Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Το φαινόμενο placebo

Από τα λατινικά «να αρέσω» που υπονοεί ένα φάρμακο που δίνεται περισσότερο για να αρέσει παρά για να βοηθήσει ουσιαστικά τον ασθενή, το φαινόμενο placebo είναι πολύ απλά αυτό που συμβαίνει όταν έχεις έντονο πονοκέφαλο, παίρνεις ένα Panadol extra και μέσα σε δέκα λεπτά αισθάνεσαι καλύτερα. Φυσικά και δεν οφείλεται στο Panadol η βελτίωση της κατάστασής σου εφ’όσον το χάπι βρίσκεται ακόμα στο στομάχι σου. To ίδιο πράγμα συμβαίνει όταν παίρνεις ένα δισκίο βιταμίνης C και νιώθεις αναζωογονημένος, παρ’όλο που δεν υπάρχει περίπτωση να πάσχεις από σκορβούτο. Αυτό που σου συμβαίνει είναι εντελώς υποκειμενικό, ναι, αλλά πραγματικό. Προκαλείται κατά κόρον από ένα σκεύασμα που δεν έχει αποδεδειγμένη φαρμακευτική δράση, όπως τα ομοιοπαθητικά, καλή ώρα, αλλά και από φάρμακα που έχουν φαρμακευτική επίδραση!

Στην πραγματικότητα, ο τρόπος που  χορηγείται ένα φάρμακο, το πώς είναι  η συσκευασία του (π.χ. τι χρώμα έχει το δισκίο), το κόστος (όσο ακριβότερο τόσο το καλύτερο) και αν είναι το πρωτότυπο ή ένα αντίγραφο  φτηνότερο σε κόστος αλλά με ακριβώς την ίδια δραστική ουσία, επηρεάζουν την έκταση του φαινομένου placebo καθώς και το τι θα μας φανεί τελικά πιο αποτελεσματικό. Ακόμα και η ονομασία ενός φαρμάκου από μόνη της μεταφέρει ιδιότητα placebo. Έτσι δεν είναι τυχαία ή επιλογή του ονόματος Viagra που αρχίζει με τη λέξη Virility (αρρενωπότητα) και τελειώνει περίπου όπως Niagara…

Η ιστορία δεν σταματάει εκεί. Όταν ένας γονιός φιλάει το σημείο που  χτύπησε το μικρό παιδί του, και ως δια μαγείας σταματάει το κλάμμα  του παιδιού, δεν είναι το φιλάκι που το γιάτρεψε αλλά η ιδιότητα placebo που έχει το φιλί. Το ίδιο συμβαίνει όταν αμέσως μετά την επίσκεψη στο γιατρό, νιώθουμε ήδη καλύτερα. Εκεί ο ιατρός λειτουργεί ο ίδιος σαν placebo, γιατί κάθε θεραπευτική πράξη που συνοδεύεται με την ανάλογη ευαισθησία και σεβασμό προς τον ασθενή έχει πάνω σ’ αυτόν μια αναλγητική δράση σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό.

Πώς λειτουργεί αυτό το φαινόμενο; Κατ’αρχήν, έχει βιοχημική βάση αφού έχει αποδειχθεί ότι σχετίζεται με την απόκριση απ’ τον εγκέφαλο ουσιών που λέγονται ενδορφίνες οι οποίες παίζουν ρόλο στην ανακούφιση του πόνου. Ο δεύτερος μηχανισμός (“conditioning model”), ψυχολογικής φύσης, έχει να κάνει με το πώς έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε μια ιατρική παρέμβαση, να αντιδρούμε σε μια άσπρη μπλούζα ή στα φάρμακα (κάτι παρόμοιο με το κουδούνι στα πειράματα του Παβλόφ). Τέλος υπάρχει το μοντέλο της προσμονής- ανθυποβολής (“meaning” or «expectancy model«), όπου αντιδρούμε ανάλογα μ’ αυτό που πιστεύουμε ότι πρέπει να συμβεί. Για παράδειγμα, σε σχετική μελέτη μοιράστηκε σε εθελοντές ένα υγρό (απλό νερό με ζάχαρη) λέγοντας ότι προκαλεί εμετό και το 80% των συμμετεχόντων αντέδρασε κάνοντας πραγματικά εμετό!

Ελαφριές παθήσεις που έχουν ψυχοσωματική αιτία ή που μπορούν να ιαθούν από μόνες τους σε λίγες μέρες  απαντούν πολύ καλά στη χορήγηση placebo, βλέπε ημικρανίες, μετεγχειρητικοί  πόνοι, μερικές δερματοπάθειες κτλ. Το φαινόμενο είναι τόσο αποδεκτό που για να βγει ένα φάρμακο στην αγορά, και να αξιολογηθεί αντικειμενικά η δράση του, πρέπει να υποβληθεί σε κλινικές μελέτες με το σύστημα διπλού τυφλού αρνητικού όπου ούτε ο ασθενής-πειραματόζωο αλλά ούτε ο ιατρός γνωρίζουν ποιο είναι το placebo και ποιο είναι το πραγματικό φάρμακο.

