Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Συνομιλία με την κα Κ. Αρμάογλου-Μπουρμποπούλου | Δημοτικοί χοροί: χτες, σήμερα, αύριο

Ίσως το θέμα «παραδοσιακοί χοροί» να μη σας κεντρίσει πολύ το ενδιαφέρον. Αξίζει όμως να διαβάσετε την σχετική συζήτηση που κάναμε με την Κυριακή Αρμάογλου-Μπουρμποπούλου, γιατί αναδεικνύει την ουσία και τη ζωντάνια των δημοτικών χορών. Η κ. Μπουρμποπούλου εκπαιδεύτηκε στο Λύκειο των Ελληνίδων και έχει διδάξει σε συλλόγους και σχολεία από το 1981 έως σήμερα.

Στην  Αρχαιότητα η διδασκαλία του χορού θεωρείτο ουσιαστικής εκπαιδευτικής σημασίας, ένας τρόπος ολοκλήρωσης του πνεύματος και του σώματος. Αποτελούσε δε έναν ουσιαστικό κομμάτι της στρατιωτικής και θρησκευτικής εκπαίδευσης. Στην εποχή της τουρκοκρατίας και μετά οπότε και αναπτύχθηκε η πλειοψηφία των δημοτικών χορών, ο ρόλος του χορού ήταν περισσότερο ένας τρόπος ενθάρρυνσης της κοινωνικής συνοχής. Πώς θα χαρακτηρίζατε τη θέση των δημοτικών χορών στην εποχή μας και ποιο ρόλο θεωρείτε ότι παίζουν πλέον;
-Λίγο πολύ είναι γνωστά. Μετά από μια δοκιμασία κατά την μεταπολεμική εποχή όπου για λόγους πολιτικούς υπήρχε προβολή των παραδοσιακών χορών, έχει πλέον γίνει σαφής επανεκτίμηση της θέσης και του ρόλου τους. Θα λέγαμε πως για την πλειοψηφία της αστικής κοινωνίας ο ρόλος του χορού είναι μόνο ψυχαγωγικός. Σε πιο μικρές κοινωνίες με τα τοπικά πανηγύρια, που αναβιώνουν όλο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια, οι δημοτικοί χοροί είναι το σπουδαιότερο μέσον κοινωνικής επαφής και διατήρησης μιας τοπικιστικής ταυτότητας. Πόσα χωριά ζωντανεύουν κατά τη διάρκεια των μεγάλων πανηγυριών του καλοκαιριού, για να πέσουν σε ερήμωση αμέσως μετά; Και έχουμε τέλος τους Έλληνες του εξωτερικού και παλιννοστούντες, όπου οι δημοτικοί χοροί αποτελούν λόγος συνεύρεσης και επανασύνδεσης με την πατρίδα. Σούστα Καρπάθου

Θα  μπορούσατε να πείτε  ότι αυτός που θα εμβαθύνει στο άκουσμα δημοτικής μουσικής και στη γνώση των δημοτικών χορών, θα μπει σε μια διαδικασία διαρκούς μαθητείας; Η περιέργειά του θα έχει ποτέ όρια;
Είναι καθαρά θέμα διάθεσης. Όποιος την έχει, θα διακρίνει τη συνέχεια της  ελληνικής μουσικής δια μέσου των αιώνων : αρχαία-βυζαντινή-δημοτική-λαϊκή μουσική. Δοκιμάστε να συγκρίνετε τον βυζαντινό ύμνο ‘Τη Υπερμάχω’ με το γνωστό τραγούδι του Τσιτσάνη ‘Συννεφιασμένη Κυριακή’. Θα διαπιστώσετε  ότι έχουν τις ίδιες ακριβώς νότες. Σε προσωπικό επίπεδο, θα έλεγα πως ο μεγάλος  πλούτος των ρυθμών των ελληνικών  χορών μου άνοιξαν το δρόμο για να ασχοληθώ μαζί τους. Αφορμή στάθηκε μια εξαιρετική παράσταση που  παρακολούθησα στην ηλικία των 22 ετών.  Άρχισα να μαθαίνω συστηματικά και σε λίγα χρόνια να διδάσκω κυρίως σε παιδιά. Έχουν περάσει 30 χρόνια κι ακόμα μαθαίνω.

