Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

36 000 χρόνια πριν… | To σπήλαιο του Chauvet

Όταν τον Δεκέμβριο του 1994 το σπήλαιο του Σωβέ (Grotte Chauvet) στην κεντρική Γαλλία βγήκε απ’ το σκοτάδι για να κάνει την είσοδό του στον κόσμο της επιστήμης, οι παλαιοντολόγοι δεν γνώριζαν ακόμα το μέγεθος του έργου που θα αντίκρυζαν και τι ανατροπή ιδεών θα προκαλούσε. Έκτοτε είναι κλειστό στο κοινό για λόγους ασφαλούς συντήρησης, και η πρόσφατη ταινία του Γερμανού κινηματογραφιστή Werner Herzog «Cave of forgotten dreams » είναι η αφορμή να θυμηθούμε τα γεγονότα.

Ξεκινάμε με τα χρονολογικά δεδομένα. Βασισμένη στις μετρήσεις του ισοτόπου άνθρακα-14 από κομμάτια κάρβουνου που βρίσκονται εκεί, από σημάδια που άφησαν οι δάδες, ή από υπόλοιπο εστιών όπου οι καλλιτέχνες έφτιαχναν τα χρωματικά τους μίγματα, η πρώτη ένδειξη μιλάει για ηλικία 32 000 ετών. Έτσι, το σπήλαιο του Σωβέ κατατάσσεται αμέσως σαν το γηραιότερο διακοσμημένο σπήλαιο στον κόσμο. Ακριβέστερες μετρήσεις θα γίνουν αργότερα με διεθνή επιστημονική συμμετοχή και χάρη σε μια τεχνολογία σπεκτρομετρίας μάζας που εξελίσσεται ραγδαία. Στοιχεία από απομεινάρια ή απεικονίσεις ζώων εποχής (π.χ. αρκούδας) που εξαφανίστηκαν μετέπειτα, αναλύονται παράλληλα. Και τα ηλικιακά όρια σπρώχνονται ακόμα πιο πέρα: το σπήλαιο είναι κατά κοινή αποδοχή 36 000 χρονών δηλαδή απίστευτα γηραιότερο από το φημισμένο σπήλαιο του Λασκώ (Lascaux) και της Νιώ (Niaux) στη Γαλλία ή ακόμα της Αλταμίρα (Altamira) της Ισπανίας που χρονολογούνται 17 000 και 12 000 ετών αντίστοιχα. Μια ιλιγγιώδης διαφορά 19 με 24 χιλιάδες χρόνια που σημαίνει πολλά (για να έχετε μια αίσθηση του μεγέθους του ενδιάμεσου χρόνου, σκεφτείτε ότι μας χωρίζουν από την εποχή του Ομήρου μόλις 3 000 χρόνια…).

Τι ακριβώς σημαίνει αυτή η ανακάλυψη; Κρατάμε ως βασικό δεδομένο ότι οι απεικονίσεις που εμφανίζονται είναι πιο σύνθετες, ή τουλάχιστον ίσης αξίας, σε τεχνοτροπία και εικαστική αντίληψη από τις μεταγενέστερες των άλλων σπηλαίων. Αυτό σημαίνει ότι η τεράστια χρονολογική διαφορά ανατρέπει την μέχρι τότε πεποίθηση της γραμμικής εξέλιξης της τέχνης, από το απλό στο πιο σύνθετο. Προετοιμασία των τοιχωμάτων πριν τη χρήση τους, χαρακτική, παρουσία σφομιλιών, αναζήτηση τρισδιάστατης αίσθησης στις απεικονίσεις και απεικόνιση φυσιοδιφικών λεπτομερειών συναντιώνται εκεί. Ως επί το πλείστον, η ύπαρξη συμβόλων, η επινόηση πολύπλοκων συνθέσεων, οι αισθητικές λεπτομέρειες, η αξιοποίηση σε καμπύλες και ρήγματα του βράχου για να δοθεί ζωντάνια σε μια ράχη ή έναν λαιμό ζώου, ακόμα και η εναπόθεση όμοιων εικόνων, της μιας πάνω στην άλλη για να αποδοθεί η αίσθηση της κίνησης του ζώου, αποδεικνύουν την ωριμότητα της εικαστικής προσέγγισης αλλά και την εξελιγμένη σκέψη. Η απαρχή της τέχνης δεν πρέπει να γίνεται πλέον αντιληπτή σαν αποτέλεσμα μιας συνεχούς προόδου αλλά πιο εύστοχα ως μια ακολουθία απογείων και πτώσεων. Και το σπήλαιο του Σωβέ είναι ένα απόγειο της τέχνης της τοιχογραφίας. Οι τροφοσυλλέκτες και κυνηγοί ήταν χωρίς αμφιβολία και φτασμένοι καλλιτέχνες.

