Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

"Μικρός αντίχειρας" | Michel Serres

O Μισέλ Σερ ( Michel Serres) είναι ένας Γάλλος φιλόσοφος, ιστορικός των Επιστημών και συγγραφέας, με εξαιρετικές σπουδές στα μαθηματικά και στη φιλοσοφία και μια ασυνήθιστη καριέρα. Εκλεγμένο μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας από το 1990, με αναγνωρισμένη την εξέχουσα θέση του στη γαλλική πνευματική κοινότητα, έχει επηρεάσει πολλούς διανοούμενους όπως τον Γάλλο Bruno Latour και τον Βρετανό Steven Connor. Είναι καθηγητής Γαλλικών στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ. Μπορείτε να διαβάσετε εδώ την εξαιρετική περίληψη του έργου του που έγραψε ο Steven Connor ή να περιηγηθείτε στο μπλογκ-hub γύρω από το έργο του. To παρακάτω κείμενο είναι η αρχή της ομιλίας που έδωσε στη Γαλλική Ακαδημία την 1η Μαρτίου 2011 με θέμα “οι καινούργιες προκλήσεις της εκπαίδευσης” και τίτλο “Petite Poucette” ή “Μικρός αντίχειρας” το οποίο αναφέρεται στο δάχτυλο της μικρής του εγγονής που πληκτρολογεί συνεχώς στο κινητό της.

Αποτολμούμε τη μετάφραση της ομιλίας με κάθε σεβασμό και λόγω του ενδιαφέροντος του θέματος, του βάθους της σκέψης του φιλοσόφου, της ποιότητας του λόγου του και της αγάπης του για τα παιδιά.

Η ομιλία θα μεταφραστεί σταδιακά σε τέσσερα μέρη.

Μπορείτε να διαβάσετε το πρωτότυπο κείμενο στα γαλλικά εδώ.

–  Α  –

Πριν προσπαθήσει κανείς να διδάξει οτιδήποτε σε οποιονδήποτε, δεν θα πρέπει τουλάχιστον να τον γνωρίζει; Ποιος είναι ο νέος που συναντάμε σήμερα, στο σχολείο, στο γυμνάσιο, στο λύκειο ή στο Πανεπιστήμιο;

Αυτός ο καινούργιος μαθητής, αυτή η νέα φοιτήτρια δεν έχουν δει ποτέ τους μοσχάρι, αγελάδα, γουρούνι ή νεοσσ;o. To 1900, η πλειονότης των ανθρώπων της Γης, ασχολείτο με το όργωμα και τη βοσκή. Το 2010, η Γαλλία, όπως και οι υπόλοιπες παρόμοιες χώρες, μετρά μόνον ένα τοις εκατό του πληθυσμού της σε αγρότες. Ίσως εκεί να βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα ρήγματα της ιστορίας, από τη νεολιθική εποχή. Ενώ παλαιότερα ο πολιτισμός εκφραζόταν σε σχέση με την γεωργική ζωή, σήμερα τα πράγματα αλλάζουν.

Αυτός ή αυτή που σας παρουσιάζω δεν ζει πια συντροφιά με τα υπόλοιπα ζωντανά, δεν ζει στην ίδια γη μαζί τους και έτσι δεν έχει την ίδια σχέση με τον κόσμο. Αυτός ή αυτή συναντά μόνο την αρκαδική φύση των διακοπών, της ψυχαγωγίας ή του τουρισμού.

Ζει στην πόλη. Περισσότεροι από το πενήντα τοις εκατό των αμέσων προγόνων του στοίχειωναν τους αγρούς. Αλλά εκείνος έγινε ευαίσθητος στα θέματα περιβάλλοντος. Προσεκτικός, θα μολύνει λιγότερο από όσο εμείς, οι αναίσθητοι και ναρκισσιστές ενήλικες. Έτσι δεν υπάρχει πλέον ο φυσικός και ζωτικός κόσμος, ούτε ο κόσμος μετράει σε αριθμούς, καθώς ο πληθυσμός της Γης εκτοξεύτηκε στα επτά δισεκατομμύρια ανθρώπους.

