Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Χαϊκού: Τα Ποιήματα της φύσης | Μια καινοτομία για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα

Για ένα εξωτικό λογοτεχνικό είδος και για την χρησιμότητά του στην εκπαίδευση γράφει η σχολική σύμβουλος δημοτικής εκπαίδευσης κυρία Ελένη Καρυδά που έχει αφιερώσει την διδακτορική της διατριβή σ’αυτό το θέμα ενώ προτείνει την αξιοποίησή του με ποικίλους τρόπους στην εκπαιδευτική κοινότητα. Πρόκειται για τα χαϊκού που γεννήθηκαν στην Ιαπωνία αλλά χάρη στη λακωνικότητα, την αμεσότητα και την ουσία που περικλείουν, κατέκτησαν όλο τον κόσμο.



Μπορούμε μαζί
Τον κόσμο να σπρώξουμε
Για ξεκίνημα.


Σήμερα περισσότερο από ποτέ η δυνατότητα αξιοποίησης καινοτόμων διδακτικών μεθόδων στη σχολική τάξη αποτελεί ζητούμενο στην ελληνική εκπαιδευτική κοινότητα. Τα Χαϊκού 1, 2 ενισχύουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη δημιουργικότητα και τη φαντασία των παιδιών και αποτελούν πρωτότυπη παιδαγωγική και διδακτική προσέγγιση.

Το Χαϊκού έχει τις ρίζες του στην ιαπωνική φιλολογία, όμως το γεγονός αυτό δεν το εμπόδισε να εξαπλωθεί σε όλο τον κόσμο και να γίνει πολύ δημοφιλές λογοτεχνικό είδος. Σε ορισμένες μάλιστα χώρες, όπως στη Μ. Βρετανία, το Χαϊκού αξιοποιείται εδώ και αρκετά χρόνια στην εκπαιδευτική διαδικασία, ανταποκρινόμενο στις σύγχρονες κοινωνικές και πολιτιστικές συνθήκες. Συγκεκριμένα, η διδασκαλία των ποιημάτων Χαϊκού, εκτός των άλλων, ικανοποιεί και τις απαιτήσεις για τη διαθεματική-διεπιστημονική προσέγγιση της γνώσης.

Στη χώρα μας τα ποιήματα Χαϊκού μπορεί να αποτελέσουν ένα σημαντικό διδακτικό υλικό, αξιοποιήσιμο είτε στα Προγράμματα Σχολικών Δραστηριοτήτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, είτε στο πλαίσιο του μαθήματος της Μελέτης του Περιβάλλοντος, είτε στο πλαίσιο άλλων μαθημάτων με βάση τα ισχύοντα Προγράμματα Σπουδών. Τα ποιήματα Χαϊκού θα μπορούσαν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να προσδώσουν μια ιδιαίτερα ευρηματική διάσταση στη διδασκαλία, δίνοντας ταυτόχρονα έμφαση στους συναισθηματικούς στόχους, οι οποίοι συχνά παραμελούνται στα σχολεία. Επίσης, η ίδια η φύση του Χαϊκού αναδεικνύει την τεχνοτροπία του ολιγόστιχου, του επιγραμματικού και συνάμα του λυρικού.

Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί μπορούν να βρουν και να επιλέξουν Χαϊκού με ιδιαίτερη αισθητική και παιδαγωγική αξία από την ελληνική κυρίως βιβλιογραφία ( 3 , 4, 5).

