάντα, μακριά από απλουστεύσεις, συντμήσεις και ωραιοποιήσεις, ώστε να μην καταργηθεί η αξία τους – μπορείς να γνωρίσεις ένα ποίημα μέσα από μια περίληψή του;

Το  πρώτο από αυτά τα στοιχεία εμφανίζεται στην αρχή της αφήγησης και έχει να κάνει με την εμφάνιση ενός απροσδόκητου γεγονότος που διαταράσσει τον ρου της ζωής του ήρωα. Ισοδυναμεί με ένα χωρισμό π.χ. θάνατος γονιού (όπως της μάνας της Σταχτοπούτας) ή την αναχώρηση του παιδιού ήρωα γιατί π.χ. εγκαταλείπεται, βλ. Κοντορεβυθούλη. Αυτή η αρχική δοκιμασία συνοδεύεται συχνά από ένα είδος ταπείνωσης, πράγμα που αυξάνει τη νοσταλγία ενός χαμένου παραδείσου: ο πατέρας της Πεντάμορφης χάνει όλα τα πλούτη του όταν χάνονται τα καράβια του και αναγκάζεται να πάει να ζήσει στην ύπαιθρο όπου η μικρότερή του κόρη υποβαθμίζεται σε παραδουλεύτρα. Το επόμενο σταθερό στοιχείο είναι αυτό της απειλής κατά του ήρωα: o αναντικατάστατος κακός λύκος της Κοκκινοσκουφίτσας, ο σαρκοβόρος γίγαντας που χωρίς αυτόν δεν θα είχαμε τον Κοντορεβυθούλη. Έπειτα έρχεται η στιγμή του πειρασμού, πράγμα που δίνει δραματική τροπή στην ιστορία: ενώ η Χιονάτη πρέπει να προσέχει, ανοίγει την πόρτα στη γριά-μάγισσα και δέχεται το μήλο που της προσφέρει ενώ ο πατέρας της Πεντάμορφης κόβει ένα τριαντάφυλλο από έναν κήπο που δεν είναι δικός του. Αποτέλεσμα είναι ότι η Χιονάτη πέφτει σε βαθύ λήθαργο, ενώ ο πατέρας της Πεντάμορφης αναγκάζεται να την παραδώσει σ’ ένα τέρας. Τέλος, συναντάμε στην πλειονότητα των περιπτώσεων, τη λύτρωση/ ανταμοιβή του ήρωα, που διδάσκει το παιδί ότι οι σοβαρές δυσκολίες της ζωής είναι αναπόφευκτες αλλά αν κανείς τις αντιμετωπίζει κατάματα αντί να τις αποφεύγει, τότε νικάει όλα τα εμπόδια και τελικά βγαίνει κερδισμένος: το «έζησαν αυτοί καλά …και ‘μείς καλύτερα…» φαίνεται να έχει τη ιδιαίτερη σημασία του.

Κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώσ’ της κλώτσο να γυρίσει, παραμύθι ν’ αρχινήσει…

Καλή ανάγνωση, αφήγηση και ακρόαση λοιπόν!

http://creativedesigns.gr/onar. Η σελίδα της μη-κυβερνητικής οργάνωσης «Οναρ-μέσω τέχνης για το άρρωστο παιδί», οργάνωση που ιδρύθηκε πριν δέκα χρόνια από τον παραμυθά Δημήτρη Αβούρη με σκοπό να στηρίξει μέσω της τέχνης τα παιδιά με σοβαρά προβλήματα υγείας, που νοσηλεύονται για μεγάλο χρονικό διάστημα στα παιδιατρικά νοσοκομεία.

http://tinyurl.com/yzs4b37. Η Νίκη Κάπαρη -παιδαγωγός- και ο Γιάννης Ψειμάδας -μουσικός- δημιουργούν το 2000 την ομάδα Παραμυθοσέντουκο. Ερευνούν και συλλέγουν ελληνικά λαϊκά παραμύθια, τα οποία ζωντανεύει μέσα από την αφήγησή της η Νίκη Κάπαρη και σχολιάζει μουσικά και ηχητικά ο Γιάννης Ψειμάδας.

Notes:

  1. η Πεντάμορφη και το τέρας, εκδόσεις ΡΩΣΣΗ, ISBN: 960-225-011-9

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.