Το προσδόκιμο ζωής φτάνει τουλάχιστον τα 90 έτη. Την ημέρα του γάμου τους, οι προ-πάπποι αυτών των νέων ορκιζόντουσαν πίστη για κάτι λιγότερο από μια δεκαετία. Σήμερα, είτε αυτός είτε αυτή σκέπτεται να ζήσουν μαζί, θα ορκιστούν πίστη για εξήντα πέντε χρόνια; Οι γονείς του κληρονόμησαν στα τριάντα τους, αυτοί θα περιμένουν τα γηρατειά για να λάβουν το μερίδιό τους. Δεν έχουν πια την ίδια ζωή, δεν ζουν τις ίδιες ηλικίες, δεν γνωρίζουν τον ίδιο γάμο ούτε την ίδια διαβίβαση αγαθών.

Μέσα σε 60 χρόνια, μοναδική περίοδο στην ιστορία της ανθρωπότητας, εκείνος ή εκείνη δεν έχουν γνωρίσει πόλεμο, όπως σύντομα ούτε οι ιθύνοντες ούτε οι εκπαιδευτικοί τους. Χάρη στην πρόοδο της ιατρικής και στην εξέλιξη στα φάρμακα, στα παυσίπονα και στα αναισθητικά, έχουν υποφέρει λιγότερο, σε στατιστική βάση, από τους προγόνους τους. Πείνασαν ποτέ άραγε;

Είτε θρησκευτικής φύσεως είτε όχι, κάθε ηθική συνοψιζόταν σε ασκήσεις που είχαν στο επίκεντρο ο άνθρωπος να αντέξει έναν πόνο που δεν μπορεί να αποφύγει σε καθημερινή βάση: αρρώστιες, πείνα, σκληρότητα του κόσμου. Οι σημερινοί νέοι δεν έχουν το ίδιο σώμα ούτε την ίδια συμπεριφορά: κανένας ενήλικας δεν μπόρεσε ούτε μπορεί να τους εμπνεύσει μια προσαρμοσμένη ηθική.

Ενώ η σύλληψη των γονιών τους έγινε στην τύχη, η γέννηση η δική τους ήταν προγραμματισμένη. Για τη γέννηση του πρώτου παιδιού, η μέση ηλικία της μητέρας του αυξήθηκε κατά δέκα με δεκαπέντε χρόνια έτσι ώστε οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς των μαθητών τους να μην ανήκουν στην ίδια γενιά. Δεν έχουν πια τους ίδιους γονείς, αλλάζουν σεξουαλικότητα και ακολούθως αλλάζει και η γεννητικότητά τους.

Οι προκάτοχοί τους συναντιούνταν σε τάξεις ή αμφιθέατρα πολιτιστικά ομοιογενή. Οι τωρινοί νέοι σπουδάζουν μέσα σε μια κοινότητα όπου υπάρχουν πλέον πολλές θρησκείες, πολλές γλώσσες, πολλές προελεύσεις και πολλά ήθη. Γι’αυτούς και για τους διδασκάλους τους, η πολυπολιτισμικότητα είναι κανόνας εδώ και μερικές δεκαετίες. Για πόσο καιρό ακόμα θα αντέξουμε να τραγουδάμε για το φρικτό “ακάθαρτο αίμα” κάποιου ξένου;

Δεν έχουν πια τον ίδιο παγκόσμιο χώρο, δεν έχουν πια τον ίδιο ανθρώπινο κόσμο. Γύρω τους, οι κόρες και οι γιοί των μεταναστών, προερχόμενοι από λιγότερο πλούσιες χώρες, έχουν ζήσει εμπειρίες εντελώς αντίθετες. Προσωρινός απολογισμός. Ποια λογοτεχνία, ποια ιστορία θα καταλάβουν, αν δεν έχουν ζήσει τη χωριατιά, τα οικόσιτα ζώα και τον καλοκαιρινό θερισμό, δέκα συρράξεις, τραυματίες, θανάτους και πεινασμένους, νεκροταφεία, πατρίδα, ματωμένη σημαία, μνημεία πεσόντων, χωρίς να έχουν αναπτύξει μέσα από τον πόνο, τη ζωτική ανάγκη μιας ηθικής;

