Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

«Σύμφωνα Φιλίας» στη Νεολιθική Εποχή

«Τα πρώτα όπλα του ανθρώπου ήταν τα χέρια, νύχια και δόντια και πέτρες και κλαδιά κομμένα από τα δέντρα του δάσους και οι φλόγες και η φωτιά… πιο ύστερα ανακαλύφθηκε η δύναμη του σιδήρου και του χαλκού και πρώτα χρησιμοποιήθηκε ο χαλκός, αργότερα ο σίδηρος…«

Lucretius, De Rerum Natura U: 1283-1287

Θεωρείται συχνά ότι οι οικισμοί της Νεολιθικής περιόδου (6800/6500-3200/3000π.Χ.), όσον αφορά τις παραγωγικές δραστηριότητες για την εξασφάλιση των αναγκαίων για την επιβίωση, μοιάζουν με τις σύγχρονες αγροτικές κοινότητες. Αυτό κάθε άλλο παρά πραγματικότητα αποτελεί, καθώς πρόκειται για μια ιδανική αντίληψη της νεολιθικής αγροτικής οικονομίας. Ο νεολιθικός τρόπος παραγωγής (ΝΤΠ) ήταν σε πολλά σημεία ευάλωτος απέναντι στις ασταθείς αντιδράσεις της φύσης (πλημμύρες, ξηρασία, παγετούς), αλλά και της ίδιας της ανθρώπινης συμπεριφοράς (εκδηλώσεις ατομικής και ομαδικής βίας).

Ειδικότερα, στο τέλος της Νεολιθικής Εποχής (4500-3200π.Χ.) οι επιστημονικά διαπιστωμένες γεωμορφολογικές μεταβολές στην περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης, ο συνεπακόλουθος εποικισμός οριακών περιοχών από τους νεολιθικούς παραγωγούς και η επερχόμενη αλλαγή των παραγωγικών δραστηριοτήτων, καθιστούσε σε πολλές περιπτώσεις αδύνατη την ομαλή κοινωνική, αλλά και βιολογική εξέλιξη των νεολιθικών ομάδων. Σε αυτήν την περίπτωση φαίνεται ότι επιλέχθηκαν κάποια όμοια στοιχεία του υλικού πολιτισμού, όπως η γραπτή κεραμική, τα  λίθινα αγγεία, τα κοσμήματα, οι σφραγίδες και τα μεταλλικά αντικείμενα*, για να λειτουργήσουν ως ανταλλασσόμενα προϊόντα μεταξύ των απομακρυσμένων νεολιθικών ομάδων στην προσπάθειά τους να διατηρήσουν τον ενιαίο κοινωνικό και πολιτιστικό χώρο, που είχαν δημιουργήσει στο προγενέστερο νεολιθικό διάστημα. Η έρευνα έχει αποδείξει ότι η απομάκρυνση των αγαθών από την πηγή προέλευσής τους και η τυποποίηση του δικτύου ανταλλαγών και σχέσεων με την παραγωγή όμοιων τύπων αντικειμένων, δημιουργούν κανάλια ανταλλαγής αγαθών με πολύ συγκεκριμένη κατεύθυνση και χαρακτήρα.

Οι πρώτες ανταλλαγές στο χώρο του προϊστορικού Αιγαίου ανάγονται με βεβαιότητα στη Νεολιθική Εποχή. Από τις αρχές της Νεολιθικής (Αρχαιότερη Νεολιθική: 6500π.Χ. – 5800π.Χ.) κάποια στοιχεία του υλικού πολιτισμού δείχνουν να καλύπτουν μεγάλες χιλιομετρικές αποστάσεις σε συνάρτηση με τον τόπο προέλευσης της πρώτης ύλης τους. Το ίδιο φαινόμενο έχει παρατηρηθεί και στην επόμενη περίοδο της Μέσης Νεολιθικής στην Ηπειρωτική Ελλάδα, στην οποία οι άνθρωποι φαίνεται ότι είχαν δημιουργήσει ένα πλέγμα σχέσεων και νοημάτων στον ατομικό, κοινοτικό και διακοινοτικό χώρο, όπως αυτό αποδεικνύεται από τις παρατηρήσεις της γραπτής κεραμικής από τη Θεσσαλία. Επί πλέον επιχειρηματολογική βάση για τις ανταλλαγές και τις σχέσεις των νεολιθικών ομάδων προσφέρουν οι νέες αναλύσεις του οψιανού, που περιγράφουν ένα δίκτυο ανταλλαγών και σχέσεων ανάμεσα στους οικισμούς της κεντρικής Ευρώπης και του Αιγαίου στο τέλος της Νεολιθικής, αλλά και οι ισοτοπικές αναλύσεις των αντικειμένων που έχουν κατασκευαστεί από τα όστρεα τύπου Dentalium και Spondylus gaederopus.

