Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Ο Βέρθερος φορά blue jean και ακούει blues

Θυμάμαι ότι όταν η κόρη μου ήταν μικρή αγαπούσε το μπλε χρώμα, αν και το πρώτο που αναγνώρισε ήταν το μοβ. Το αγαπούσε τόσο πολύ που όταν της διάβασα το παραμύθι της Κοκκινοσκουφίτσας μετέτρεψα το σκούφο της σε μπλε για να έχω σίγουρη επιτυχία. Βέβαια τα ρούχα της τα αγόραζα εγώ, άρα εγώ επέλεγα και το χρώμα, αλλά και εκείνη το ξεχώριζε (όπως και εγώ) από άλλα, και το προτιμούσε.

Προσπάθησα να κατανοήσω αυτήν την προτίμησή μου στο μπλε χρώμα. Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι η στολή του σχολείου μας ήταν μπλε (με άσπρο γιακά) και τα 12 μαθητικά χρόνια ήσαν αρκετά για να δημιουργηθεί αυτή η «προτίμηση». Η ποδιά ήταν υποχρεωτική και η εφηβική μας επανάσταση ξεκίνησε με την άρνησή μας να τη φοράμε, παρόλα αυτά φαίνεται ότι το χρώμα της έμεινε για τα καλά επάνω μας και εντός μας.

Δεν με είχε απασχολήσει ξανά το θέμα μέχρι που διάβασα ένα ενδιαφέρον βιβλίο για το μπλε χρώμα το οποίο με βοήθησε να καταλάβω πόσο σημαντικά καθορισμένη μπορεί να είναι η επιλογή των χρωμάτων στην καθημερινή ζωή μας. Πόσο πολύ στενά συνδέεται το χρώμα με την Ιστορία ανά τους αιώνες, και εντέλει πόσο «κοινωνικά κατασκευασμένα» είναι ακόμη και τα χρώματα και μάλιστα χωρίς να το πολυ-καταλαβαίνουμε.

Το βιβλίο λέγεται «Μπλε, η ιστορία ενός χρώματος», συγγραφέας είναι ο Γάλλος ιστορικός Μισέλ Παστουρό.

Στο βιβλίο παρουσιάζεται η ιστορική θέση του μπλε χρώματος στη δυτική Ευρώπη, αυτούσιο, αλλά και «απέναντι» στο κόκκινο, το μαύρο το λευκό και το πράσινο. Καταγράφεται η απουσία και η παρουσία του στους τοίχους των σπηλαίων, στις στρατιωτικές σχολές, στα οικόσημα, στα καθημερινά και επίσημα ενδύματα απλών ανθρώπων, ευγενών και βασιλιάδων, μέχρι τη σημαία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και άλλων οργανισμών «κοινής ωφέλειας».

Σταχυολογώντας, στις βραχογραφίες δεν υπάρχει μπλε, η Παλαιολιθική και η Νεολιθική εποχή δεν έχουν μπλε χρώμα. Οι αρχαίοι Έλληνες το χρησιμοποιούσαν ελάχιστα και για τους Ρωμαίους ήταν δυσάρεστο, απαξιωτικό και βαρβαρικό.

Στην πορεία του ιστορικού χρόνου έχουμε μια μεταστροφή των αξιών και της θέσης του στις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Έτσι, στον πρώιμο Μεσαίωνα της δυτικής Ευρώπης το μπλε υπάρχει διακριτικά στα ρούχα των καθημερινών ανθρώπων, μετράει λιγότερο από τα άλλα χρώματα (κόκκινο, λευκό, μαύρο) και δεν εμφανίζεται ποτέ στη βασιλική Αυλή και την εκκλησιαστική Λειτουργία.

Από τον 12ο αιώνα και μετά το μπλε χρώμα γίνεται βαθμιαία ένα από τα χρώματα της αριστοκρατίας, οι αξίες που εκφράζει επαναπροσδιορίζονται και η θέση του στην καλλιτεχνική δημιουργία γίνεται κυρίαρχη. Οι αλλαγές αυτές οφείλονται σε διάφορους παράγοντες, ένας από αυτούς είναι τα ζωγραφικά ενδύματα της Παναγίας στα οποία χρησιμοποιείται πλέον το μπλε χρώμα. Οι μάστορες του γυαλιού (βιτρό) και οι εικονογράφοι των χειρογράφων συνδυάζουν το θεομητορικό μπλε με τη νέα αντίληψη του φωτός. Στις αρχές του 13ου αιώνα κάποια σημαντικά πρόσωπα «μιμούμενα» την Παναγία φορούν μπλε ενδύματα με πρώτο τον βασιλιά άγιο Λουδοβίκο. Δημιουργείται έτσι ένα ηθικολογικό ρεύμα το οποίο προσπαθεί να διατηρήσει μια χριστιανική παράδοση ταπεινότητας και αρετής μέχρι την Προτεσταντική Επανάσταση (16ος αι.), οπότε κηρύσσεται η απλότητα της μορφής, η αυστηρότητα των χρωμάτων και η ανάγκη της ομοιομορφίας.