–  B  –

Μιλήσαμε για το σώμα – ας πούμε για τη γνώση

-Οι μορφωμένοι πρόγονοί τους ατένιζαν ένα παρελθόν μερικών χιλιάδων χρόνων, καθορισμένο από την προ-ιστορία, τις σφηνοειδείς πλάκες, την εβραϊκή Βίβλο, την ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα. Ο χρονικός ορίζοντας σήμερα διευρύνθηκε σε δισεκατομμύρια χρόνια: από τον τοίχο του Πλανκ, τη διαμόρφωση του πλανήτη Γη στην εξέλιξη των ειδών, μια παλαιο-ανθρωπολογία δισεκατομμυρίων ετών. Τοποθετημένοι σε άλλες χρονικές διαστάσεις, μπαίνουν σε μιαν άλλη ιστορία.

-Πλάθονται από τα media, προϊόν ενηλίκων οι οποίοι κατέστρεψαν με σχολαστικότητα κάθε δυνατότητα συγκέντρωσης των θεατών εφ’όσον μείωσαν τη διάρκεια προβολής των εικόνων σε μόλις εφτά δευτερόλεπτα και τον επιτρεπτό χρόνο απάντησης σε ερωτήσεις σε δεκαπέντε δευτερόλεπτα, επίσημα στοιχεία. Media, όπου η πιο συχνή λέξη είναι η λέξη θάνατος και η πιο επαναλαμβανόμενη εικόνα αυτή των πτωμάτων. Από την ηλικία των δώδεκα ετών, χάρη σε αυτούς τους ενήλικες, έχουν δει αναγκαστικά πάνω από είκοσι χιλιάδες δολοφονίες.

-Διαμορφώνονται από τη διαφήμιση. Πώς να τους μάθει κανείς ότι η λέξη relais (σταθμός αναμετάδοσης) στα γαλλικά γράφεται με -ais στο τέλος, ενώ όλοι οι σιδηροδρομικοί σταθμοί το γράφουν με -ay; Πώς να τους μάθεις το μετρικό σύστημα όταν, με ανόητο τρόπο, η SNCF (ο Γαλλικός ΟΣΕ) σαν κλεπταποδόχος τους σερβίρει τα s’miles;

Εμείς οι ενήλικες έχουμε ενισχύσει την κοινωνία του θεάματος σε βαθμό παιδαγωγικής κοινωνίας και ο γιγάντιος ανταγωνισμός που δημιουργεί, η ματαιόδοξη αμορφωσιά της, επισκιάζουν το σχολείο και το πανεπιστήμιο. Μέσω του χρόνου ακρόασης και θέασης, της γοητείας και της ισχύος τους, τα media έχουν προ πολλού επισκιάσει την εκπαιδευτική λειτουργία.

Οι διδάσκοντες έχουν γίνει οι λιγότεροι εισακουόμενοι των εκπαιδευτικών. Δέχονται κριτική, είναι περιφρονημένοι και διασυρμένοι καθώς είναι κακοπληρωμένοι.

-Οι νέοι ζουν έτσι μες στην εικονική πραγματικότητα. Οι γνωστικές επιστήμες δείχνουν ότι η χρήση του διαδικτύου, η ανάγνωση ή η γραφή μηνυμάτων με τον αντίχειρα, η χρήση της Βικιπαίδειας ή του Facebook, δεν διεγείρουν τους ίδιους νευρώνες όπως η χρήση του βιβλίου, του πίνακα ή του τετραδίου. Οι νέοι μπορούν να χειριστούν πολλές πληροφορίες συγχρόνως. Δεν γνωρίζουν, δεν αφομοιώνουν και δεν συνθέτουν όπως οι πρόγονοί τους. Δεν έχουν πια το ίδιο κεφάλι.

-Μέσω του κινητού τηλεφώνου έχουν πρόσβαση σε οποιονδήποτε. Μέσω του GPS, εντοπίζουν όλους τους τόπους. Με το διαδίκτυο, τους προσφέρεται όλη η γνώση. Στοιχειώνουν έτσι ένα τοπολογικό διάστημα ευρύτερης γειτνίασης ενώ εμείς ζούσαμε σ’ένα μετρικό χώρο, με συντεταγμένες τις αποστάσεις. Δεν ζουν πια στον ίδιο χώρο.

