Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Το ωραίο Βίλνιους

Αγνοούσα και την ύπαρξή του. Ήξερα το Ταλίν της Εσθονίας και τη Ρίγα της Λεττονίας, αλλά δεν είχα κάν ακουστά το Βίλνιους, την πρωτεύουσα της τρίτης χώρας της Βαλτικής, της Λιθουανίας. Το έμαθα επειδή η κόρη μου θα πήγαινε εκεί με το πρόγραμμα Erasmus για το φετινό εαρινό εξάμηνο. Το πρώτο που έμαθα γι’ αυτή την πόλη ήταν ότι η επικρατούσα θερμοκρασία σχεδόν σ’ όλη τη διάρκεια του χειμώνα φτάνει πολύ κάτω από το μηδέν. Και πράγματι, με το που κατεβήκαμε από το αεροπλάνο, παγώσαμε. Δεν θυμάμαι ποτέ να έχω δει τόσο χιόνι σε αεροδρόμιο και πολύ περισσότερο μέσα σε πόλη. Χιόνι ημερών για να μην πω εβδομάδων, συσσωρευμένο σε στέγες και πεζοδρόμια, κάτασπρο και απαλό στην επιφάνεια, αλλά από κάτω – το μπαγιάτικο – ανακατεμένο με άμμο και αλάτι. Ήταν αργά το βράδυ κι οι δρόμοι άδειοι, και ο χαμηλός φωτισμός μας έλεγε ότι μάλλον όλοι ήταν κλεισμένοι στα σπίτια τους και ότι δύσκολα θα βρίσκαμε ένα εστιατόριο ανοιχτό για να φάμε. Λάθος! Πολύ κοντά στο ξενοδοχείο μας, συναντήσαμε το ωραιότερο ιταλικό που έχω δει ποτέ μου — το Pomodoro — χαριτωμένο, ατμοσφαιρικό, με συμπαθείς σερβιτόρες και τέλειες πίτσες σε όλα τα μεγέθη και στις πιο χαμηλές τιμές που μπορεί κανείς να φανταστεί.

Την άλλη μέρα περπατήσαμε στο κέντρο της πόλης. Μας έκαναν εντύπωση τα παλιά, άψογα συντηρημένα κτίρια, οι φαρδείς δρόμοι και κυρίως τα μεγάλα πεζοδρόμια που κάνουν το περπάτημα απόλαυση. Τα αυτοκίνητα ελάχιστα – ο κόσμος πάει παντού με τα πόδια ή με το λεωφορείο. Υπάρχει βέβαια πάντα ο φόβος μιας ξεγυρισμένης γλίστρας πάνω στον πάγο, όμως σιγά σιγά μαθαίνεις να κάνεις μικρά, σταθερά βήματα που μειώνουν αισθητά αυτόν τον κίνδυνο.

Το Βίλνιους έγινε πρωτεύουσα για πρώτη φορά το 1323. Το 1579 απέκτησε και πανεπιστήμιο, ένα εξαιρετικά περίτεχνο αρχιτεκτονικό συγκρότημα με 13 προαύλιους χώρους. Πρόκειται για το πρώτο πανεπιστήμιο του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας, που μετέτρεψε την πόλη σε σημαντικό επιστημονικό και πολιτιστικό ευρωπαϊκό κέντρο, με ταυτόχρονα έντονη πολιτική και οικονομική ζωή. Αν και απέχει πάνω από 300 χιλιόμετρα από τη θάλασσα, το υγρό στοιχείο δεν λείπει από το Βίλνιους, καθώς βρίσκεται στη συμβολή των ποταμών Βίλνελε και Νέρις και διαθέτει αρκετές γέφυρες που ενώνουν τις δύο όχθες σε καίρια σημεία.

Διασχίζοντας την παλιά πόλη, που είναι από τις μεγαλύτερες μεσαιωνικές πόλεις της Ανατολικής Ευρώπης και που από το 1994 ανήκει στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO, κατευθυνόμαστε προς την Ακαδημία Τεχνών του Βίλνιους όπου θα φοιτήσει η κόρη μου, για να συναντήσουμε τον υπεύθυνο καθηγητή που θα μας ξεναγήσει στο πανεπιστήμιο και θα μας βοηθήσει να βρούμε ένα διαμέρισμα. Λέγεται Κώστας Μπογδάνας – το όνομα μας ακούγεται τόσο ελληνικό, όμως δεν έχει καμμία σχέση με Ελλάδα. Κώστας είναι το υποκοριστικό του Κωνσταντίνος και στα Λιθουανικά, ενώ το Μπογδάνας είναι από σλάβικη ρίζα και όπως μας πληροφορεί σημαίνει κάτι σαν Θεοδώρου. Τα γραφεία του Πανεπιστημίου καθώς και η βιβλιοθήκη (τι βιβλιοθήκη, Θεέ μου!) βρίσκονται σ’ ένα αναστηλωμένο μοναστήρι, δίπλα στον περίφημο γοτθικό ναό της Αγίας Άννας, ενώ οι διδακτικές αίθουσες βρίσκονται απέναντι, σ’ ένα παλιό τυπογραφείο που έχει ανακαινιστεί πλήρως και θυμίζει περισσότερο υπερσύγχρονη γκαλερί παρά πανεπιστημιακό χώρο.