Ποια  συναισθήματα μπορεί να εκφράσει κανείς μέσω του δημοτικού χορού και σε τι βάθος; Αυτοί οι χοροί μπορούν να είναι τρόπος έκφρασης υπαρξιακών αναζητήσεων και συναισθημάτων;
Οι δημοτικοί χοροί λειτουργούν ομαδικά, με κανόνες στους βηματισμούς και στη θέση των χορευτών. Ως εκ τούτου μπορεί να πει κανείς ότι δεν εκφράζουν με άμεσο τρόπο τα όποια ατομικά συναισθήματα και τις αναζητήσεις όπως θα έκανε π.χ. το ταγκό ή το μοντέρνο μπαλέτο με τους χορευτές να μπορούν να λειτουργούν αυτόνομα ο ένας από τον άλλον. Υπάρχει όμως ο έμμεσος τρόπος  έκφρασης συναισθημάτων, πιο κρυφός αλλά καθόλου δευτερεύων. Ο μπροστάρης που έχει το πολύτιμο προνόμιο να αυτοσχεδιάσει δεν εκφράζεται; Άλλα και οι υπόλοιποι, μέσα από το πλούτο όλων των κατηγοριών των δημοτικών χορών και τραγουδιών, θα βρουν τρόπο να  πουν όλη τη γκάμα των ανθρωπίνων συναισθημάτων: το κουράγιο και την ανδρεία, τη χαρά, την ερωτική αναζήτηση… τι θα λέγατε για στίχους όπως:
«…Τώρα τα πουλιά, τώρα οι πέρδικες ξυπνολαλλούν και λένε ξύπνα αγάπη μου, ξύπνα, κρυφή μου αγάπη… ξύπνα κορμί κυπαρισσένιο Τραγούδι από τη Σινασσό της Καππαδοκίας…»

Το μπαλέτο είναι ένας «σοβαρός» χορός, αφετηρία για όλες τις άλλες μορφές χορού, που προσφέρει εκτός από τη καλλιέργεια του σώματος και την έκφραση του ρυθμού, ευλυγισία, χάρη, πειθαρχία. Προς αυτό κατευθύνονται τα περισσότερα κοριτσάκια μικρής ηλικίας, ενώ άλλοι χοροί θεωρούνται δευτερεύουσας σημασίας. Τι έχετε να πείτε γι’ αυτό σε σχέση με το δημοτικό χορό.
Θαυμάζω πολύ τους κλασσικούς χορευτές. Ας μην κάνουμε όμως σύγκριση με το κλασσικό μπαλέτο γιατί μιλάμε για διαμετρικά αντίθετες αναζητήσεις. Οι δημοτικοί χοροί δεν απαιτούν ιδιαίτερη πειθαρχία, είναι πιο ‘αυθόρμητοι’. Δεν θέλουν πολύχρονες σπουδές και γυμνασμένο σώμα. Η έμφυτη χάρη βοηθάει αλλά δεν είναι το ζητούμενο. Το ζητούμενο είναι η απλή ανθρώπινη επαφή, η συμμετοχή, η γνήσια κοινωνικότητα. Χορεύουμε όλοι μαζί πιασμένοι χέρι-χέρι, υπέρβαροι και κοκκαλιάρηδες, νέοι και γέροι, χωρίς να γνωρίζουμε άριστα τα βήματα και χαίρονται απλώς τη στιγμή. Η συγκεκριμένη απλότητα, ο συμμετοχικός χαρακτήρας, το αυθόρμητο που πάλλετε συμβάλλουν στο μεγαλείο της. Τσέστος, Ανατολική Ρωμυλία – Νέο Μοναστήρι

