Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Συνέντευξη με τον κ. Μιχάλη Βαφόπουλο | Διαδίκτυο και Δημοκρατία (2/3)

Σε παγκόσμιο επίπεδο, το Διαδίκτυο παίρνει όλο και μεγαλύτερη θέση προκαλώντας πολλές, πολυδιάστατες και ισχυρές αναταράξεις σε όλους τους τομείς. Ενώ εισάγει νέες δυνατότητες συμμετοχής, οργάνωσης και εξέλιξης σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο με έναν τρόπο πρωτοφανή στην ανθρώπινη ιστορία, εγείρει παράλληλα προβληματισμούς. Αποτελεί πράγματι ένα εργαστήριο ανταλλαγής, δημιουργίας και ελεύθερης πρόσβασης; Είναι η σύγχρονη παγκόσμια Αγορά, πιο δημοκρατική και δίκαιη από κάθε προηγούμενο σύστημα; Μπορεί να ενθαρρύνει και να διαμορφώσει τις συλλογικές αποφάσεις; Προωθεί την ισοπέδωση του ατόμου ή ενθαρρύνει καινούργιους τρόπους ζωής και εκπαίδευσης; Πώς αντιμετωπίζει ο Έλλην ας χρήστης αυτόν τον κυκεώνα εξελίξεων; Είναι τελικά μια απειλή ή μια τρομερή ευκαιρία;

Δημοσιεύουμε το δεύτερο μέρος από τη συνέντευξη που μας παραχώρησε ένας από από τους πρωτεργάτες της Επιστήμης του Web στην Ελλάδα, ο κ. Μιχάλης Βαφόπουλος, διδάσκοντα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.


Πά νω σε ποια ιδεώδη στηρίχθηκε η δημιουργία του Διαδικτύου αλλά και η ανάπτυξή του; Διαβάστε τη συνέχειαΚλείσιμο

Το όραμα του Τιμ Μπέρνερς-Λη ήταν η δημιουργία ενός οικουμενικού δικτύου πληροφορίας και επικοινωνίας, ανοιχτού και προσιτού σε κάθε πολίτη. Φρόντισε εξ αρχής οι τεχνολογίες του Διαδικτύου να είναι απλές, ανοιχτές, δωρεάν, να μπορούν να επεκταθούν, να είναι ουδέτερες ως προς την φυλή, το φύλο, την κοινωνική τάξη κλπ, δικτυακές, αποκεντρωμένες και εν τέλει συναρπαστικές.

Σήμερα, το Διαδίκτυο αποτελείται από διασυνδεδεμένα υπερ-κείμενα που αναπαριστώνται ως ιστοσελίδες με μοναδική διεύθυνση και διακινούνται μεταξύ διασυνδεδεμένων υπολογιστών. Η αναπαράσταση, η διασύνδεση και η μεταφορά της πληροφορίας σε μορφή ιστοσελίδων ορίζει την νέα οικουμενική πληροφοριακή πλατφόρμα. Η ενεργή συμμετοχή δισεκατομμυρίων ανθρώπων στην αναζήτηση, την δημιουργία και τον μετασχηματισμό της πληροφορίας στην πλατφόρμα αυτή δημιουργεί ένα πληροφοριακό σύστημα. Η καθοριστική άμεση και έμμεση επίδραση των λειτουργιών αυτών στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων προάγει το τεχνούργημα αυτό από σύστημα πληροφορίας, σε ζωντανό τεχνο-κοινωνικό οικο-σύστημα.

Εκ πρώτης όψεως, δίνεται η αίσθηση ότι η επανάσταση του Διαδικτύου δεν βασίζεται στις βασικές ανθρώπινες αξίες, δεν συνδιαλέγεται μαζί τους και δεν παράγει νέες εκφάνσεις τους. Λάθος! Μόνο φαινομενικά συμβαίνει αυτό. Στην πραγματικότητα, πηγάζει από αρχέγονα ερωτήματα του ανθρώπου και απαντά σε αυτά. Σε ερωτήματα όπως η αναζήτηση της γνώσης, η συμβίωση και η συλλογικότητα. Πιστεύω ότι οι διαχρονικές αξίες του ανθρώπου παραμένουν σχεδόν ίδιες, αλλά κάθε εποχή αλλάζουν περιεχόμενο και τρόπους κατάκτησης. Για παράδειγμα, το δικαίωμα της ανώνυμης περιήγησης στον δημόσιο χώρο έχει επεκταθεί στον ψηφιακό χώρο και αφορά στην μη καταγραφή προσωπικών πληροφοριών χωρίς τη συναίνεση του χρήστη. Αντίστοιχα, το ιδιωτικό άσυλο επεκτείνεται από τον ατομικό φυσικό χώρο στον ψηφιακό. Οι βασικές αξίες στις οποίες στηρίζεται το οικοσύστημα του Διαδικτύου είναι οι εξής: ουδετερότητα δικτύου, δικαίωμα στην δια-δημιουργικότητα, διαφάνεια σε όλες τις συναλλαγές, ανωνυμία και λογοδοσία, οικουμενική πρόσβαση και προστασία από την πλήρη σκιαγράφηση (profiling).