Τη σημασία των προϊόντων της μεταλλουργίας στις ανταλλακτικές διαδικασίες έχει υποστηρίξει, ήδη από τα μέσα του 20ού αιώνα , ο Childe (1951) στα πλαίσια της μελέτης του σχετικά με την κοινωνική εξέλιξη του ανθρώπου. Στη συνέχεια ο Binford (1962) επισήμανε το γεγονός ότι τα πρώτα μεταλλικά αντικείμενα είναι πολύ πιθανόν να έχουν αποκτηθεί  μέσω των ανταλλακτικών διαδικασιών. Την ίδια άποψη εκφράζει και ο Renfrew (1972, 1975) που θεωρεί τη μεταλλουργία ως μια αναγκαία επινόηση του ανθρώπου του τέλους της Νεολιθικής με καθαρά συμβολική αξία, αλλά και με χρήση στις ανταλλακτικές δραστηριότητες του νεολιθικού ανθρώπου και της κοινότητας όπου και ανήκει. Ο Χουρμουζιάδης (1979) αναλύοντας τα πρώιμα μεταλλουργικά προϊόντα, τα θεωρεί αντικείμενα από τα οποία διαμορφώθηκαν οι πρώτες ανταλλακτικές αξίες των νεολιθικών χρόνων. Τέλος, ο Κωτσάκης (1996) αναφέρεται στη συμμετοχή των πρώιμων μεταλλουργικών προϊόντων στο δίκτυο ανταλλαγών αντικειμένων ειδικευμένης εργασίας της Νεολιθικής Εποχής.

Οι ανταλλαγές των αντικειμένων φαίνεται τελικά ότι δημιουργούν έναν ενιαίο κοινωνικό χώρο, μέσα στον οποίο οι νεολιθικές κοινότητες της νοτιοανατολικής Ευρώπης αναγνώριζαν τον εαυτό τους και είχαν προφανώς τη συνείδηση ένταξής τους σε ευρύτερα κοινωνικά σχήματα. Στο δεύτερο μισό της 5ης χιλιετίας και σε ολόκληρη την 4η χιλιετία οι άνθρωποι στον χώρο που οριοθετείται από τους οικισμούς στη Μαύρη Θάλασσα ώς το ποταμό Μοράβα και από τις εγκαταστάσεις στα Καρπάθια ώς το Αιγαίο, οργάνωναν και χρησιμοποιούσαν τον χώρο με τον ίδιο τρόπο, είχαν καθιερώσει ένα συγκεκριμένο είδος κεραμικής και χρησιμοποιούσαν όμοιους τύπους αντικειμένων. Με αυτόν τον τρόπο διασφάλιζαν τη λειτουργία ενός πλέγματος συμμαχιών και υποχρεώσεων, αμοιβαιότητας και φιλίας, μέσω του οποίου διακινούνταν και ουσιαστικότερα αγαθά, όπως τα διατροφικά είδη, η ανθρώπινη εργασία, πληροφορίες ή ακόμα και σύντροφοι .

* Η πρώτη χρήση των μετάλλων στην Ηπειρωτική Ελλάδα πιστοποιείται αρχαιολογικά στον οικισμό του Ντικιλί Τας περίπου γύρω στο 5000π.Χ.. Επίσης υψηλή θέση στον πίνακα των σχετικών και απόλυτων χρονολογήσεων της Νεολιθικής εποχής κατέχουν τα μεταλλικά αντικείμενα από τους Σιταγρούς, καθώς και διάφορα αντικείμενα του τέλους της 5ης και των αρχών της 4ης χιλιετίας, που αναφέρονται από τον οικισμό της Δήμητρας στην ανατολική Μακεδονία. Στην ίδια εποχή τοποθετούνται οι πρώτες μαρτυρίες της μεταλλουργίας και στη Θεσσαλία (Σέσκλο, Διμήνι, Πλατομαγούλα, Πευκάκια, Θεόπετρα), ενώ προχωρώντας νοτιότερα οι τιμές του 14C (απόλυτη χρονολόγηση) και η κεραμική τυπολογία των στρωμάτων (σχετική χρονολόγηση), στα οποία εντοπίστηκαν  τα πρώτα προϊόντα της μεταλλουργίας, τοποθετούν την εμφάνιση και υιοθέτησή της στα τέλη της 4ης χιλιετίας π.Χ. (Τελική Νεολιθική) και τις αρχές της 3ης χιλιετίας π.Χ. (Πρωτοελλαδική Ι).

[Το παρόν άρθρο συντάχθηκε με αφορμή την έκθεση στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης: <<Οι σχέσεις της Ελλάδας με τα Βαλκάνια στη Νεολιθική εποχή>> | 7 Οκτωβρίου 2010 – 10 Ιανουαρίου 2011, Μέγαρο Σταθάτου ]

[Φωτογραφικό υλικό θα βρείτε εδώ ]

Σχολιάστε το άρθρο

  • Λητώ Σεϊζάνη

    Ενδιαφέρον κείμενο και ομολογώ ότι έχω μεγάλα κενά στην Προϊστορία και στην αρχή του πολιτισμού των ανθρώπων. Μ’αυτό το άρθρο, όμως, και με το άλλο για τον Νεάντερταλ αρχίζω να σχηματίζω μια εικόνα για το πολύ μακρινό παρελθόν. Επίσης και η έκθεση στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης θα πρέπει να είναι αξιόλογη.

Αφήστε ένα σχόλιο για το Λητώ Σεϊζάνη Ακύρωση απάντησης

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.