Λίμνη π’ αστράφτει
Κύκνος λευκός χορεύει
Όργιο της φύσης

Στο Χαϊκού το ιδιόμορφο δέσιμο μορφής και περιεχομένου, αισθητικού και ιδεολογικού μοτίβου, καθιστά το συγκεκριμένο είδος διδακτικά αξιοποιήσιμο και παιδαγωγικά κατάλληλο και προσιτό για παιδιά ηλικίας άνω των εννέα ετών. Ειδικότερα, στο συνολικό αισθητικό αποτέλεσμα σημαντικό ρόλο παίζει η δημοτική γλώσσα, η τήρηση της «δωρικής» λιτότητας στη δομή των Χαϊκού και τα ιδιαίτερα υφολογικά χαρακτηριστικά τους. Επίσης, ο «φυσιολατρικός» χαρακτήρας των Χαϊκού είναι απαράβατος κανόνας μιας και τα Χαϊκού δεν εμπεριέχουν στοιχεία τεχνοκρατικών αντιλήψεων, ούτε αποπνέουν διδακτισμό.

Τέλος, ο ιδεολογικο-θεματολογικός χαρακτήρας τους προσιδιάζει κυρίως στο περιεχόμενο του μαθήματος της Μελέτης του Περιβάλλοντος, χωρίς να αποκλείεται η σύζευξή τους με άλλα γνωστικά αντικείμενα, όπως είναι η γλώσσα, η κοινωνική και πολιτική αγωγή, τα θρησκευτικά, κ.ά.

Θεός δυνατός
Το στερέωμα πλάθει
Αρχή του κόσμου

Βέβαια, η κατάλληλη επιλογή ποιημάτων Χαϊκού για τη διδασκαλία μιας συγκεκριμένης θεματικής ενότητας έχει καθοριστική σημασία για την προσέλκυση του ενδιαφέροντος των μαθητών, για την πολύπλευρη θέαση ενός φυσικού φαινομένου ή περιβαλλοντικού προβλήματος, αλλά κυρίως για τον προβληματισμό και την ευαισθητοποίηση σε ζητήματα οικολογικής φύσης.

Αρμύρας ζωή
Μα ψάρια δε βλέπω
Τι να’ χει συμβεί;

Κοχύλια νεκρά
Παφλασμός των κυμάτων
Η ώρα μηδέν


Μια άλλη καινοτόμος προσέγγιση έχει να κάνει με τη διδασκαλία των ποιημάτων Χαϊκού με βάση ποικίλα εναλλακτικά σχέδια διδασκαλίας, τα οποία βασίζονται, είτε στην αξιοποίηση των ιχνογραφημάτων των μαθητών, είτε στην αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση. Συγκεκριμένα αυτά τα εναλλακτικά σχέδια διδασκαλίας προσανατολίζονται στο να στεγάσουν ετερόκλητα στοιχεία μέσα από μια ολιστική προσέγγιση και ενοποίηση ποικίλων γνωστικών αντικειμένων.

Η ελπίδα ζει
Λάβα που αιμορραγεί

Σ’ άνυδρους κάμπους

Η πιο τολμηρή και καινοτόμος ιδέα είναι αυτής της δημιουργίας ποιημάτων Χαϊκού από τους ίδιους τους μαθητές, διαδικασία που παραπέμπει στον τρόπο κατανόησης, προβληματισμού και ευαισθητοποίησης των μαθητών, κυρίως σε θέματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Γενικότερα, θα λέγαμε, ότι το γράψιμο ποιημάτων Χαϊκού από τους μαθητές δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα τρελό και αυθόρμητο «παιχνίδι λέξεων και εικόνων», ένα ταξίδι στο όνειρο και τη φαντασία, που παρέχει τέρψη, απόλαυση και βίωση της χαράς της δημιουργίας. Παράλληλα, αυξάνει την αναγνωστική και γλωσσοπλαστική εμπειρία του μαθητή, προκαλεί πνευματική εγρήγορση και γύμναση του μυαλού και τελικά τον οδηγεί στον προβληματισμό, στη συνειδητοποίηση και την ευαισθητοποίηση σε ζητήματα που αφορούν τη φύση.