Η νέα ζωή με το Διαδίκτυο, μαζί με τις ευκολίες και τους προβληματισμούς, αναβίωσε αφηρημένες και ουτοπικές αξίες όπως αυτές της οικουμενικότητας και της πρόσβασης στους συλλογικούς μετασχηματισμούς της γνώσης. Η ανέξοδη αναπαράσταση και διακίνηση πληροφοριών σε ευρεία κλίμακα κατέστησε εφικτή τη μαζική συμμετοχή και την επικοινωνία και τους έδωσε νόημα.

Η νέα οικουμενική αξία, η οποία κωδικοποιεί την επανάσταση του Διαδικτύου, είναι η πρόσβαση στο Διαδίκτυο (online access). Ένα θεμελιώδες οικουμενικό δικαίωμα, μια νέα αξία για κάθε πολίτη του κόσμου μέσα από την οποία πηγάζει και ενδυναμώνεται σημαντικό μέρος των διαχρονικών αξιών του ανθρώπου όπως η ελευθερία, η κοινωνική δικαιοσύνη και η δημοκρατία. Στην πράξη, η ποιότητα της νέας αυτής αξίας εξαρτάται από πέντε ομάδες παραγόντων: τα Ελεύθερα και Ανοιχτά πρότυπα, την Ανοιχτή υποδομή, την Ανοιχτή πρόσβαση, την Ανοιχτή γνώση και επιστήμη και τις Ανοικτές διάνοιες. Ειδικότερα, τα Ανοιχτά πρότυπα αφορούν στη συμμετοχική δημιουργία ανοικτών προτύπων με την ισότιμη πρόσβαση όλων των δημιουργών στην εκμετάλλευσή τους, κάτι που εξασφαλίζει ότι καμμία εταιρεία δεν θα αποκτήσει αποκλειστικά δικαιώματα χρήσης σε αυτά.

Η Ανοιχτή υποδομή απαιτείται για να αξιοποιηθούν οι τεχνικές δυνατότητες των ανοικτών προτύπων, όπως απαιτείται υπολογιστική ισχύς, λογισμικό και ψηφιακά δεδομένα. Σε αυτές τις τεχνολογικές υποδομές πρέπει να έχουν δικαίωμα να λειτουργήσουν αποτελεσματικά όλοι οι πολίτες. Όταν το λογισμικό και το ψηφιακό περιεχόμενο είναι ζωτικής σημασίας σε πολλές δραστηριότητες μιας ικανής πλειοψηφίας ανθρώπων τότε είναι προς όφελος της κοινωνίας να είναι ανοικτά με ελάχιστο ή μηδενικό κόστος.

Η Ανοιχτή επιστήμη αφορά στην αξιοποίηση των ανοικτών υποδομών από την επιστημονική κοινότητα για να δημιουργεί χρήσιμα αποτελέσματα που πολλαπλασιάζονται όταν είναι προσβάσιμα σε όλους.

Η Ανοιχτή πρόσβαση, δηλαδή η πρόσβαση στο νέο οικοσύστημα του Διαδικτύου, είναι θεμελιώδες οικουμενικό δικαίωμα για όλους τους ανθρώπους διότι δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την επέκταση των ικανοτήτων του.

Οι Ανοικτές διάνοιες αφορούν στην ενορχήστρωση των ανωτέρω αρχών, και θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε νέους συλλογικούς μετασχηματισμούς της γνώσης.