Η θεματική που αναπτύσσεται απεικονίζει κυρίως ζώα, χαρακτηριστικό θέμα της παλαιολιθικής τέχνης. Με μια προτίμηση για τα επικίνδυνα ζώα όπως τα λιοντάρια, τους ρινόκερους και τα μαμούθ, τα πιο συνηθισμένα όπως το άλογο και τον βίσωνα που εμφανίζονται σπανιότερα ενώ άλλα όπως το κουνέλι και τα πουλιά καθόλου. Δείτε το τρέιλερ της ταινίας του Herzog για να πάρετε μια ιδέα των 350 απεικονίσεων που στολίζουν το σπήλαιο. Κατόπιν ρίξτε μια συγκριτική ματιά στις ανέκδοτες φωτογραφίες του περιοδικού Life των τοιχογραφιών του νεότερου σπηλαίου του Λασκώ. Να σημειώσουμε ότι η ταινία γυρίστηκε κάτω από πολύ ιδιαίτερες συνθήκες: ο αριθμός των συμμετεχόντων περιορίστηκε σε μόλις τρεις, απαιτήθηκε η ιδιαίτερη και προσεκτική χρήση κινηματογραφικού εξοπλισμού (όπως η αποκλειστική χρήση μπαταριών) και περιορίστηκε ο χρόνος παραμονής ανά μέρα της κινηματογραφικής ομάδας λόγω των ιδιαίτερων ατμοσφαιρικών συνθηκών του σπηλαίου στα όρια της τοξικότητας σε ραδιενεργό radon και διοξείδιο του άνθρακα.

Η ύπαρξη αυτού του σπηλαίου συμπίπτει χρονικά με την εξάπλωση του Homo Sapiens -του μοντέρνου ανθρώπου -,  προερχόμενου από την Μέση Ανατολή 80 000 χρόνια πριν και της παράλληλης σταδιακής αλλά ολοκληρωτικής εξαφάνισης των ανθρώπων του Νεάντερταλ, πράξη που ολοκληρώθηκε στην Ιβηρική Χερσόνησο 30 000 χρόνια πριν.

Αλλά τι ρόλο διαδραμάτιζαν αυτές οι απεικονίσεις και το σπήλαιο γενικά; Δύσκολη ερώτηση που σχεδόν 20 χρόνια μετά μένει αναπάντητη. Δεν υπάρχει ούτε γραπτή ούτε προφορική παράδοση να μας διαφωτίσει, πάντως ο χώρος φαίνεται να μη λειτουργούσε ως τόπος μαζικής λατρείας: εντοπίζει κανείς μόνο σημάδια των ίδιων των καλλιτεχνών και τις πιο πρόσφατες πατημασιές ενός παιδιού συνοδευόμενου από έναν σκύλο ηλικίας 25 000 ετών. Μένει να αποδειχθεί αν η πρόταση που θέλει να ήταν τόπος κλειστών σαμανιστικών τελετουργιών ισχύει.

 

 

Υ.Γ. Για περαιτέρω πληροφορίες γύρω από την τέχνη των τοιχογραφιών, μπορείτε να επισκεφθείτε την πλατφόρμα «The Emile Cartailhac Prehistoric Art Research and Study Center» που δημιουργήθηκε το 2005 με στόχο να ενώσει σε έναν τόπο όλους τους ερευνητές του τομέα της προ-ιστορικής τέχνης. Εκεί μπορείτε να δείτε μια τρισδιάστατη ανατριχιαστική αναπαράσταση ενός άλλου σπηλαίου «το σπήλαιο του Μαρσουλά» (Grotte de Marsoulas) βάθους 50 μέτρων και ηλικίας 15 000 ετών.

Σχολιάστε το άρθρο

  • Pingback: Cave of Forgotten Dreams – Grotte Chauvet « Τάδε έφη… ΕΦΗ

  • Pingback: Η Σπηλια των χαμενων ονειρων « phiofx

  • Μαρία Καλογνωμου

    Βρίσκω το άρθρο εξαιρετικό και σε απόλυτη συμφωνία με αυτά που οι ειδικοί παρουσίασαν κατά την ξενάγηση του κοινού στο «τεχνιτο» σπήλαιο το οποίο είναι εντυπωσιακό και ακριβείς ως προς το αληθινό. Εναν μικρό αστερίσκο ίσως θα μπορούσατε ως διαχειριστές στο άρθρο να προσθέσετε ότι η τεχνική απομίμηση του σπηλαίου υπάρχει λιγα χιλιόμετρα από το αληθινό και ότι είναι επισκεψιμο κατά αυτόν τον τρόπο και όχι μόνο από την ταινία. Σας ευχαριστώ. Μ.Κ

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.