Χαρακτηριστικά είναι τα Χαϊκού που ακολουθούν:

Η Γιαν κι ο Μπαντού
Νερό μάταια ζητούν
Θλίψης σημάδι

Τρελή εποχή
Οδηγείς στη σπατάλη
Νερού στέρεμα

Εξ άλλου, τα ποιήματα Χαϊκού είναι συχνά δημοφιλή και αγαπητά και στους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, ώστε είναι πιθανό να παρακινηθούν και να γράψουν και οι ίδιοι Χαϊκού, να κάνουν ποιητικές συλλογές και να τις χρησιμοποιούν κατά περίσταση στη διδακτική πράξη 6.

Γαλάζιο πέπλο
Τους γλάρους σου τύλιξε
Στα πλάτια της γης

Παρόλα αυτά, το πρόβλημα που ανακύπτει σε σχέση με την καθημερινή εκπαιδευτική πραγματικότητα και ειδικότερα τη διδακτική αξιοποίηση των ποιημάτων Χαϊκού έχει να κάνει με την επιλογή των κατάλληλων ποιημάτων Χαϊκού, μιας και δε φαίνεται να υπάρχει πληθώρα ελληνικών ποιημάτων Χαϊκού. Ωστόσο, το πρόβλημα αυτό δεν αναιρεί σε καμία περίπτωση, ούτε υποβαθμίζει την αξία και σπουδαιότητα των Χαϊκού, καθώς το συγκεκριμένο λογοτεχνικό είδος είναι καταξιωμένο σε πολλές χώρες και στη χώρα μας εδώ και αρκετές δεκαετίες.

Συνοψίζοντας, θα λέγαμε ότι για την επιλογή των κατάλληλων Χαϊκού οι εκπαιδευτικοί πρέπει να έχουν υπόψη τα εξής: Τα Χαϊκού που ενδείκνυνται για τη διδασκαλία και θεωρούνται κατάλληλα διαθέτουν το γνωστικό στοιχείο, έχουν αισθητική αρτιότητα, εμπεριέχουν την αναζήτηση της οικολογικής σκέψης, χαρακτηρίζονται από την αποκωδικοποίηση σύγχρονων οικολογικών εικόνων στο «εσωτερικό» του ποιήματος και διακρίνονται για τον κοινωνικοπαιδαγωγικό τους χαρακτήρα.

Η Ελένη Χ. Καρυδά γεννήθηκε στην Αθήνα και μεγάλωσε στη Νίκαια. Σπούδασε Παιδαγωγικά και απέκτησε Μεταπτυχιακό Τίτλο Σπουδών στην Εφαρμοσμένη Παιδαγωγική στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Τ.Δ.Ε) του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 2006 ανακηρύχθηκε διδάκτορας Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Π.Τ.Δ.Ε του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει πλούσιο ερευνητικό, συγγραφικό καθώς και διδακτικό έργο σε όλες τις βαθμίδες. Εργάζεται σαν σχολική σύμβουλος δημοτικής εκπαίδευσης, συντονίζει και πραγματοποιεί ποικίλες δραστηριότητες, βιωματικά εργαστήρια και σεμινάρια επιμόρφωσης.

Classic Haiku: An anthology of Poems by Basho and his followers. (2002). New York: Dover Publications Inc.

Notes:

  1. Classic Haiku: An anthology of Poems by Basho and his followers. (2002). New York: Dover Publications Inc.
  2. Σεφέρης, Γ. (2004). Ποιήματα. Αθήνα: Ίκαρος.
  3. Καρυδά, Ε. (2006). Τα Χαϊκού στο σχολείο. Αθήνα: Χρ. Δαρδάνος.
  4. Θεοφανοπούλου, Ρ. (1986). Εκατό τριάντα δύο (132) Γιαπωνέζικα Χαϊκού. Αθήνα: Πρόσπερος.
  5. Ιωαννίδου–Σταύρου, Ρ. (2003). Εποχές με Χαϊκού. Αθήνα: Πρεσβεία της Ιαπωνίας
  6. Higginson, W., & Harter, P. (1985). The Haiku Handbook: How to Write, Share and Teach Haiku. Athens: Embassy of Japan.

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.