Τον 17ο και 18ο αιώνα το μπλε προοδεύει και στη ζωγραφική, ιδίως στις σκοτεινές και πυκνές αποχρώσεις του. Ο αιώνας του Διαφωτισμού δίνει ξεχωριστή θέση στο μπλε και συμβάλλει ώστε να γίνει το αγαπημένο χρώμα της Ευρώπης, ειδικότερα στην Γερμανία, την Αγγλία και τη Γαλλία. Η λογοτεχνία του Διαφωτισμού δοξάζει το μπλε όταν ο Γκέτε ντύνει τον Βέρθερο με μπλε και κίτρινα ρούχα. Η Βερθερομανία που ακολούθησε είχε μπλε χρώμα, λάνσαρε στην Ευρώπη τη μόδα του μπλε «α λα Βέρθερος» και μαζί με το μπλε λουλούδι του Νοβάλις έγιναν συνώνυμα του ρεύματος του Ρομαντισμού. Η ποιητική απόχρωση την οποία έλαβε το μπλε το κατέστησε το χρώμα του έρωτα και της μελαγχολίας. Η σύνδεσή του με τη μελαγχολία των αφρο-αμερικάνικων τραγουδιών μπλουζ (blues) που γεννήθηκαν γύρω στο 1870 και χαρακτηρίζονται από μελαγχολική διάθεση μέσω ενός αργού ρυθμού, είναι φανερή.

Η Γαλλική Επανάσταση έβαλε το μπλε στη σημαία του νέου Κράτους. Μάλιστα το μπλε της τρικολόρ τοποθετήθηκε δίπλα στον ιστό στο σταθερό μέρος το οποίο ξεχωρίζει και όταν κυματίζει. Εκτός της σημαίας, η Επανάσταση έδωσε το μπλε στο παντελόνι των στρατιωτών της, και το παράδειγμα σε αρκετές χώρες της Ευρώπης, συμβάλλοντας έτσι στη δημιουργία του «πολιτικού» μπλε, χρώμα των υπερασπιστών της Δημοκρατίας, στη συνέχεια των μετριοπαθών δημοκρατικών, αργότερα των φιλελεύθερων ή ακόμα και των συντηρητικών.

Σήμερα, σύμφωνα με έρευνες, το μπλε, αποτελεί μακράν το αγαπημένο χρώμα των ενήλικων ευρωπαίων (τα παιδιά αγαπούν το κόκκινο) και αυτό ανεξάρτητα από το φύλο, το επάγγελμα και τις κοινωνικές καταβολές. Στο δυτικό συμβολισμό των χρωμάτων το μπλε δεν δημιουργεί αναταραχή, είναι ήρεμο, ειρηνικό, δημιουργεί ένα αίσθημα ασφάλειας και συνενώνει. Οι μεγάλοι διεθνείς οργανισμοί (ΟΥΝΈΣΚΟ, ΟΗΕ, Ευρωπαϊκή Ένωση, Συμβούλιο της Ευρώπης), δεν είναι τυχαίο που επέλεξαν το μπλε.

Υ.Γ.:  Ελπίζω να κέντρισα το ενδιαφέρον σας για το συγκεκριμένο βιβλίο από το οποίο σκοπίμως δεν κατέγραψα α) Τη σημαντική συνεισφορά της Επιστήμης μέσω του Νεύτωνα και των ανακαλύψεών του και β) Την επανάσταση του blue jean, και άλλες καταπληκτικές περιπτώσεις για να αφήσω να τις ανακαλύψετε μόνοι σας.

Η Μίνα Καραγιάννη είναι Μουσειολόγος – Σύμβουλος Πολιτισμού και Επικοινωνίας. Διαθέτει μεταπτυχιακό δίπλωμα εξειδίκευσης στις Μουσειακές Σπουδές από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, καθώς και πτυχίο Ευρωπαϊκού Πολιτισμού από το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Είναι επιστημονικός συνεργάτης του Οικονομικού Παν/μίου Αθηνών και αρθρογραφεί, επιλεγμένα, σε social media.