 

Τι αντιπροσωπεύουν σήμερα οι έννοιες της ισότιμης συμμετοχής και της ελεύθερης πρόσβασης στην πληροφορία και από τι αντικρούονται μέσα στην ίδια την δομή του Διαδίκτυο; Με άλλα λόγια, ποια είναι η Αχίλλειος πτέρνα του δημοκρατικού ιδεώδους του Διαδικτύου και της ποικιλομορφίας του; Διαβάστε τη συνέχειαΚλείσιμο

Με τον κλασσικό, στενό, ορισμό της ιδιοκτησίας, ένα Διαδικτυακό αγαθό ανήκει στο δημιουργό του ή σε αυτόν που το παρήγγειλε και πλήρωσε για να του το κατασκευάσουν. Αν όμως τα Διαδικτυακά αγαθά είναι προσβάσιμα σε όλους τους χρήστες για να τα καταναλώσουν, να τα κατεβάσουν, να τα αντιγράψουν ή και να τα τροποποιήσουν, δεν θα μπορούσαμε όλοι να θεωρηθούμε συνιδιοκτήτες τους; Μπορεί να μην έχουμε όλα τα διαθέσιμα Διαδικτυακά αγαθά στον σκληρό μας δίσκο, αλλά δεν μπορούμε να τα αποκτήσουμε με μερικά κλικ; Δεν μας ανήκουν, αλλά μπορούμε να τα καταναλώσουμε ανά πάσα στιγμή. Δεν είμαστε ιδιοκτήτες, είμαστε δυνητικοί ή “περίπου” ιδιοκτήτες τους. Και χωρίς κόστος; Όχι, αυτό είναι το ένα μέρος της πραγματικότητας, διότι για να γίνουμε “περίπου” ιδιοκτήτες πληρώνουμε με την προσπάθεια αναζήτησης και με το νόμισμα που ανταλλάσσεται η πληροφορία: την προσοχή μας. Επομένως, με τη δεύτερη γενιά του Διαδικτύου (Web 2.0) εισάγεται και ο τρίτος δρόμος στην ιδιοκτησία πέρα από την ατομική και δημόσια, η ομότιμη (ή ισότιμη) ιδιοκτησία. Δεν είμαι αποκλειστικός ιδιοκτήτης αλλά ομότιμος ιδιοκτήτης, με την έννοια ότι έχω εξ ίσου με τους άλλους χρήστες το δικαίωμα να αξιοποιήσω ένα Διαδικτυακό αγαθό. Γίνεται αντιληπτό πόσο κρίσιμη είναι η ομότιμη ιδιοκτησία για την ανάπτυξη της δια-δημιουργικότητας και της καινοτομίας στα βασικά μέσα παραγωγής γνώσης. Για παράδειγμα, οι ελεύθεροι χάρτες και τα σχετικά δεδομένα στο Διαδίκτυο μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βάση για την ανάπτυξη πλειάδας εμπορικών και μη εφαρμογών.

Θα ήταν βέβαια αστείο να υποστηρίξω ότι η ομότιμη ιδιοκτησία γεννήθηκε στο Διαδίκτυο διότι είναι, σε μεγάλο βαθμό, κατάκτηση του κινήματος του ανοικτού λογισμικού. Το Διαδίκτυο κατάφερε, με την οικουμενική του φύση, να την μαζικοποιήσει σε εκατομμύρια χρήστες και να την εμπλουτίσει με νέες τεχνολογικές δυνατότητες.

Ο σύμφυτος περιορισμός των δυνατοτήτων του Διαδικτύου απορρέει από την αρχιτεκτονική του και τις απαιτήσεις σε χρόνο και προσοχή, χωρίς να εξασφαλίζει τη φυσική ανθρώπινη επαφή. Επί πλέον, όπως κάθε ανθρώπινο δημιούργημα, απειλείται από τη σκοτεινή ανθρώπινη φύση (πχ μίσος, πάθη κλπ). Οι δύο βασικότερες απειλές όμως, είναι η ολιγοπωλιακή πρακτική των κολοσσών του Διαδικτύου (πχ Google, Facebook) και η μυωπική πολιτική των κυβερνήσεων. Οι ισχυρές κυβερνήσεις δίνουν σήμερα μεγαλύτερη βαρύτητα στην εξασφάλιση των συμφερόντων της μουσικής βιομηχανίας παρά στην αξιοποίηση του Διαδικτύου από κάθε πολίτη. Για να παραμείνει ανοιχτό και να βελτιωθεί το Διαδίκτυο απαιτείται διαρκής διεκδίκηση της ελευθερίας έκφρασης σε τεχνικό, ατομικό και κοινωνικό επίπεδο. Τίποτα δεν είναι εγγυημένο, πόσο δε μάλλον σε ένα τόσο ευμετάβλητο οικοσύστημα όπως αυτό του Διαδικτύου. Αν σήμερα δεν ασχοληθούμε ενεργά με την υπεράσπιση των αρχών του Διαδικτύου ίσως να μην το ξαναδούμε στην σημερινή μορφή του.