Όχι πολύ μακριά από την Ακαδημία βρίσκεται και η συνοικία Ουζούπις, που σημαίνει «στην άλλη πλευρά του ποταμού». Η γειτονιά είναι κάτι σαν την Μονμάρτη στο Παρίσι και στεγάζει γκαλερί, εργαστήρια καλλιτεχνών και περίφημα καφέ. Το 1997, η συνοικία αυτοανακηρύχτηκε Ανεξάρτητη Δημοκρατία και απέκτησε τη δική της σημαία.

Το σήμα κατατεθέν του Βίλνιους είναι ο Καθεδρικός ναός του που μοιάζει περισσότερο με αρχαιοελληνικό ναό παρά με ρωμαιοκαθολική εκκλησία. Στο χιονισμένο τοπίο της πόλης, τα αγάλματα που τον διακοσμούν απ’ έξω σου δίνουν την εντύπωση ότι είναι φτιαγμένα κι αυτά μάλλον από χιόνι, έτσι κατάλευκα που είναι, παρά από οποιοδήποτε άλλο υλικό. Εκκλησίες, ωστόσο, συναντάς σε κάθε σου βήμα: μέσα σ’ αυτήν την όχι και τόσο μεγάλη πόλη υπάρχουν σαράντα μεγάλες εκκλησίες.

Οι Λιθουανοί είναι πολύ υπερήφανοι για την παλαιότερη ιστορία της χώρας τους αλλά και για την αντίστασή τους ενάντια στους Σοβιετικούς κατά τα γεγονότα του Γενάρη του 1991 που κόστισαν τη ζωή σε 23 άτομα, για να μην πούμε για τους εκατοντάδες τραυματίες. Εδώ σημειώνω ότι έξω από το Κοινοβούλιό τους είναι εκτεθειμένα μέσα σε τεράστιες γυάλινες προθήκες τα τσιμεντένια οδοφράγματα που χρησιμοποιήθηκαν για την άμυνα του λιθουανικού λαού. Αυτά τα γεγονότα οδήγησαν και στην πλήρη ανεξαρτητοποίηση της χώρας, που ήταν η πρώτη στη σειρά από τις δημοκρατίες που αποσχίστηκαν από τη Σοβιετική Ένωση, η οποία μετά από λίγους μήνες διαλύθηκε εις τα εξ ών συνετέθη.

Πέρα όμως από την ιστορία που κουβαλάει, το Βίλνιους είναι και μια σύγχρονη πόλη με τεράστια εμπορικά κέντρα (αμερικανικών προδιαγραφών) και εκπληκτικά καταστήματα, αλλά και πολλά κτίρια γραφείων. Επίσης πρέπει να αναφέρω ότι μέσα στην πόλη, πέρα από τα εστιατόρια, τα μπαρ, τα καφέ, υπάρχουν και αρκετά καζίνα για τους τζογαδόρους. Εμείς, βέβαια, που δεν ανήκουμε σ’ αυτήν την κατηγορία, προτιμήσαμε να πειραματιστούμε με τις γεύσεις και ξεχωρίσαμε δύο εστιατόρια: το «Yalta» στην άλλη πλευρά του ποταμού, που στεγάζεται σε ένα παλιό διώροφο σπίτι με διακόσμηση δεκαετίας ‘60 και που σερβίρει δυο-τρία πιάτα μαγειρεμένα από τα χεράκια της γλυκύτατης ιδιοκτήτριας, και το «Rene», χαμένο μέσα στα σοκάκια της παλιάς πόλης, όπου οι σερβιτόρες, φορώντας καπέλα σαν τα ανθρωπάκια του Rene Magritte, σερβίρουν γαλλικές και βελγικές σπεσιαλιτέ (φυσικά και πολλές πατάτες τηγανιτές).

Στο Βίλνιους υπάρχουν αρκετά μουσεία που μπορεί να επισκεφτεί κανείς. Το Μουσείο Λιθουανικής Τέχνης, το Μουσείο Θυμάτων της Γενοκτονίας που ανεπίσημα ονομάζεται και Μουσείο Κα-Γκε-Μπε, το Εθνικό Μουσείο της Λιθουανίας. Εμείς επισκεφτήκαμε την Εθνική Πινακοθήκη, ένα επιβλητικό κτίριο σοβιετικού τύπου, πλήρως ανακαινισμένο και αυτό, όπου πέρα από τη μόνιμη έκθεση με έργα σύγχρονων Λιθουανών ζωγράφων, είχε και μια έκθεση με έργα αρχιτεκτόνων που αν και έζησαν και δούλεψαν την εποχή της σοβιετικής κατοχής, παρέμειναν ανένταχτοι – γεγονός που τους έδωσε και την προσωνυμία «ορφανοί».