Χωρίς να το αντιληφθούμε, ένας καινούργιος άνθρωπος γεννήθηκε, μέσα σ’ένα πολύ μικρό χρονικό διάστημα, αυτό που μας χωρίζει απ’ τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Εκείνος και εκείνη δεν έχουν πια το ίδιο σώμα, το ίδιο προσδόκιμο ζωής, δεν ζουν στον ίδιο χώρο, δεν επικοινωνούν με τον ίδιο τρόπο, δεν αντιλαμβάνονται τον εξωτερικό κόσμο όπως οι παλαιότεροι, δεν ζουν την ίδια φύση. Γεννημένοι με επισκληρίδιο και κατόπιν προγραμματισμένης σύλληψης, δεν φοβούνται τον ίδιο θάνατο εφ’όσον υπάρχει η καταπραϋντική περίθαλψη. Έχοντας διαφορετικό κεφάλι από τους γονείς του, αυτός, αυτή καταλαβαίνουν, γνωρίζουν, αντιλαμβάνονται διαφορετικά.

Εκείνος η εκείνη γράφουν διαφορετικά. Διαπιστώσετε, με θαυμασμό, την ικανότητα να στέλνουν SMS, πιο γρήγορα από ότι θα μπορούσε ποτέ να το καταφέρουν τα μουδιασμένα δάκτυλά μου. Τους βάφτισα μικρούς αντίχειρες, εκφράζοντας τη μέγιστη τρυφερότητα που μπορεί να αισθανθεί ένας παππούς, (Σημ. Μετ. Στο αρσενικό γένος η έκφραση αυτή αναφέρεται και στον Κοντορεβυθούλη). Αυτό είναι το όνομά τους, πιο όμορφο από την παλαιά ψευδο-λόγια λέξη, της δακτυλογράφου.

-Δεν μιλούν πια την ίδια γλώσσα. Από την εποχή του Richelieu, η Γαλλική Ακαδημία δημοσιεύει, σχεδόν κάθε σαράντα χρόνια, σαν σημείο αναφοράς, ένα λεξικό. Στους περασμένους αιώνες, η διαφορά μεταξύ δυο δημοσιεύσεων ήταν τέσσερις με πέντε χιλιάδες λέξεις, νούμερο σχεδόν σταθερό δια μέσου των αιώνων. Μεταξύ της τελευταίας και της επερχόμενης έκδοσης, θα είναι περίπου τριάντα χιλιάδες.

Με αυτό τον ρυθμό της γλωσσολογικής ανάπτυξης, μπορούμε να μαντέψουμε ότι, σε πολύ λίγες γενιές, οι διάδοχοί μας μπορεί να απέχουν από εμάς όσο εμείς απέχουμε σήμερα από τα παλαιά γαλλικά του Chrétien de Troyes ή του Jean de Joinville. Η διαβάθμιση αυτή δίνει μια σχεδόν φωτογραφική ένδειξη των καίριων αλλαγών που περιγράφω.

Η τεράστια αυτή διαφορά, που αφορά όλες τις γλώσσες, εναπόκειται εν μέρει στη ρήξη των επαγγελμάτων που σημειώθηκε από τη δεκαετία του ’50 έως σήμερα. Ο μικρός αντίχειρας και η αδελφή του δεν θα αγωνιστούν για τις ίδιες δουλειές με τις δικές μας.

Η γλώσσα άλλαξε, η εργασία μεταλλάχθηκε.

