Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

H έννοια του χώρου στους αφρικανικούς πολιτισμούς

Ο χώρος είναι μια γεωγραφική έννοια, μια ζωντανή κατάσταση που αλληλεπιδρά με την ανθρώπινη δραστηριότητα μέσα στο χρόνο. Εκφράζει την κοινωνική λογική που είναι με τη σειρά της ενταγμένη σε αυτό που θεωρούμε πολιτισμική ιδιαιτερότητα. Οι άνθρωποι εκφράζουν μέσα στον χώρο τα χαρακτηριστικά (π.χ. έθιμα, γλώσσα, θρησκευτικά πιστεύω, δίκτυα) και την δυναμική των ομάδων (π.χ. ταυτότητα, πολιτική οργάνωση) στα οποία ανήκουν ή επιδιώκουν να ανήκουν.

Στις αφρικανικές κουλτούρες εντοπίζουμε τους τρεις βασικούς πυλώνες της έννοιας του χώρου που είναι το χωριό (πατρογονική γη),  η πόλη (χώρος προβολής – μεταξύ άλλων- της πατρογονικής οντότητας) και η αγορά. Ο λόγος για τον οποίο καταλήξαμε σε αυτή τη σχηματοποίηση του χώρου έχει να κάνει με το γεγονός ότι ο χώρος στην Αφρική δομείται με συμβολικές αντιθέσεις και πράξεις [χωριό – ύπαιθρος, ιερό – ξένο (κάποτε βέβηλο), κόσμος του ορατού – κόσμος του αοράτου].

Παρουσιάζουμε ενδεικτικά την παράδοση Yoruba. Πρόκειται για ένα λαό που ζει στα νοτιοδυτικά της Νιγηρίας και στα νοτιοανατολικά του Μπενίν. Σύμφωνα με την παράδοσή τους προέρχονται από την Αίγυπτο και την Αραβία. Σύμφωνα με τους ειδικούς η εμφάνισή τους ανάγεται πριν από τον 12ο αιώνα, οπότε και μετανάστευσαν στην περιοχή της δυτικής Αφρικής.

«Ο κόσμος, ο κόσμος είναι μια αγορά,

Όσο χρόνο και αν περνάμε σ’αυτήν,

Τελικά θα πρέπει να επιστρέψουμε στο σπίτι,

Κι αν πάμε στα χωράφια,

Κι αν κάνουμε ένα μεγάλο ταξίδι,

Το σπίτι είναι ο χώρος όπου στο τέλος

Πάντα θα καταλήγουμε».

Η παράδοση Yoruba αναφέρεται στη γέννηση τριών παιδιών που γεννήθηκαν στον ουρανό, τον οποίο άφησαν για να έρθουν στη γη. Το πρώτο παιδί ήταν ο Δρόμος, το δεύτερο η Αγορά και το τελευταίο το Σπίτι. Πριν ξεκινήσουν το ταξίδι τους, τα τρία παιδιά, ζητούν από τη θεότητα Ifa την πρόβλεψή της για το ταξίδι τους. Η θεά τους προέτρεψε να κάνουν θυσίες ως προσφορές ώστε η Καλή Τύχη να τα ακολουθήσει στο ταξίδι τους. Ο Δρόμος και η Αγορά ξεκίνησαν χωρίς να κάνουν προσφορά στα θεία. Μόνο το Σπίτι ακολούθησε την προτροπή της Ifa. Και τα τρία παιδιά φτάσανε στη γη, εκεί όπου οι άνθρωποι – κυνηγοί, έμποροι, πολεμιστές – αφού δημιουργούσαν πλούτο, τον φόρτωναν στα μέσα που διέθετε ο καθένας και ξεκινούσαν το Δρόμο τους. Ο Δρόμος είχε την εντύπωση ότι όλα αυτά τα αγαθά του ανήκαν. Όμως γελάστηκε, καθώς οι άνθρωποι αφού διέσχιζαν μεγάλες αποστάσεις, τελικά κατέληγαν στην Αγορά όπου ετοίμαζαν τους πάγκους τους και εξέθεταν τα εμπορεύματά τους. Οι άνθρωποι, είτε αγόραζαν, είτε πουλούσαν, έρχονταν κατά κύματα στην αγορά. Η Αγορά χαιρόταν καθώς νόμιζε πως όλα ετούτα της ανήκαν. Όταν ξαφνικά εμφανίστηκε η Ifa και πρόσταξε τους ανθρώπους όσα χρήματα κέρδισαν στην αγορά και όσα προϊόντα αγόρασαν εκεί, να τα πάνε στο Σπίτι τους. Οι άνθρωποι γυρίζοντας στο Σπίτι πρόσφεραν σε αυτό όλα τα καλά τους.

Η αγορά αποτελεί σημαντικό στοιχείο του χώρου στον οποίο ζει και δραστηριοποιείται ο Αφρικανός, όμως δεν φαίνεται να βρίσκεται σ’αυτήν η ουσία της ύπαρξής του. Στην αφρικανική παράδοση το οικονομικό στοιχείο εκφράζεται κυρίως ως κοινωνική έκφανση της καθημερινότητας και όχι ως πράξη αυτοσκοπού. Το δείχνουν και οι στίχοι ενός τραγουδιού yoruba, του Νιγηριανού τραγουδοποιού Roy Chicago (1928-1989), που βασίζεται στην παραδοσιακή έκφραση “Oja l’aiye, Orun n’ile” (Ο κόσμος είναι μια αγορά, ο άλλος κόσμος είναι το σπίτι).

Το συμπέρασμα είναι ότι τόσο η «αγορά» όσο και ο «δρόμος» δεν είναι παρά προσωρινές υπάρξεις, αντίθετα με το σπίτι που έχει διάρκεια.. Όμως, σύμφωνα με το μύθο, το πρωτότοκο παιδί είναι ο Δρόμος. Και, αυτός έφερε πολλά οφέλη στην κοινότητα, αφού ο «ήρωας» της κοινότητας ψάχνοντας τον πλούτο (την εύνοια της τύχης) πήρε τους δρόμους. «Κανένας δεν μπορεί να χαθεί στο δάσος και να βρει πλούτη». Και η κοινότητα εν χορώ καταλήγει: «Ο Δρόμος είναι το πρωτότοκο παιδί όλων μας». Όμως πόσοι δρόμοι οδηγούν στη πόλη; Είναι δυνατό να είναι δυο δρόμοι; Και πώς θα ξεχωρίσει κανείς τον σωστό; Οι θυσίες μπορούν να δώσουν μια λύση; Αλλά η επιλογή είναι ανθρώπινη υπόθεση. Ο δρόμος οδηγεί, αλλά ο προορισμός είναι αβέβαιος, και απόλυτες βεβαιότητες δεν υπάρχουν. «Ο Δρόμος και η Αγορά εκφράζουν τις μεταβατικές όψεις της ζωής, σε αντίθεση με το Σπίτι που εκφράζει σταθερότητα και μονιμότητα». Όμως η παράδοση επιμένει στα πρωτεία της μεταβατικότητας και της αλλαγής αφού «ο πρωτότοκος είναι ο Δρόμος». Η αβεβαιότητα της επιλογής και η πολλαπλότητα των δυνατών επιλογών εκφράζουν τέλος το ότι δεν υπάρχει πίστη στην απόλυτη βεβαιότητα.

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.