Η αγάπη για το δημοτικό τραγούδι και τους δημοτικούς χορούς είναι τελικά θέμα συνειδητοποίησης της ατομικής και συλλογικής ταυτότητας, είναι θέμα ταξικό ή απλά αποτέλεσμα προσωπικής πορείας;
Είναι όλα  αυτά μαζί, μόνο που για τον καθένα ξεκινάει διαφορετικά. Σε μένα ξεκίνησε ως προσπάθεια για γνώση, σε άλλον μπορεί να έλθει ασυνείδητα από ακούσματα της παιδικής του ηλικίας.

Πολλοί  παρομοιάζουν την παράδοση με μια συμπαθητική λαογραφική έκφραση που καταναλώνεται σε μικρές δόσεις και σε συγκεκριμένες στιγμές έως μια τέχνη ξεπερασμένη που αναφέρεται σε απαρχαιωμένες ή δύσκολες συνθήκες ζωής. Πως θα τους πείθατε πως, αντιθέτως, η ελληνική παράδοση μεταλαμπαδεύει από γενεά σε γενεά έναν άυλο θησαυρό, μια γόνιμη περιουσία που μπορεί να αγγίξει τον καθένα προσωπικά;
Η απάντηση είναι απλή. Η αλήθεια του δημοτικού τραγουδιού και των δημοτικών χορών την αισθάνεται κανείς μόνο μέσα από τη ζωντανή επαφή και συμμετοχή. Οτιδήποτε άλλο καταντάει απολιθωμένο μουσειακό είδος που δεν μας αγγίζει. Γι’ αυτό και η τηλεόραση μπορεί να συνέβαλε στο να δείξει τους δημοτικούς χορούς αλλά αναρωτιέμαι κατά πόσο τους αναδεικνύει πραγματικά.  Λείπει εκεί η αυθόρμητη έκρηξη, η αναπήδηση του συναισθήματος. Έτσι θα έπαιρνα τον πιο δύσπιστο από το χέρι και  θα τον πήγαινα μια εκδρομή  ανά την Ελλάδα, να παρευρεθεί σε τοπικές γιορτές, να φάει, να πιεί, να μπει στο χορό χωρίς να ξέρει τα βήματα, να νιώσει ρυθμούς και ήχους που δεν γνωρίζει. Να νοιώσει αυτό που ενώνει όλους τους παρευρισκόμενους. Ίσως έτσι πειστεί ότι η παράδοσή μας ζει. Μαλεβιζιώτικος, Κρήτη

Νομίζετε  πως ουσιαστικής  σημασίας για να αγαπήσει κανείς το δημοτικό τραγούδι και τους δημοτικούς χορούς είναι να υπάρξουν ποιοτικά ακούσματα από μικρή ηλικία;
Τυχερός αυτός που νανουρίστηκε με τα παραδοσιακά νανουρίσματα των ελληνοφώνων χωριών της κάτω Ιταλίας, της Σμύρνης κ.α.  για παράδειγμα, αλλά θα σας έλεγα όχι μόνο ακούσματα αλλά και συμμετοχή αβίαστη, ποτέ με το ζόρι.  Αυτόν το ρόλο παίζουν πλέον οι πολυάριθμοι  χορευτικοί όμιλοι για παιδιά.

Πώς θα διδάσκατε δημοτικούς χορούς σε παιδιά; Θα διαφοροποιούσατε την προσέγγισή σας ανάλογα με την ηλικία τους;
Συνήθως στα παιδιά αρέσουν οι κάπως γρήγοροι χοροί. Σε μικρές ηλικίες τραγουδάμε όλοι μαζί, χτυπάμε παλαμάκια, χρησιμοποιούμε μαντήλια, τύμπανα, ραβδιά και ποτέ δεν διδάσκουμε περισσότερο από 20 λεπτά χωρίς ολιγόλεπτη παύση. Σε μεγαλύτερες ηλικίες ζητάμε τη γνώμη τους για κάθε χορό, εάν τους άρεσε, αναφέρουμε και λίγα λαογραφικά στοιχεία. Στα κορίτσια προσπαθούμε να δώσουμε τη δυνατότητα να φορέσουν όσο το δυνατόν περισσότερες διαφορετικές ενδυμασίες.
Σε όλες τις περιπτώσεις δίνουμε ένα  μακροπρόθεσμο κίνητρο π.χ. συμμετοχή  σε μία παράσταση. Κερκυραϊκός