–  Γ  –

Το άτομο

Ακόμα καλύτερα. Ο μικρός και η μικρή Αντίχειρας έγιναν άτομα. Μια έννοια που εισήχθη από τον Άγιο Παύλο στην αρχή της χριστιανικής εποχής, ενώ στην πραγματικότητα το άτομο ήρθε στο φως στο παρόν. Συνειδητοποιείτε πόσο ζούσαμε στο παρελθόν μέσα από εξαρτήσεις; Γάλλοι, καθολικοί ή εβραίοι, Γασκόνοι ή από την Πικαρδία, πλούσιοι ή φτωχοί, γυναίκες ή άνδρες… όλοι ανήκαμε σε μια περιοχή, σε μια θρησκεία, σε έναν πολιτισμό, σε έναν αγροτικό πολιτισμό ή σε ένα χωριό, σε ξεχωριστές ομάδες, σε τοπικές κοινότητες, σ’ ένα φύλο, στην πατρίδα. Μέσα από τα ταξίδια, την πληθώρα εικόνων, το διαδίκτυο, τους φρικτούς πολέμους, όλα αυτά τα σημεία αναφοράς έχουν τιναχτεί στον αέρα. Και όσα υπάρχουν ακόμα, είναι σε διαδικασία ταχείας εξάλειψης.

Ο άνθρωπος δεν ξέρει πια να ζει σε ζευγάρι. Χωρίζει. Δεν μπορεί να σταθεί στην τάξη, κάνει φασαρία και μιλάει. Δεν προσεύχεται στην εκκλησία. Το περασμένο καλοκαίρι, οι ποδοσφαιριστές μας δεν κατάφεραν να συγκροτήσουν και να λειτουργήσουν σαν ομάδα. Οι πολιτικοί μας ξέρουν ακόμα να φτιάχνουν ένα κόμμα; Ακούμε παντού πως οι ιδεολογίες πέθαναν οριστικά. Είναι μάλλον οι εξαρτήσεις στις οποίες στηρίζονταν, αυτές που εξανεμίζονται.

Η άφιξη του ατόμου, αυτού του νεογέννητου, είναι μάλλον καλό νέο. Κάνουμε πέρα τα μειονεκτήματα και τις δυσάρεστες συνέπειες του εγωισμού και τα εγκλήματα του πολέμου που διαπράχθηκαν για, ή από τη λίμπιντο του “να ανήκεις” -εκατοντάδες εκατομμύρια νεκροί- Αγαπώ πραγματικά αυτούς τους νέους.

Μένει να εφεύρουμε καινούργιους δεσμούς. Το μαρτυράει η στρατολόγηση του Facebook, σχεδόν ισοδύναμη με τον πληθυσμό της Γης.

Σαν ένα άτομο χωρίς σθένος (σημ. Μετ.: όπου το σθένος είναι ο μέγιστος αριθμός δεσμών που μπορεί να κάνει ένα άτομα ανάλογα με την ηλεκτρονική του διαμόρφωση), η μικρή Αντίχειρας είναι γυμνή. Εμείς, οι ενήλικες, δεν έχουμε εφεύρει κανέναν καινούργιο κοινωνικό δεσμό. Η αλλοτρίωση που φέρνει η κριτική και η καχυποψία που μας χαρακτηρίζει τους αποδομεί αμέσως. Εξαιρετικά σπάνια φαινόμενα στην ιστορία, αυτές οι αλλαγές, που ονομάζω hominescentes (μετ. δηλαδή που σηματοδοτούν τη γέννηση/ εξέλιξη του ανθρώπου), δημιουργούν, στο μέσον της εποχής μας και ανάμεσα στις ομάδες μας, ρωγμές που λίγοι έχουν αξιολογήσει το πραγματικό τους μέγεθος.

Τις συγκρίνω, το επαναλαμβάνω, με αυτές που έγιναν στην νεολιθική εποχή, πριν την ανατολή της ελληνικής επιστήμης, στην αρχή της χριστιανικής εποχής μας, στο τέλος του Μεσαίωνα και στην Αναγέννηση.

Στο κάτω χείλος αυτής της ρωγμής, ορίστε νέοι άνθρωποι τους οποίους υποτίθεται θέλουμε να εκπαιδεύσουμε, μέσα σε ένα πλαίσιο που χρονολογείται σε μια εποχή που δεν υπάρχει πια: κτίρια, προαύλια, αίθουσες διδασκαλίας, πάγκοι, τραπέζια, πανεπιστημιακοί χώροι, βιβλιοθήκες, ακόμα και εργαστήρια, ακόμα και γνώση… πλαίσια μιας άλλης εποχής, προσαρμοσμένα σε καιρούς όπου οι άνθρωποι ήταν αυτό που δεν είναι πια.