 

Παρατηρείται τα τελευταία χρόνια μια τεράστια διαμόρφωση της κοινωνικο-μορφωτικής προέλευσης των χρηστών αλλά και των χρήσεων που προσφέρει το Διαδίκτυο. Τι άλλαξε με την μαζικότητα αυτή; Το απλό «λάϊκ» του facebook έρχεται σε αντίθεση με την ενεργή συμμετοχή στη Wikipedia ή και τα δύο συμπορεύονται εποικοδομητικά; Πώς θα σχολιάζατε τους Έλληνες χρήστες;

Στα πρώτα δέκα χρόνια λειτουργίας του Διαδικτύου οι χρήστες αρέσκονταν να πλοηγούνται και να αναζητούν πληροφορίες σε έναν οικουμενικό πίνακα ανακοινώσεων γραμμένο από λίγους. Σταδιακά, πείσθηκαν να αναρτούν ψηφιακό περιεχόμενο σε δημόσια θέα, να συζητούν και να συναλλάσσονται στο Διαδίκτυο. Η ενεργητική συμμετοχή των χρηστών, μέσα σε λίγα χρόνια, κατάφερε να μετασχηματίσει το Διαδίκτυο από έναν πίνακα ανακοινώσεων σε ένα ζωντανό σύστημα επικοινωνίας, παραγωγής και συνάντησης. Οι άνθρωποι συνεχίζουν να διασκεδάζουν, προστρέχουν, απελπίζονται, φλερτάρουν, επαναστατούν και δημιουργούν και μέσα από Διαδίκτυο.

Τα δύο βασικά αποτελέσματα της έλευσης του διαδικτυακού γίγνεσθαι στην πολιτική κονίστρα είναι η ενδυνάμωση της αυτονομίας του ατόμου και η εμβάθυνση της δημοκρατίας. Για να διαπιστώσουμε ευκολότερα τη σημασία του Διαδικτύου, δεν θα πρέπει να το συγκρίνουμε με τα ουτοπικά όνειρα κάποιας ιδεολογίας ή αυτά που κάναμε στην αρχή της πορείας του. Το σωστό μέτρο σύγκρισης είναι ανάμεσα στη δημόσια σφαίρα που συγκροτούσαν στο παρελθόν τα εμπορικά και κρατικοδίαιτα μονοπώλια στην ενημέρωση και τη ψυχαγωγία και το σημερινό Διαδίκτυο. Η υπερβάλλουσα ισχύς του επιχειρηματικού κατεστημένου στις βιομηχανίες της πληροφορίας, από το Χόλλυγουντ μέχρι τους Έλληνες εκδότες, μετριάσθηκε από την ύπαρξη των αποκεντρωμένων και ανοιχτών φωνών του Διαδικτύου. Τα νέα διαδικτυακά μέσα βασίζονται στην ελεύθερη και ανέξοδη ιδιοπαραγωγή και την συμπαραγωγή χωρίς γεωγραφικά και ποσοτικά εμπόδια, συχνά εκτός αγοράς. Η παραγωγή της πληροφορίας και η κουλτούρα έγιναν πιο διάφανες, συμμετοχικές, ευέλικτες και εύπλαστες λειτουργίες. Οι αυθεντίες στην πληροφορία, την τέχνη και την πολιτική συμπληρώνονται από τα «έξυπνα» πλήθη που αναδεικνύουν καλλιτέχνες και δημόσια πρόσωπα εν γένει, μέσα από τη διαδικτυακή τους δράση και όχι βλέποντας τηλεόραση. Οι «μέσοι» και «αντιπροσωπευτικοί» πολίτες των δημοσκοπήσεων έγιναν followers, likes, ισχυροί bloggers και αποτελέσματα συλλογικού φιλτραρίσματος της συμπεριφοράς στο Διαδίκτυο.

Συμπερασματικά, η δεύτερη γενιά του Διαδικτύου σηματοδοτείται από την ομότιμη συμπαραγωγή, δημιουργώντας τον τρίτο δρόμο στην παραγωγή, στην ιδιοκτησία και την διακυβέρνηση. Σε πρώτη ανάγνωση, η ομότιμη συμπαραγωγή ανταγωνίζεται τις υφιστάμενες μορφές αγοράς στη διεκδίκηση της προσοχής των χρηστών. Ουσιαστικά, όμως συμπληρώνει τη λειτουργία τους δίνοντας εναλλακτικές διόδους συμμετοχής στην παραγωγή γνώσης. Είναι συχνές οι περιπτώσεις των χρηστών που αποκτούν πρακτική εμπειρία σε ζητήματα προγραμματισμού ή επιχειρηματικότητας την οποία αξιοποιούν εμπορικά ως ελεύθεροι επαγγελματίες ή στελέχη.

