Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Serendipity | Συν Αθηνά και χείρα κίνει;

Πριν λίγο καιρό είχαμε μιλήσει για την αγγλική λέξη procrastination, μια λέξη που έχει περάσει και σε άλλες γλώσσες και στα ελληνικά μεταφράζεται ως κωλυσιεργία. Σήμερα, θα ασχοληθούμε με μια άλλη, την serendipity εξ ίσου της μόδας που ψηφίστηκε το 2004 ως μια από τις πιο δύσκολες αγγλικές λέξεις προς μετάφραση! Γιατί αυτή η επιλογή; Μια αναζήτηση αυτής της λέξης στο Google εμφανίζει 33 εκατομμύρια σελίδες και στη λίστα αυτή θα βρείτε αναφορές σε ταινίες, εστιατόρια, ονομασίες εταιριών, μπουτίκ αναμνηστικών αντικειμένων. Η δημοτικότητα της λέξης όμως ίσως να προέρχεται από την έννοια που της δίνουμε συνήθως δηλαδή «η ικανότητα να ανακαλύπτει κανείς νέα πράγματα κατά τύχη – ανακαλύψεις που αποδεικνύονται τελικά ευτυχή γεγονότα». Τι καλύτερο στην εποχή της ελεύθερης πλοήγησης μέσα στη θάλασσα των πληροφοριών; Μια μικρή ανασκόπηση της σημασίας της λέξης θα μας δείξει όμως ότι η έννοια της serendipity διαφοροποιήθηκε με τα χρόνια και ότι η επίγνωση της αρχικής της σημασίας μπορεί να προσφέρει περισσότερα οφέλη.

Ο Horace Walpole, ένας Βρετανός αριστοκράτης του 18ου αιώνα, μυθιστοριογράφος, αρχιτέκτονας και μάλλον κουτσομπόλης εφηύρε τη λέξη. Ο άνθρωπος αυτός έμεινε στην ιστορία χάρη στην πλούσια αλληλογραφία του που συγκεντρώνεται σε 48 τεύχη, και η οποία περιγράφει με γλαφυρό τρόπο το πώς έβλεπε ένας αριστοκράτης την εποχή του. Σε ένα γράμμα του με χρονολογία 1754, ο Walpole παίνευε τον ίδιο τον εαυτό του στον φίλο του Horace Mann, λόγω μιας απρόσμενης αλλά χρήσιμης ανακάλυψης η οποία έγινε χάρη στη γνώση του της εραλδικής. Για να περιγράψει πιο γλαφυρά την εμπειρία του αυτή κάνει στο γράμμα του αναφορά σε έναν περσικό μύθο με τίτλο « Οι τρεις πρίγκιπες του Σερεντίπ (της σημερινής Σρι Λάνκα)»:

Τρεις πρίγκιπες πολύ μορφωμένοι, στέλνονται απ’ τον βασιλιά πατέρα τους στο εξωτερικό για να βελτιώσουν τη μόρφωσή τους και να μάθουν τα ήθη και τα έθιμα άλλων κρατών. Καθ ‘οδόν, συναντούν πολλές περιπέτειες που τις αντιμετωπίζουν χάρη στην οξυδέρκειά τους. Έτσι χρησιμοποιούν στοιχεία πολλές φορές όχι πάντα οφθαλμοφανή, εξιχνιάζουν γεγονότα με λογικό τρόπο και ανακαλύπτουν πράγματα για τα οποία δεν είχαν καμμία πρότερη γνώση. Καταφέρνουν για παράδειγμα να περιγράψουν μια καμήλα, ένα ζώο που δεν έχουν ξαναδεί: “Πίστεψα, άρχοντα, ότι η καμήλα ήταν μονόφθαλμη επειδή πρόσεξα ότι μια πλευρά του χορταριού ήταν πιο φαγωμένη απ’την άλλη παρ’όλο που ήταν καλύτερης ποιότητας. Αυτό με έκανε να πιστέψω ότι είχε μόνο ένα μάτι γιατί αλλιώς δεν θα είχε αφήσει το καλό χορτάρι για να φάει το χειρότερο”. Όπως τονίζει ο Walpole οι πρίγκιπες έκαναν συνεχώς ανακαλύψεις ναι μεν κατά τύχη αλλά και χάρη στο μυαλό τους.