– Δ –

Τρεις δυνατές ερωτήσεις: Τι να μεταδίδουμε; Σε ποιόν; Πώς;

Τι να μεταδίδουμε; την γνώση!

Άλλοτε αλλά και σήμερα, η γνώση είχε ως υπόστρωμα το ίδιο το σώμα του σοφού, από τους αοιδούς της αρχαιότητας μέχρι τους πολυπράγμονες αφρικανούς σοφούς (griot). Μια ζωντανή βιβλιοθήκη… αυτή αποτελούσε το εκπαιδευτικό σώμα του παιδαγωγού.

Σιγά σιγά, η γνώση έγινε αντικείμενο και αποτυπώθηκε σε ρολλά και περγαμηνές, ως υποστρώματα γραφής. Κατόπιν, από την Αναγέννηση και μετά, η γνώση μεταφέρεται στα βιβλία από χαρτιά, υποστρώματα του τυπογραφείου για να φτάσουμε στην εποχή του ιστού, ενός νέου υποστρώματος μηνυμάτων και πληροφοριών.

Η ιστορική εξέλιξη του ζεύγους υπόστρωμα-πληροφορία είναι μια ενδιαφέρουσα μεταβλητή παρακολούθησης της λειτουργίας της εκπαίδευσης. Έτσι, η εκπαίδευση αλλάζει τρεις φορές μες στην ιστορία: με την γραφή, οι Έλληνες εφευρίσκουν την παιδεία, με την εμφάνιση της τυπογραφίας τα συγγράμματα παιδαγωγικής πολλαπλασιάζονται ταχέως. Και σήμερα τι γίνεται;

Επαναλαμβάνω. Τι να μεταδώσουμε; Τη γνώση; Ορίστε εδώ είναι παντού, στον ιστό, διαθέσιμη, απτή. Να το μεταδώσουμε σε όλους;  Μα είναι ήδη διαθέσιμη σε όλους. Πώς να τη μεταδώσουμε;Μα, αυτό έχει ήδη γίνει.

Έχουμε πρόσβαση σε όλους μέσα από το φορητό τηλέφωνο, έχουμε πρόσβαση σε οποιοδήποτε χώρο, μέσω του GPS, η πρόσβαση στη γνώση είναι πλέον ανοικτή. Κατά κάποιο τρόπο έχει ήδη πάντα και παντού μεταδοθεί.

Η γνώση είναι απτή, πράγματι, αλλά επί πλέον κατανεμημένη. Όχι συγκεντρωμένη. Ζούσαμε σε ένα μετρικό περιβάλλον, έλεγα, με σημεία αναφοράς κέντρα και σε μορφή συγκέντρωσης. Ένα σχολείο, μια τάξη, ένας πανεπιστημιακός χώρος, ένα αμφιθέατρο, γι’ αυτες τις συγκεντρώσεις ανθρώπων, φοιτητών, καθηγητών μιλάω, για τα βιβλία, τις βιβλιοθήκες, μεγάλες όπως τις χαρακτηρίζουμε καμμιά φορά, τα μηχανήματα και τα εργαλεία των εργαστηρίων… αυτή η γνώση, αυτές οι αναφορές, αυτά τα βιβλία, αυτά τα λεξικά… μοιράζονται οπουδήποτε και αν είστε και, ιδίως, στο σπίτι σας; σε όλα τα μέρη στα οποία κινείστε από όπου μπορείτε να επικοινωνήστε με τους συναδέλφους σας, τους μαθητές σας όπου και αν βρίσκονται. Και μπορούν να σας απαντήσουν με άνεση.

Ο παλαιός χώρος συγκέντρωσης -αυτό ακριβώς που είμαστε και σας μιλάω- διαχέεται και εξαπλώνεται. Ζούμε, μόλις το είπα σε ένα χώρο άμεσης γειτνίασης αλλά επί πλέον, όλο και περισσότερο επιμερισμένο. Μπορώ να σας μιλήσω για το σπίτι μου ή γι’ αλλού και εσείς μπορείτε να μ’ακούσετε είτε είσθε αλλού, εδώ η στο σπίτι σας.