Σχολιάστε το άρθρο

  • Φαίδρα Σίμιτσεκ

    Πολύ ενδιαφέρουσα αυτή η συσχέτιση χρώμα, κοινωνία και ιστορία.
    Δεν ήξερα αυτό το βιβλίο και μου θύμισες ένα παλαιότερο, πάλι Γάλλου, για το πράσινο χρώμα…
    Χάζευα τα τόσα πολλά ονόματα των διαφόρων μπλε…

  • Μίνα Καραγιάννη

    Πράγματι, τα διαφορετικά ονόματα έλκουν την προέλευσή τους από το υλικό από το οποίο προέρχονται. Έτσι, έχουμε το μπλε της υσάτιδας, του ινδικού (indigo), κλπ.

  • Λητώ Σεϊζάνη

    Όντως πολύ ενδιαφέρον, Μίνα, δεν μπορούσα να φανταστώ ότι ένα χρώμα είχε τόσο μεγάλη ιστορία.

  • Κορίτσια, μην και ξεχάσαμε το διαβόητο πρωσσικό μπλε;; Που το ‘χαμε κάπου μεταξύ Bob Ross (ναι του γνωστού ζωγράφου της ΕΤ3) και υδροκυανίου (πρωσικό οξύ) και το ξαναθυμηθήκαμε λόγω Φουκουσίμα. Υπάρχουν βέβαια εδώ ειδικότεροι από μένα στο αντικείμενο, οπότε σιωπώ. Μένω απλώς στην έντονη και πολύ ζωηρή απόχρωση του σιδηροκυανιούχου σίδηρου. Και ναι, το μπλε είναι και το δικό μου αγαπημένο χρώμα. Μέχρι τώρα το απέδιδα απλώς στην πλύση εγκεφάλου που μου έκανε ο δεξιός μπαμπάς μου, τώρα όμως έμαθα!!
    Υ.Σ. Άσχετο! Μια φασαρία για ένα σιδηροκυανιούχο κάλιο, συντηρητικό σε τρόφιμα, τι απέγινε, γνωρίζει κανείς;;;

  • Μαριάννα Καραβασίλη

    Πολύ ενδιαφέρον μιας και εγώ αγαπώ το μπλέ (όχι όμως στα ρούχα) έμαθα πολλά και μου άνοιξες την όρεξη να διαβάσω και το βιβλίο.Πάντως στη μινωική Κρήτη έκαναν χρήση του μπλέ χρώματος όπως και στη Αίγυπτο που είχαν αναπτύξει και τεχνικές για να φτιάχνουν το λουλακίκαι το αιγυπτιακό μπλέ.

  • Φαίδρα Σίμιτσεκ

    Πήγα να κοιτάξω για το σιδηροκυανιούχο κάλιο ή αλλιώς E535. To βρίσκουμε κυρίως στο αλάτι(και στο κρασί) γιατί έχει αντι-συσσωρευτικές ιδιότητες (anti-caking).
    H τοξικότητά του είναι στη βαθμίδα 2 σε μια σκάλα από 0 έως 4 και θεωρείται χαμηλή (;) αλλά ΔΕΝ έχουν γίνει μακροχρόνιες μελέτες.
    Στις δόσεις μικρότερες της Η.Ε.Δ. δεν φαίνεται να προκαλεί παρενέργειες. Απαγορεύεται στα βιολογικά προϊόντα.
    Έχει έντονο κίτρινο χρώμα :-).
    Δεν βρήκα κάτι άλλο οπότε φοβάμαι Makailer ότι θα μείνουμε με την απορία.
    Καλημέρα σε όλους!

  • Μίνα Καραγιάννη

    Χαίρετε αγαπητοί,
    Ευχαριστώ που διαβάσατε το άρθρο μου.
    Πρόκειται στην ουσία για μία άκριτη βιβλιοπαρουσίαση και μια προτροπή για διάβασμα.
    Όπως σημείωσα στο Υ.Γ σκοπίμως παρέλειψα εποχές και γεγονότα για να τα βρουν όσοι διαβάσουν το βιβλίο αλλά και για την οικονομία του ηλεκτρονικού χρόνου.
    Όσοι λοιπόν προμηθευτούν αυτό το μικρής έκτασης βιβλίο θα διαβάσουν για το μπλε της Πρωσίας, το αιγυπτιακό μπλέ ( ειδικά αυτό απλώς καταγράφεται γιατί μιλάμε για τη δυτ. Ευρώπη) , για την επανάσταση του blue jean που ξεκίνησε ως τεντόπανο και έφτασε σε αυτό που όλοι ενίοτε χρυσοπληρώνουμε σήμερα.
    Καλή ανάγνωση λοιπόν και καλό σαββατοκύριακο σε όλους.

  • Pingback: Η μόδα των jean — People & Ideas

  • Pingback: Αγαπημένα βιβλία των φίλων του P & I — People & Ideas

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.