Σε μακροσκοπικό επίπεδο, η ομότιμη συμπαραγωγή γεφυρώνει το χάσμα μεταξύ ιδιωτικού και δημοσίου, ατομικής και δημόσιας ιδιοκτησίας και παραγωγής.

Η αλήθεια είναι πως αρχίζει να με φοβίζει η ραγδαία εξάπλωση του Facebook. Μοιάζει σαν να θεωρούμε ότι είναι καλό να γεμίσουμε καφενεία όλη την πόλη. Χρειάζονται και οι κινηματογράφοι, αλλά, βλέπετε, το Facebook έχει λίγο από όλα… Πιστεύω, βαθιά ότι οι διαφορετικές προσεγγίσεις και διαβαθμίσεις συμπληρώνονται στο Διαδίκτυο. Ανησυχώ και εργάζομαι σκληρά για να μην πιστέψουν οι νέοι σε όλο τον κόσμο ότι το Διαδίκτυο είναι μόνο το Facebook και η αντιγραφή από τη Βικιπαιδεία.

Μόλις πρόσφατα οι Έλληνες ανακαλύψαμε μαζικά το Διαδίκτυο αλλά παραμένουμε από τους λαούς της Ευρώπης με τη χαμηλότερη διείσδυση σε ευρυζωνικές συνδέσεις.

Η μαζική χρήση του Διαδικτύου στην Ελλάδα πέρασε από τέσσερις ανοιχτές πόρτες: την κοινωνική δικτύωση, το κουτσομπολιό και το χασομέρι (πχ. Facebook), την περιέργεια για την εύρεση πληροφορίας και την ευκολία αντιγραφής της, την δωρεάν μουσική και τις υπηρεσίες και το κινητό τηλέφωνο.

Με μεγάλη δόση απλοϊκότητας, χαρακτηριζόμαστε ως λαός, σε σχέση με τους άλλους Ευρωπαίους, φλύαρος, ανοιχτόκαρδος, βοηθάμε τους κολλητούς και αδιαφορούμε για τους υπόλοιπους. Επίσης, μας αρέσουν τα “ετοιμοπαράδοτα” πράγματα, όπως μια έτοιμη εργασία στο σχολείο και το πανεπιστήμιο. Ήταν φυσιολογικό, επομένως, να κατακλύσουμε το Facebook συμπληρώνοντας ταχύτατα τα δύο εκατομμύρια χρήστες, να κατεβάζουμε μαζικά δωρεάν περιεχόμενο και οι σπουδαστές μας να αντιγράφουν αυτούσια τη Βικιπαιδεία. Ως μανιακοί χρήστες κινητών τηλεφώνων, πρόσφατα ανακαλύψαμε και το σερφάρισμα στα μικρο-ιστολόγια από τις έξυπνες φορητές συσκευές.

Πολύ δειλά ανακαλύπτουμε ότι το Διαδίκτυο δεν είναι μόνο για κουτσομπολιό και αντιγραφή, αλλά ένα πανίσχυρο εργαλείο για την εκπαίδευση, τη συνεργασία και την αύξηση της παραγωγικότητας.

Είναι άδικο να ζητάμε από τους μαθητές να μην αντιγράφουν από το Διαδίκτυο διότι τους εκπαιδεύσαμε στην παπαγαλία. Είναι άτοπο να περιμένεις από ένα έθνος ανάδελφο να δια-δημιουργήσει σε μαζική κλίμακα μόνο και μόνο διότι υπάρχει η δυνατότητα.

Η πρώτη αντίδραση είναι να μεταφέρουμε τη ζωή μας στο νέο κόσμο και με μια δόση υπερβολής. Το μεγάλο ερώτημα είναι το επόμενο βήμα.

Η παρούσα κατάσταση χρεωκοπίας και μαζικών ανακατατάξεων μας δίνει μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία για ν’ανακαλύψουμε βελτιωμένους τρόπους οργάνωσης κάθε λειτουργίας μας. Το Διαδίκτυο έχει το δυναμικό να πρωταγωνιστήσει σε αυτή τη διαδικασία. Αρκεί να καταλάβουμε τις βασικές προδιαγραφές του, τα σταθερά και τα προσαρμόσιμα χαρακτηριστικά που μας ταιριάζουν.

Αν το προσπεράσουμε, δεν θα επωμιστούμε μόνο το κόστος της χαμένης ευκαιρίας, αλλά και της διεύρυνσης της απόστασης που μας χωρίζει από τον υπόλοιπο κόσμο.