Προς Θεού μην πείτε ότι ο μαθητής υστερεί σε γνωστικές ικανότητες για να μπορέσει να αφομοιώσει την κατανεμημένη γνώση, γιατί ακριβώς οι γνωστικές ικανότητές του αλλάζουν με την αλλαγή του υποστρώματος. Με την γραφή και την τυπογραφία, η μνήμη, για παράδειγμα, άλλαξε σε τέτοιο βαθμό που ο ίδιος ο Montaigne προτιμούσε ένα κεφάλι καλοφτιαγμένο (δηλαδή που σκέφτεται) παρά ένα κεφάλι καλογεμισμένο. Αυτό το κεφάλι έχει λοιπόν μεταλλαχτεί.

Όταν εμφανίστηκε και διανεμήθηκε η γραφή, οι Έλληνες εφηύραν την παιδαγωγική. Με την εμφάνιση της τυπογραφίας, στην Αναγέννηση, αλλάζει εντελώς η παιδαγωγική, πόσο μάλλον με την εμφάνιση των νέων τεχνολογιών. Και το επαναλαμβάνω, επέλεξα τυχαία μια μεταβλητή μεταξύ των δεκάδων ή των εικοσάδων που έχω αναφέρει ή που θα μπορούσα να απαριθμήσω.

Αυτή η τόσο ουσιαστική αλλαγή της εκπαίδευσης – αλλαγή που αντανακλάται στην παγκόσμια κοινωνία και στο σύνολο των απαρχαιωμένων θεσμών, και που αγγίζει χωρίς καμμιά αμφιβολία όχι μόνο την εκπαίδευση, αλλοίμονο αν το υποστηρίζαμε, αλλά το σύνολο της εργασίας, της πολιτικής και το σύνολο των θεσμών μας- τη νοιώθουμε σαν ένα άμεσο και πιεστικό κάλεσμα αλλά είμαστε ακόμα μακριά από αυτό. Ίσως γιατί αυτοί που σέρνονται στον ενδιάμεσο και μεταβατικό χώρο μεταξύ των δυο καταστάσεων δεν έχουν ακόμα πάρει σύνταξη, και συνεχίζουν έτσι να θεσμοθετούν μεταρρυθμίσεις, με βάση μοντέλα απηρχαιωμένοι προ πολλού.

Έχω διδάξει εδώ και 40 χρόνια σε σχεδόν όλα τις γεωγραφικά πλάτη, και παντού συνάντησα αυτή τη χαράδρα να ανοίγει όσο και στην χώρα μου. Έχω υποστεί, έχω υποφέρει από αυτές τις πεπαλαιωμένες μεταρρυθμίσεις σαν να είχα έμπλαστρα σε ξύλινα πόδια, σαν να έφερα μπαλώματα. Τα έμπλαστρα που τραυματίζουν την κνήμη και τα μπαλώματα που τραυματίζουν τον ιστό που προσπαθούν να στερεώσουν. Ναι, ζούμε μια εποχή συγκρίσιμη με αυτή της αυγής της παιδείας, όταν οι Έλληνες έμαθαν να γράφουν κι να αποδεικνύουν. Ζούμε μια εποχή παρόμοια με αυτή της Αναγέννησης όπου εμφανίστηκαν η εκτύπωση και το παντοκρατορία του βιβλίου. Μη συγκρίσιμη εποχή όμως η σημερινή εφ’όσον την ίδια ώρα που αλλάζει η τεχνολογία, το σώμα αλλάζει, αλλάζει η γέννηση και ο θάνατος, ο πόνος και η γιατρειά, ο εγκόσμιος τρόπος ύπαρξης, τα επαγγέλματα, ο χώρος και το οικιστικό περιβάλλον.

–  E’ –

Μπροστά σε αυτές τις μεταλλάξεις, χωρίς αμφιβολία αρμόζει να εφεύρουμε ασύλληπτους νεωτερισμούς, μακριά από τα ξεπερασμένα πλαίσια που σχηματίζουν τη μέχρι τώρα συμπεριφορά και τα σχέδιά μας. Οι θεσμοί μας λάμπουν από ένα φως που μοιάζει σήμερα με αυτό των αστερισμών που η αστροφυσική μας έχει διδάξει ότι πέθαναν προ πολλού.

