Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Μια ασύμμετρη παράδοση

Συχνά, όταν γίνεται συζήτηση για τη Δύση και την Ελλάδα, τη μεταξύ τους σχέση και τη θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη, τα επιχειρήματα και οι απόψεις κινούνται στο παρόν. Μιλάμε περισσότερο για την ΕΕ και τις επιδοτήσεις της, τους Ευρωπαίους εταίρους, τον τουρισμό και άλλα επίκαιρα. Κοινή διαπίστωση, ότι η ‘δυτικότητα’ της Ελλάδας δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη, παρά τη γεωγραφική της θέση, παρά το ότι αποτελεί κράτος-μέλος της ΕΕ. Παρομοίως, η σχέση των νεοελλήνων με την Ευρώπη και εν γένει με τη Δύση, φαίνεται να παραμένει χαρακτηριστικά αδιευκρίνιστη, μέχρι και προβληματική. Που οφείλονται όλα αυτά; Γιατί, παρά το αναμφισβήτητο και χρόνιο ενδιαφέρον γύρω από αυτό το ζήτημα, της ‘δυτικότητας’ της Ελλάδας, το τοπίο εξακολουθεί να παραμένει θολό; Ίσως διότι, αν αφήσουμε το παρόν και κοιτάξουμε για λίγο στο παρελθόν, θα δούμε ότι το τοπίο ήταν εξαρχής θολό, περισσότερο μάλιστα απ’ όσο μπορεί να πιστεύαμε ή να φανταζόμασταν. Ιδίως αν δούμε την παράδοσή μας ή την ιστορική μας καταγωγή, των Ελλήνων.

Σύμφωνα με τον Κορνήλιο Καστοριάδη, τον πρώτο διανοητή που μίλησε γι’ αυτό 1 αν κοιτάξουμε την παράδοσή μας θα αλληθωρίσουμε. Και αυτό διότι στηρίζεται σε δυο διαμετρικά αντίθετους μεταξύ τους πολιτισμούς, τον βυζαντινό και τον αρχαιοελληνικό. Τόσο αντίθετους που θα οφείλαμε, αν θα θέλαμε να είμαστε συνεπείς, να επιλέξουμε έναν εκ των δυο. Γιατί; Διότι ο ένας, ο βυζαντινός, δεν πήγε πολύ μακριά: έφτασε μέχρι τους αντιγραφείς ιερών κειμένων και τις αυλικές συνωμοσίες. Το Βυζάντιο ήταν, για τον Καστοριάδη, μια αυτοκρατορία στην οποία κυριάρχησε ένας θρησκευτικός δογματισμός που δεν επέτρεψε να ανθίσει οιαδήποτε άλλη μορφή ελεύθερης έκφρασης, γι’ αυτό και κατά τον ίδιο ο βυζαντινός πολιτισμός θα μπορούσε να ονομαστεί, με μια λέξη, θεοκρατικός, ένας πολιτισμός ανελευθερίας. Εν αντιθέσει, στην Αρχαία Ελλάδα γεννήθηκαν η φιλοσοφία και η δημοκρατία, που χωρίς να υπερβάλει κανείς θα μπορούσε να πει ότι ξεκίνησαν, ότι έβαλαν μπροστά τη μηχανή που λέγεται σύγχρονη Δύση, γι’ αυτό και για πολλούς αποτελούν αφετηρία του ίδιου του δυτικού πολιτισμού. Και ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός παγκόσμια και βαρύτιμη κληρονομιά.

Η ασύμμετρη αυτή καταγωγή μας, όπως την αποκαλύπτει ο Καστοριάδης, αποτελεί, θα μπορούσαμε να πούμε και χωρίς να χρειάζεται να συμφωνήσουμε απόλυτα μαζί του, κύρια αιτία που η Ελλάδα δεν βρίσκει τη θέση της στον σύγχρονο δυτικό πολιτισμό. Θα λέγαμε χαρακτηριστικά ότι η Ελλάδα ‘κουτσαίνει’, καθώς στηρίζεται σε δυο πόδια άνισα, σε δυο πολιτισμούς απόλυτα διαφορετικούς και αντίθετους μεταξύ τους. Φαίνεται κολλημένη σε ένα σταυροδρόμι, ένα ιστορικό σταυροδρόμι. Μέχρι να βρεθεί ο δρόμος που θα ακολουθηθεί, η θέση της στην Ευρώπη θα παραμένει ασαφής. Και η σχέση μας, των νεοελλήνων, με τους Ευρωπαίους και τη Δύση, προβληματική.

Notes:

  1. Κορνήλιος Καστοριάδης,

    «Είμαστε υπεύθυνοι για την ιστορία μας», Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ, 2000

Σχολιάστε το άρθρο

  • Φαίδρα Σίμιτσεκ

    Έπιασες μεγάλο, δύσκολο αλλά πολύ ενδιαφέρον θέμα. Θα τολμήσω να πω, και με διορθώνεις αν είναι, τα εξής:
    Η σχιζοφρενική διάσταση του νέο Έλληνα παγιδευμένος μεταξύ δυο διαμετρικά αντίθετων παραδόσεων, που αδυνατεί να λύσει την κατάσταση, είναι ένα οντολογικό πρόβλημα που τελικά καθορίζει την κοινωνία, τον δυναμισμό της και προς τα που βαδίζει. Πώς έβλεπε ο Καστοριάδης (που ήταν και ψυχαναλυτής) την εξέλιξή και λύτρωσή μας; Μιλάμε πραγματικά για δίλημμα ή πρότεινε δρόμο σύνθεσης;
    Απ΄την άλλη μήπως και ο Δυτικός είναι σ’ ένα υπαρξιακό σταυροδρόμι, ίσως λιγότερο βαθύ: απ΄τη μια να είναι η απώλεια νοήματος, ο κονφορμισμός, η απάθεια, η τυφλή πίστη στον ορθολογισμό και στην κατανάλωση για την κατανάλωση και από την άλλη η επανασύνδεση με το αρχαιοελληνικό δημιουργικό πνεύμα που αφορούσε τον κάθε πολίτη προσωπικά; Ποιό είναι τελικά το ζητούμενο;
    Επειδή ακριβώς το Βυζάντιο δεν ξεφύτρωσε από το πουθενά αλλά ήταν μια ιστορική και πνευματική συνέχεια, ποιά στοιχεία του νομίζεις ότι εμπεριέχουν δυναμικό και θα μπορούσαν να εμπνεύσουν το νέο-Έλληνα ή και το Δυτικό;

  • Νομίζω ο Καστοριάδης έβλεπε τις δυο παραδόσεις ως απόλυτα ασυμβίβαστες και το χάσμα μεταξύ τους αγεφύρωτο. Οπότε η οποιαδήπτοε ‘σύνθεση’ θα ήταν αδιανόητη. Βυζαντινολόγος δεν είμαι για να μπορώ με ακρίβεια να ξεδιαλέξω στοιχεία του βυζαντινού πολιτισμού που θα μπορούσαν να μας εμπνεύσουν, αλλά υπάρχουν κάποια όπως το αξεχώριστο κράτους-εκκλησίας που μας έχει κληροδοτήσει το Βυζάντιο τα οποία θα έλεγα προβληματίζουν…

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.