Αυτός ο συνδυασμός τύχης αλλά και οξυδέρκειας είναι επίσης το κύριο στοιχείο πολλών απρόσμενων επιστημονικών ανακαλύψεων. Τα παραδείγματα είναι πολλά και τα βρίσκουμε σε πολλούς κλάδους. Ας δούμε μια τέτοια περίπτωση. Το 1928, ο Φλέμιγκ παρατήρησε την επίδραση του μύκητα Penicillium που είχε επιμολύνει μια καλλιέργεια του βακτηρίου Σταφυλόκοκκου. Η επιμόλυνση κυτταρικών καλλιεργειών από μύκητες είναι ένα γεγονός που συμβαίνει στα εργαστήρια παρά τις προφυλάξεις. Η συγκεκριμένη ανακάλυψη οφείλεται όμως στην serendipity – αν ο Φλέμιγκ δεν έκανε βακτηριολογικές καλλιέργειες δεν θα είχε προσέξει τον μύκητα penicillium. Και αν δεν είχε μια βαθιά γνώση του αντικειμένου του, δεν θα είχε προσέξει τις αντιβιοτικές ιδιότητες του Penicillium με αποτέλεσμα να προσπεράσει από ένα από τα πιο σημαντικά βήματα του πρώτου μισού του 20αιώνα στο χώρο της υγείας. Ο προγενέστερος συνάδελφός του, Louis Pasteur το είχε πει: “στον τομέα της παρατήρησης, η τύχη ευνοεί μόνο τα καλά προετοιμασμένα πνεύματα”… Μια αλήθεια που όσοι έχουν δουλέψει σε πειραματικό χώρο ξέρουν καλά.

Η serendipity έχει λοιπόν να κάνει με ένα πνεύμα καλά προετοιμασμένο, ένα ανοικτό μυαλό και συγκυρίες που οδηγούν στην ανακάλυψη. Το αφηγείται το παραμύθι, το λένε και οι επιστημονικές ανακαλύψεις. Είναι δηλαδή η τέχνη του να μπορείς να προσαρμοστείς και να ωφεληθείς από συνθήκες παντελώς απρόσμενες πέρα από την κατηγορία της απλής τύχης. Και όπως εξηγεί ο επιτυχημένος start-upper και ερευνητής στο MIT Ethan Zuckermann σε εκτενές άρθρο του, η serendipity απαιτεί να προσεγγίζεις την εργασία σου ως ένα καλοζυγισμένο μείγμα οργάνωσης και θετικής αναρχίας. Αν ο γνώμονας “να μην αφήσω τίποτα στην τύχη του” μας οδηγεί, η πιθανότητα ενός σημαντικού άλματος περιορίζεται δραστικά.

Πώς μεταφράζεται στην πράξη η serendipity; Εκτός από τον ερευνητικό χώρο, η διαδικτυακή σφαίρα είναι το κατ’εξοχήν βασίλειό της, αν αφήσουμε βέβαια το ένστικτό μας ελεύθερο να πλοηγηθεί στις προτεινόμενες υπερ-συνδέσεις. Μια καινούργια τάση είναι επίσης κάποια εργαλεία που μας οδηγούν σε καινούργια περιεχόμενα ανάλογα με το ενδιαφέρον των φίλων μας, της διαδικτυακής κοινότητας στην οποία επιλέγουμε να μπούμε και πέρα των δυνατοτήτων που προσφέρει η κατάταξη της πληροφορίας στις μηχανές αναζήτησης. Δείτε για παράδειγμα τη φιλοσοφία των σελίδων Reddit, Digg ή Slashdot πιο serendip από οτιδήποτε άλλο.

Μια έννοια που ταιριάζει όσο καμμιά άλλη στην εποχή μας, δεν διδάσκεται πουθενά και έχει μείνει ακόμα χωρίς μετάφραση…

 

 

 

Υ.Γ. 30/ 04/ 2012: Το παραπάνω  άρθρο είναι υποψήφιο στην κατηγορία  Άρθρο 2011 στα ελληνικά βραβεία διαδικτύου www.e-awards.gr . Επισκεφθείτε τη σελίδα http://t.co/IOH134EH, και ψηφίστε μέχρι τη Δευτέρα 14/5!

Σχολιάστε το άρθρο

  • Φαίδρα Σίμιτσεκ

    Λες; όμως η «ανακαλυπτικότητα» δεν παραπέμπει άμεσα στην έννοια του τυχαίου και της οξυδέρκειας αλλά στο ότι υπάρχει μια τέχνη του να ανακαλύπτεις. Μάλλον δεν μπορούμε να βρούμε το 100% αντίστοιχο.
    Να δούμε τι θα πει και η ΛΣ.