Επιμένω ότι το κέντρο βάρους στη βελτίωση της ποιότητας ζωής για όλο και περισσότερους ανθρώπους, δεν είναι εν γένει η τεχνολογία ή σήμερα το Διαδίκτυο. Είναι οι διαχρονικές ανθρώπινες αξίες, η ελευθερία, η δικαιοσύνη, η συνεργασία, η κριτική σκέψη και η συμμετοχή. Το Διαδίκτυο αποτελεί την μεγαλύτερη ευκαιρία για να εκφρασθεί πιο δυνατά και να ακουστεί πιο μακριά ο καλός εαυτός μας. Τα πρώτα θετικά σημάδια έρχονται σήμερα να προστεθούν στα ψήγματα του παρελθόντος. Εθελοντικές οργανώσεις, ακαδημίες πολιτών και λαϊκά πανεπιστήμια, δωρεάν φροντιστήρια από καθηγητές λυκείου και καμπάνια εξάπλωσης των Βικιπαιδιστών.

Ας κάνουμε το Διαδίκτυο μια αφορμή και ένα μέσο για να συναντηθούμε στις πλατείες μας, και ας είναι μόνο τις Κυριακές. Ας συνεχίσουμε να χρησιμοποιούμε το Διαδίκτυο ως τόπο συνάντησης και συνεργασίας της μαζικής σιωπηλής πλειοψηφίας απέναντι στα μικρο-συμφέροντα συντεχνιών, παρατάξεων και κλειστών οργανώσεων.

 


Επί πλέον, το Διαδίκτυο αποτελεί έναν ιδιαίτερο χώρο έκφρασης του υποκειμενικού και προσωπικού στοιχείου που κινείται σε μια ζώνη στο μεταίχμιο μεταξύ της προσωπικής και δημόσιας σφαίρας. Αποτελεί πλούτο ή αντιπροσωπεύει άλλη μια έκφραση της ατομικότητας -χαρακτηριστικού της εποχής μας- που ενθαρρύνει την πολιτική και συλλογική αδιαφορία;

Η αγγλική λέξη «idiot» (ηλίθιος, ανόητος) προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό «ιδιώτης». Στην αρχαία Αθήνα ως «ιδιώτης» περιγράφεται, με ιδιαίτερα αρνητική φόρτιση, το πρόσωπο που στερείται ικανότητα ή ενδιαφέρον να συμμετέχει στη δημόσια ζωή. Βέβαια, σήμερα ως «ιδιώτης» εννοείται το αντίθετο του δημόσιου προσώπου ή δημοσίου υπαλλήλου, εάν αναφέρεται σε επαγγελματική ιδιότητα.

Μετά τη Γαλλική Επανάσταση μπήκαν με οργανωμένο τρόπο στη ζωή των ανθρώπων οι έννοιες του ιδιωτικού και δημόσιου χώρου. Η ιδιωτικότητα από αντικοινωνική συμπεριφορά μετατράπηκε σε βασική αξία, οικοδομώντας σταδιακά ένα σύστημα αξιών και καθημερινών συνηθειών για να την εξασφαλίζει. Το ιδιωτικό άσυλο προστατεύεται από ισχυρό νομικό πλαίσιο και παραβιάζεται από τις Αρχές σε εξαιρετικές περιπτώσεις παρανομίας. Είναι κοινωνικά αποδεκτό το τείχος προστασίας στον προσωπικό μας χώρο και νοιώθουμε πολύ άσχημα όταν κάποιος εισβάλλει χωρίς έγκριση σε αυτόν.

Αυτό το τείχος προστασίας δεν έμεινε για πολύ καιρό αλώβητο καθώς άρχισε να αμφισβητείται από νέα είδη συμπεριφοράς και τεχνολογίας.

Η πρώτη «εισβολή» του τεχνολογικού επισκέπτη στο σπίτι έγινε από το ραδιόφωνο, την εποχή των παππούδων μας, και συνεχίστηκε με την τηλεόραση. Ένα διαδεδομένο επιχείρημα των πολέμιων της τηλεόρασης συμπυκνώνεται στη φράση “θα καλούσες στα αλήθεια ποτέ στο σπίτι σου τους παρουσιαστές της εκπομπής αυτής;”. Από την άλλη, όσο και να μιλάς στη συσκευή, εκείνη δεν απαντάει, η επικοινωνία είναι μονοδιάστατη.

Η μεγαλύτερη, όμως «εισβολή» στον ιδιωτικό χώρο έγινε από το Διαδίκτυο. Τουλάχιστον από τις φανερές, αυτές που γνωρίζουμε.