Πόσο ζωντανή κρατιέται η παραδοσιακή ελληνική μουσική; Θεωρείτε ότι εξελίσσεται αυτός ο πλούτος ή απλώς ανακυκλώνεται και μεμονωμένες λαμπερές μορφές τον αναμορφώνουν ένα βήμα πιο πέρα;
Το δημοτικό τραγούδι και οι δημοτικοί χοροί δεν εξελίσσονται πλέον, αν εννοούμε την ανανέωση τους. Η εποχή και ο τρόπος ζωής μας έχουν αλλάξει ριζικά. Αλλά αξιόλογες μορφές όπως οι Σίμων Καρράς, Λύκειο Ελληνίδων, Δώρα Στράτου, Κηπουργού και Αηδονίδη κ.α. κατάφεραν να κρατήσουν αυτή την παράδοση ζωντανή. Τώρα πλέον σε μια συγκέντρωση χορεύουμε σε ρυθμούς  pop, disco και μετά πιάνουμε ένα συρτό κι ένα χασάπικο. Χασάπικος Σαλαμίνας

Υπάρχει παρόμοια κίνηση μεταμόρφωσης ή προσαρμογής σε νέες τάσεις στους δημοτικούς χορούς, όπως για παράδειγμα συναντάμε στην επονομαζόμενη «έθνικ» μουσική, μια μουσική πολυπολιτισμική, μίγμα τεχνολογιών και παραδοσιακών και σύγχρονων προσεγγίσεων, μια μουσική που είναι πλέον μέρος του δυτικού μουσικού ορίζοντα;
Όχι απ’ όσο γνωρίζω.

Είτε  μας αρέσει είτε όχι  ζούμε πάνω στα  κεκτημένα όλων των  γενεών που προπορεύθηκαν από το πιο μικρό έως το πιο μεγάλο πράγμα. Είμαστε οι κληρονόμοι αυτού του θησαυρού, αυτής της μνήμης. Το παρελθόν και αυτά που φέρνει μαζί του, όπως είναι οι δημοτικοί χοροί, δεν μας κρατούν πίσω, αγκυροβολημένους και στάσιμους αλλά αντιθέτως, μας επιτρέπουν να είμαστε συνειδητά στο παρόν σαν άνθρωποι με ταυτότητα. Έτσι παίρνουμε την ουσιαστική παρόρμηση να πάμε ένα βήμα μπροστά. Συμφωνείτε με αυτόν τον επίλογο;
Απολύτως. Η παράδοση μας χαρίζει ταυτότητα, αφυπνίζει ασυνείδητα αυτό που θα λέγαμε το διαχρονικό μας «κύτταρο». Είναι πέρα από εθνικιστικές εξάρσεις, κάτι παν-ανθρώπινο, κάτι που θα το συναντήσεις σε όλες τους πολιτισμούς. Μια έννοια χωρίς την οποία δύσκολα προχωράμε σαν άνθρωποι. Να κλείσω με μια παρότρυνση και να συστήσω σε όλους  να αφήνουν τον  εαυτό τους ελεύθερο, χωρίς προκαταλήψεις, σε κάθε είδους ακούσματα είτε παραδοσιακά είτε πιο σύγχρονα με οδηγό πάντα την ποιότητα. Θα πάρουν κάτι πολύτιμο από αυτό. Μπάλος  Κουλουριώτικος

Τις ερωτήσεις συνέταξε η Φαίδρα Σίμιτσεκ.

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.