  • ναι, τη Λητώ περιμένω κι εγώ και υποψιάζομαι ότι θα πει: το ανακαλύπτειν – όπως θα λέγαμε το αντιλαμβάνεσθαι αντί της αντιληπτικότητας, λέξη που ενώ δεν έχει καταχωρηθεί στα λεξικά έχει αρχίσει και συναντάται σε κείμενα
    το απαρέμφατο θα μας βοηθούσε, αν τολμούσαμε να το χρησιμοποιούμε ακόμα
    ωστόσο και πάλι θα έπρεπε να χρησιμοποιήσουμε φράση για να το αποτυπώσουμε ακριβέστερα: η τέχνη / το ταλέντο / το χάρισμα / του ανακαλύπτειν
    Λητώ, περιμένουμε την άποψή σου
    καλημέρα σε όλους

  • Λητώ Σεϊζάνη

    Γεια σας. Είχα προτείνει την τυχαιότητα, χωρίς να μου αρέσει ιδιαίτερα, αλλά η συντάκτρια του άρθρου την απέριψε. Όπως ξαναδιαβάζω το κείμενο σκέφτομαι την «ευτυχή συγκυρία» ή την «εύνοια της τύχης». Αλλά πάντα η τύχη πρέπει να έχει και τον κατάλληλο αποδέκτη που δεν θα την κλωτσήσει γιατί αλλοιώς δεν είναι τύχη…Θα το σκεφτώ κι άλλο και θα επανέλθω.

  • Λητώ Σεϊζάνη

    Απόλυτα σχετικό με το θέμα ήταν το βίντεο αυτό. Το βιβλίο που παρουσιάζει μου θύμισε ένα άλλο του Ουμπέρτο Έκο με τίτλο Εμπειρίες μετάφρασης.

  • Pingback: Περί "brainstorming" | People & Ideas

  • Pingback: Τελετή απονομής e-awards 2012 — People & Ideas

  • Για να μην είμαι μονόπλευρη και για να μην ασχολούμαι διαρκώς με τη λογοτεχνία, πήρα να διαβάσω ένα βιβλίο με τίτλο Ο μαύρος κύκνος του Nassim Nicholas Taleb. Δεν είμαι δυστυχώς διάνοια στα μαθηματικά και τα οικονομικά οπότε δεν μπορώ να πω ότι καταλαβαίνω όλα όσα διαβάζω. Το βιβλίο μιλάει για τις προσπάθειες να προβλέψει κανείς το μέλλον σε συγκεκριμένους τομείς –όπως η οικονομία μιας χώρας, το χρηματιστήριο κ.ο.κ.- και το πώς αυτό δεν είναι εφικτό καθώς υπάρχουν γεγονότα εντελώς αναπάντεχα (ο συγγραφέας φέρνει συχνά ως παράδειγμα την 11η Σεπτεμβρίου) που ακυρώνουν όλες τις προβλέψεις.
    Εδώ ξανασυνάντησα την λέξη serendipity. Γράφει ο N.N.Taleb: «Το κλασσικό μοντέλο των ανακαλύψεων είναι το εξής: αναζητάς κάτι που γνωρίζεις (έναν νέο δρόμο για να φτάσεις στην Ινδία ας πούμε) και βρίσκεις κάτι που δεν ήξερες πως υπήρχε (την Αμερική).
    Αν πιστεύετε ότι οι εφευρέσεις που βλέπουμε γύρω μας προήλθαν από κάποιον που καθόταν σ’ένα στενό γραφείο και τις αναμίγνυε βάσει ενός προγράμματος, ξανασκεφτείτε το: σχεδόν κάθε τι σε μια στιγμή είναι προϊόν serendipity. O όρος serendipity πρωτοεμφανίστηκε σ’ένα γράμμα του συγγραφέα Hugh Walpole, που τον πήρε από ένα παραμύθι, «Οι τρεις πρίγκηπες της Σερεντίπ». Αυτοί οι πρίγκηπες «ανακάλυπταν πάντα είτε τυχαία είτε χάρη στη σοφία τους διάφορα πράγματα, τα οποία δεν είχαν αναζητήσει».
    Με άλλα λόγια, βρίσκεις κάτι που δεν ψάχνεις και αλλάζει τον κόσμο, ενώ αναρωτιέσαι μετά την ανακάλυψή του γιατί «χρειάστηκε τόσος χρόνος» για να φτάσεις σε κάτι τόσο προφανές. Κανένας δημοσιογράφος δεν ήταν παρών στην εφεύρεση του τροχού, αλλά είμαι πρόθυμος να στοιχηματίσω ότι οι άνθρωποι δεν ξεκίνησαν το σχέδιο της εφεύρεσης του τροχού (αυτής της βασικής μηχανής ανάπτυξης) και στη συνέχεια δεν το ολοκλήρωσαν βάσει χρονοδιαγράμματος. Το ίδιο ισχύει για τις περισσότερες εφευρέσεις».
    Σημ.Μάλλον ο Taleb μπερδεύει τον παλιότερο Horace Walpole με τον μεταγενέστερο Hugh Walpole.

Αφήστε ένα σχόλιο για το ΛΣ Ακύρωση απάντησης

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.