Μπορείς να συνομιλείς και να μεταδίδεις την εικόνα του προσώπου και του χώρου σου, να εργάζεσαι, να παίζεις παιχνίδια και μουσική με ανθρώπους από όλο τον κόσμο. Και φυσικά, μεταφέρονται στο διαδικτυακό γίγνεσθαι και οι ανεπιθύμητες συναντήσεις και επικοινωνίες με αγνώστους και κακόβουλους ανθρώπους.

Το σπίτι έπαψε να είναι απλώς ένα σημείο ιδιωτικής απομόνωσης με μόνη είσοδο επικοινωνίας με τον έξω κόσμο την κεντρική πόρτα. Απέκτησε και ένα οικουμενικό παράθυρο, μεγαλύτερο ή μικρότερο ανάλογα με τις προτιμήσεις του καθενός.

Τι είναι, λοιπόν, ιδιωτικό και τι δημόσιο στη ζωή με το Διαδίκτυο; Ή μήπως μαζί με τη νέα ζωή μας θα πρέπει να αναζητήσουμε και καινούργιες έννοιες που θα την περιγράφουν;

Πώς να ορίσουμε τον χώρο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες μέσα από τον υπολογιστή του σπιτιού μου αναρτώ στοιχεία μου και συμμετέχω σε σύσκεψη μέσω Skype; Είμαι την ίδια στιγμή, στον ιδιωτικό μου χώρο και στη δημόσια σφαίρα με την επαγγελματική μου ιδιότητα λαμβάνοντας αποφάσεις. Ακόμα και όταν είμαι στο Facebook δεν είμαι σε μια μορφή δημόσιου χώρου, καθώς μια ομάδα ανθρώπων διαβάζει τα σχόλια και βλέπει τις φωτογραφίες μου;

Επομένως, αναδύεται ένας τρίτος χώρος, ανάμεσα στον ιδιωτικό και τον δημόσιο, που έχει κοινά χαρακτηριστικά και με τους δύο. Αναλόγως, από ποιά πλευρά των άκρων κοιτάς θα μπορούσε να ονομασθεί “ιδιωτικοποιημένος” ή “δημοσιοποιημένος”. “Iδιωτικοποιημένος” με την έννοια ότι καταλαμβάνουμε, ιδιοποιούμαστε ένα μέρος του δημόσιου χώρου και τον χρησιμοποιούμε κατά το δοκούν. Δημόσιος χώρος είναι και η σφαίρα των blogs και των tweets, ακόμα και τα σχόλια στην ιστοσελίδα του opengov.gr. “Δημοσιοποιημένος” διότι αποφασίζουμε να κοινοποιήσουμε ένα μέρος των προσωπικών μας στοιχείων, απόψεων και προτιμήσεων στη δημόσια σφαίρα. Με απλές κουβέντες, είναι το ίδιο πράγμα να πούμε ότι η ζωή μας με το Διαδίκτυο περιλαμβάνει το μοίρασμα ενός μέρος του εαυτού μας με το κοινό ή τη χρήση ενός κομματιού της δημόσιας σφαίρας από τον καθένα μας.

Και θα μου πει κανείς πού είναι το καινούργιο; Και στο παρελθόν περιαυτολογούσαμε σε μια παρέα και παρουσιάζαμε τη δουλειά και τις απόψεις μας μπροστά σε κοινό.

Αυτό που άλλαξε είναι ότι στο Διαδίκτυο τα πράγματα συμβαίνουν συνεχώς και αδιαλείπτως, οικουμενικώς και με πιο ισχυρά μέσα. Η φυσική επαφή έχει την δύναμη και την ένταση των πέντε αισθήσεων και τους περιορισμούς της μνήμης και του χώρου. Μια ανάρτηση στο Διαδίκτυο δεν θα γίνει ποτέ τόσο “ζωντανή” όσο μια κουβέντα στο αυτί μας, αλλά μπορεί να μείνει για πάντα στο ίδιο σημείο και να την ανακαλύψουν, να τη συγκρίνουν και να την αποθηκεύσουν όσοι θέλουν και όποτε το θέλουν. Αυτή είναι η νέα δυνατότητα που γέννησε τον ενδιάμεσο χώρο, εκεί που το ατομικό με το κοινωνικό συνυπάρχει. Επέλεξα να προβάλω ως πιο χαρακτηριστική την μετάλλαξη της οικιακής εστίας, αλλά ο “ιδιωτικοποιημένος” χώρος υπάρχει πλέον στον χώρο εργασίας ή στον χώρο διασκέδασης. Ποτέ μου δεν κατάλαβα πώς κάποιος ευχαριστιέται μια συναυλία με ένα κινητό στο χέρι να βιντεοσκοπεί και να μεταδίδει στο Διαδίκτυο.