Καταλήγω λοιπόν στο εξής: τo φαινόμενο placebo δεν είναι κάτι μαγικό και  ούτε αφορά μια ορισμένη μερίδα ευκολόπιστων ανθρώπων. Είναι η απάντηση του  οργανισμού μας σε μια συμβολική  υπόδειξη και καθρεπτίζει τη ψυχοσωματική διάστασή μας. Όλοι είμαστε επιρρεπείς σ’ αυτό, άλλοι λιγότερο, άλλοι περισσότερο. Και αφού η δράση του placebo είναι λιγότερο «επιβαρυντική» και πιο «φυσική» από τα κλασσικά φάρμακα, τι πειράζει αν την ακολουθούν μερικοί; Με γειά τους, με χαρά τους. Έτσι, το να χαρακτηρίσει κανείς τη δράση, π.χ. της ομοιοπαθητικής ως δράση placebo (γιατί δεν μπορεί να είναι τίποτα άλλο εκτός και αν θέλουμε να ανατρέψουμε όλους τους νόμους της χημείας!) ίσως να μην είναι βρισιά. Πρόβλημα είναι όμως οι ιατροί-ομοιοπαθητικοί-ψευτοεπιστήμονες-ψευτοψυχολόγοι- τσαρλατάνοι που θέλουν να βαπτίσουν την τέχνη τους επιστημονική και εφάμιλλη της συμβατικής ιατρικής προσέγγισης, εισπράττουν ουκ ολίγα σε κάθε επίσκεψη, και δεν επιθυμούν οι ασθενείς τους να «ενηλικιωθούν» και να δουν με πιο σχετικό μάτι την αξία των συνταγογραφήσεών τους.

Σχολιάστε το άρθρο

  • Πολύ ενδιαφέρον. Και πολυ εύστοχες οι παρατηρήσεις οι σχετικές με τους ομοιοπαθητικούς και λοιπούς καραγκιόζηδες.

  • Φαίδρα Σίμιτσεκ

    Να τις συνεχίσω καλή μου Marlykon;
    Νομίζω πως αυτοί που πηγαίνουν στα εναλλακτικά ιατροσόφια είναι άτομα σαν εσένα και μένα, δηλαδή μορφωμένοι και οι οποίοι μπορούν να καταλάβουν τα περί ενδορφινών και αυθυποβολής.
    Γιατί πάνε όμως;
    Λίγο για να μην επιβαρύνουν τον εαυτό τους με συμβατικά φάρμακα, λίγο η προσέγγιση που είναι πιο “ανθρωποκεντρική” κατά τα λεγόμενα τους. Μη φανταστείς όμως ότι αυτό μεταφράζεται σε τρομερά ψυχογραφήματα. Στους ομοιοπαθητικούς, τους σύγχρονους αυτών της εποχής του Μολιέρου (18ος αιώνας), περιορίζεται σε ερωτήσεις τύπου “τι σας αρέσει να τρώτε / συνήθως κρυώνετε ή ζεσταίνεστε/ πίνετε πολύ ή λίγο νερό/ σας αρέσει το βουνό ή η θάλασσα κτλ” ώστε να σε βάλουν σε μια κατηγορία ανθρώπων κάτι σαν τα αστρολογικά ζώδια και να πάρουν κατεύθυνση για την καλύτερη θεραπεία σου. Και αυτή η μη επιστημονική προσέγγιση μπορεί να έχει αποτελέσματα, αλλά ακριβώς όσα μπορούν να έχουν τα placebo και όχι παραπάνω.

  • Pingback: Βελονισμός και φαινόμενο placebo | People & Ideas

  • Βαγγέλης Αποστολίδης

    Το φαινόμενο πλασέμπο μπορεί να βρίσκεται παντού μέσα στην καθημερινότητα μας,κάποιοι πιστεύουν ότι λειτουργεί ακόμα και στα θρησκευτικά <> μερικών ανθρώπων.Το ερώτημα είναι γιατί οι πρόγονοι μας είχαν τη γενετική τάση να αναπτύξουν αυτό το φαινόμενο;μήπως είναι ένα απομεινάρι ενστίκτου επιβίωσης;

    • Φαίδρα Σίμιτσεκ

      Γεια σου Βαγγέλη,
      καλά το σκέφτεσαι. Το ακόλουθο βίντεο εξηγεί το εξελεκτικό όφελος του φαινομένου αυτού.

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.