Μετά από τόσο μεγάλη δόση κουλτούρας, λοιπόν, που φαίνεται να είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής αυτής της χώρας, μπορεί κανείς να φανταστεί την έκπληξή μας όταν ανοίξαμε την τηλεόραση σε ένα τοπικό κανάλι και συνειδητοποιήσαμε τον τρόπο που μεταφράζονται τα ξένα έργα. Δεν υπάρχουν υπότιτλοι, αλλά ούτε μεταγλώττιση τουλάχιστον όπως την ξέρουμε εμείς. Ακούς μία φωνή (το τονίζω το μία), συνήθως αντρική, να λέει όλους τους διαλόγους στα λιθουανικά ενώ από πίσω ακούγονται σε δεύτερο επίπεδο οι ομιλίες στα αγγλικά. Φρίκη! Απορώ πώς μπορούν να παρακολουθήσουν έργο και πώς μπορούν να βιώσουν καταστάσεις με αυτό το ξενέρωμα (δεν υπάρχει πιο ευγενική λέξη για να αποδώσω την αίσθηση).

Αν τυχόν βρεθείτε στη Λιθουανία, πάντως, το απόλυτο must είναι μία επίσκεψη στο κάστρο του Τρακάι, που βρίσκεται μόλις 30 χιλιόμετρα από το Βίλνιους. Η οικοδόμησή του ξεκίνησε στα τέλη του 14ου αιώνα και χρησιμοποιήθηκε πρώτα ως οχυρό και μετά ως θερινή κατοικία του Δούκα. Το κάστρο βρίσκεται πάνω σ’ ένα νησάκι στο κέντρο μιας λίμνης, που όταν πήγαμε εμείς ήταν τελείως παγωμένη, και συνδέεται με την ξηρά με μια ξύλινη γέφυρα. Επί αιώνες είχε παραμείνει ένα ερείπιο, όμως στις αρχές του 1900 άρχισε η αποκατάστασή του και έτσι σήμερα το βλέπουμε ξανά στην αρχική του μορφή. Στο εσωτερικό του κάστρου και στις αυλές του έχουν γυριστεί πολλές ταινίες, μεταξύ των οποίων και το έργο «Ελισάβετ» με την Κέιτ Μπλάντσετ. Η ατμόσφαιρα ήταν πραγματικά παραμυθένια και σ’ αυτό, φυσικά, συνέβαλε και ο υπέροχος καιρός: παγωνιά μεν, αλλά με καταγάλανο ουρανό κι έναν υπέρλαμπρο ήλιο.

Φεύγοντας από το κάστρο κάναμε μια βόλτα στη μικρή πόλη όπου η ξεναγός μας μας πληροφορεί ότι εκεί μένει και μία μειονότητα με καταγωγή από την Κριμαία, οι Καραϊμ, τους οποίους είχε φέρει ο Μέγας Δουξ Βιτάουτας το 1397 για να υπερασπιστούν το κάστρο από τους γερμανούς επιδρομείς. Η μειονότητα αυτή διατηρεί ακόμα και σήμερα τη γλώσσα της, τα ήθη και τα έθιμά της, τη θρησκεία της (πιστεύουν στην Παλαιά Διαθήκη, αλλά δεν είναι Εβραίοι) και φυσικά τα εδέσματά της που μπορεί να τα δοκιμάσει κανείς σ’ ένα από τα εστιατόρια της περιοχής.

Οι μέρες στο Βίλνιους πέρασαν γρήγορα και λόγω άλλων υποχρεώσεων και διαδικασιών, είδαμε πολύ λίγα απ’ όσα θέλαμε να δούμε. Ωστόσο, η γεύση που μας άφησε ήταν πολύ γλυκιά και υποσχεθήκαμε πως θα ξαναγυρίσουμε για μια δεύτερη γνωριμία σε μεγαλύτερο βάθος, με ανοιξιάτικο φόντο αυτή τη φορά.

Σχολιάστε το άρθρο

  • Λητώ Σεϊζάνη

    Πολύ ωραίο φαίνεται το Βίλνιους μέσα από τις περιγραφές σου Όλγα. Και πράγματι τα ονόματά τους μοιάζουν καμμιά φορά με τα δικά μας τόσο που τις προάλλες κάποιος στο ίντερνετ ανακοίνωνε με περισσή υπερηφάνεια ότι η ωραία Σκάρλετ Γιόχανσον βγαίνει με κάποιον ελληνικής καταγωγής. Τελικά επρόκειτο για Λιθουανό!

  • Όλγα Λαζοπούλου

    Ήθελα να διευκρινίσω ότι η φωτογραφία είναι φυσικά από το Τρακάι που βρίσκεται 30 χιλιόμετρα από το Βίλνιους, αν και δεν νομίζω να πίστευε κανείς ότι υπάρχει τέτοιο πράγμα στο κέντρο της πρωτεύουσας.

  • Pingback: Έρασμος και Κομένιος | People & Ideas

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.