Η μεγάλη αναστάτωση στα άτομα και τους οργανισμούς συμβαίνει συνήθως διότι δεν έχει δημιουργηθεί ακόμα μια ευρέως αποδεκτή πρακτική και νομοθεσία που θα ρυθμίζει τα ζητήματα, τα οποία ανακύπτουν διαρκώς στη ζωή με το Διαδίκτυο.

Έχει καταστεί πλέον αναγκαίο να συγκροτήσουμε ένα πλαίσιο πολιτικών, κανόνων, συμπεριφορών και τεχνολογιών που θα εξισορροπούν το ιδιωτικό και το δημόσιο, την ατομική ελευθερία για δημιουργία και καινοτομία και τη συλλογική ευημερία. Η δυσκολία έγκειται στο γεγονός ότι ένα μεγάλο μέρος του πλαισίου αυτού πρέπει να είναι κοινό σε παγκόσμιο πλαίσιο για να μπορεί να λειτουργήσει. Και όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε έθνος βασίζεται σε διαφορετική ιεραρχική εκτίμηση των ανθρωπίνων αξιών.

[…]

 

Επόμενες ερωτήσεις:

-Το Διαδίκτυο συνδυάζεται με ένα ιδανικό περιβάλλον ομαδικής δραστηριότητας (π.χ. Wikipedia), με βάση κριτήρια απόλυτα δημοκρατικά και διαφορετικά από αυτά των παραδοσιακών οργανώσεων όπως κόμματα ή μέσα μαζικής ενημέρωσης. Στην πράξη πόσο εύκολα συντηρούνται ζωντανές τέτοιες συμμετοχικές οργανώσεις; Είναι τελικά ουτοπία ή μια πραγματική εναλλακτική δημοκρατική πρόταση; [19/11/2011]

-Εν κατακλείδι, πώς βλέπετε το πολιτικό μέλλον του διαδικτύου; [19/11/2011]

 

O Μιχάλης Βαφόπουλος σπούδασε την Οικονομική επιστήμη στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο και την Πληροφορική στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο Πατρών. Η διδακτορική του διατριβή σχετικά με την οικονομία του Διαδικτύου έγινε δεκτή στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Από το 1999 έως το 2001 εργάστηκε στον χρηματοοικονομικό τομέα και στη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λέσβου ενώ από το 2005 έως το 2009 δίδαξε στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Από το 2009 έως σήμερα διδάσκει στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο στη Μαθηματική Σχολή.

Το 2007 μετέφρασε το βιβλίο του εφευρέτη του Web, Tim Berners-Lee με τίτλο “το πλαίσιο της επιστήμης του Web” το οποίο διδάσκεται στο ελληνικό Πανεπιστήμιο. Από το 2008 μέχρι σήμερα συνδιοργανώνει με τη διεθνή κοινότητα της Web science (webscience.org) τα συνέδρια της διδακτικής και της επιστημολογίας του Διαδικτύου. Το 2009 διετέλεσε πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής του 1ου Διεθνούς συνεδρίου της επιστήμης του Web (websci09.org) και ίδρυσε σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης το πρώτο ολοκληρωμένο πρόγραμμα μεταπτυχιακό σπουδών στην Web science. Το 2010 δημοσίευσε την επίσημη κατηγοριοποίηση της Web science (Web Science Subject Categorization http://webscience.org/2010/wssc.html) ενώ το 2011 συνίδρυσε την εθελοντική πρωτοβουλία Webvistas.org για τη βελτίωση της διαβίωσης με το Διαδίκτυο. Έχει συμμετάσχει ως επιστημονικά υπεύθυνος σε εθνικά και ευρωπαϊκά έργα σχετικά με την Νέα Οικονομία και το Διαδίκτυο. Τα ερευνητικά ενδιαφέροντα και το δημοσιευμένο ερευνητικό του έργο αφορούν στην οικονομία και την επιχειρηματικότητα στο Διαδίκτυο, τις ανοικτές υποδομές στο Διαδίκτυο, τα Διασυνδεδεμένα Δεδομένα (Linked Data) και τη διαχείριση γνώσης. Το 2011 έλαβε το Βραβείο καλύτερης ερευνητικής εργασίας στα πλαίσια του 3ου συνεδρίου της επιστήμης του Web που έγινε στο Κόμπλεντς της Γερμανίας ενώ το Σεπτέμβριο του 2011 βραβεύθηκε από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης για τη συνεισφορά στην επιστήμη του Web.

 

Tις ερωτήσεις συνέταξε η Φαίδρα Σίμιτσεκ

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.