Γιατί αυτές οι καινοτομίες δεν απέδωσαν; Θεωρώ υπεύθυνους τους φιλοσόφους, σαν και μένα, ανθρώπους που έχουν επάγγελμα να προδικάζουν τη γνώση και τη μελλοντική πρακτική, και οι οποίοι -είμαι κι εγώ μέσα από αυτούς-, πτωχεύσαν στον ρόλο τους αυτό. Εμπλεγμένοι στην πολιτική και στην καθημερινότητα, χωρίς να σκέφτονται το μέλλον, δεν είδαν το σύγχρονο. Εάν χρειαζόταν πράγματι, να σκιτσάρω το πορτραίτο των ενηλίκων, και το δικό μου, δεν θα μπορούσα να το σχεδιάσω περισσότερο κολακευτικό.

Θα ήθελα να ήμουν 18 χρονών, στην ηλικία της μικρής ή του μικρού Αντίχειρα, γιατί όλα πρέπει να ξαναφτιαχτούν, ή μάλλον επειδή όλα πρέπει να φτιαχτούν.

Ελπίζω η ζωή να μου αφήσει αρκετά χρόνο για να εργαστώ μαζί με αυτά τα μικρά, στα οποία έχω αφιερώσει τη ζωή μου, γιατί ανέκαθεν τα αγαπούσα με κάθε σεβασμό.

Τη μετάφραση έκανε η Φαίδρα Σίμιτσεκ


Σχολιάστε το άρθρο

  • Λητώ Σεϊζάνη

    Πάρα πολύ ενδιαφέρουσα η ανάλυση του Μ.Serres και ευχαριστούμε Φαίδρα που έκανες τον κόπο να την μεταφράσεις. Νομίζω ότι καλύπτει όλο το φάσμα των τεράστιων αλλαγών και των ετών φωτός που χωρίζουν τους παππούδες από τα εγγόνια τους. Επίσης κάνει τις παρατηρήσεις του με τρυφερότητα, χωρίς πικρία ή απορία, προσπαθεί να κατανοήσει τα πάντα και να τα εξηγήσει αρκετά απλά ώστε να τα καταλάβουν όλοι.

  • Φαίδρα Σίμιτσεκ

    Παρακαλώ Λητώ μου.

    Μιλάς για τη διαφορά που χωρίζει τους παππούδες από τα εγγόνια.Μήπως είναι μικρότερη η διαφορά και μιλάμε για γονείς και παιδιά;

    Μου αρέσουν ιδιαίτερα οι εξής προτάσεις «Οι θεσμοί μας λάμπουν από ένα φως που μοιάζει σήμερα με αυτό των αστερισμών που η αστροφυσική μας έχει διδάξει ότι πέθαναν προ πολλού.» και «γιατί όλα πρέπει να ξαναφτιαχτούν, ή μάλλον επειδή όλα πρέπει να φτιαχτούν.»

    Οι νέες τεχνολογίες μας τοποθετούν μες στις εξελίξεις ως οδηγούς και όχι ως συνοδηγούς. Είμαστε σε ιστορικά κομβικό σημείο και αυτό είναι αισιόδοξο.

    Πώς μπορούν τα οφέλη του web 2.0 κ.τ.λ να αλλάξουν την κοινωνία μας σήμερα, άμεσα είναι και που πρέπει να μας απασχολεί. Θυμάσαι το άρθρο για τη συνεργατική κατανάλωση; Όλα είναι μες στην ίδια λογική.

    Να συμπληρώσω ότι το κείμενο του Μ. Serres είναι μια σπάνια γλωσσική απόλαυση τουλάχιστον στα γαλλικά.Θα πρέπει να έμαθα τουλάχιστον τρεις καινούργιες λέξεις!

  • Pingback: Σύγχρονες παιδαγωγικές πρακτικές και άτυπες μορφές εκπαίδευσης — People & Ideas

  • Pingback: Μισέλ Σερ | Η πραγματική εξουσία είναι αυτή που σε μεγαλώνει. — People & Ideas

  • Pingback: Ο σούπερ-ήρωας του μέλλοντος θα είναι ο designer! — People & Ideas

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.