Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Δέν μονολογεῖ κατάκλειστη

της Νατάσας Κεσμέτη

ἡ αἴσθηση τοῦ νά εἶσαι ἕνα κατάλοιπο,
ἕνα περίσσιο κομμάτι (σε αντίθεση μέ τό ἀναντικατάστατο)
ἕνα ἀπόρριμα 1

 

Σέ ἀντίθεση μέ τά πρόσωπα τῶν ἐποχῶν: τά μύρια πρόσωπα τῆς φύσης καί μάλιστα τά λιγότερο κραυγαλέα πού  διαθέτουν τό χάρισμα  εἴτε νά προκαλέσουν εἴτε νά διευκολύνουν τήν ἀρχή μιᾶς ἡσυχίας μέσα μας ,  μέ τά ἀνθρώπινα πρόσωπα κάτι τέτοιο εἶναι μᾶλλον  σπάνιο νά συμβεῖ.

Ἡ ἀλήθεια εἶναι ἐπίσης πώς νιώθουμε ἐξόριστοι ὅπου κι ἄν βρισκόμαστε. Μπορεῖ νά καταφέρνουμε ἀκόμη νά τό κρύψουμε ἀπό τόν ἑαυτό μας , ἀλλά ἡ ἀνησυχία πού σαλεύει στό βάθος τοῦ νοῦ καί τῆς καρδιᾶς μας δέν παύει . Εἴτε μόλις ξυπνήσουμε εἴτε λίγο πρίν ἀποκοιμηθοῦμε μᾶς συναντάει, ὅ,τι κι ἄν κάναμε γιά νά τήν ἀποφύγουμε τίς ὑπόλοιπες ὧρες .

Ἔχει τήν μορφή τῆς ἀμφιβολίας γιά μᾶς τούς ἴδιους, γιά τό ἄν ζοῦμε πραγματικά. Εἶναι ἕνα αἴσθημα ἀπειλῆς πού ὀγκώνεται σάν κουφό κύμα. Εἶναι ἕνα προαίσθημα βαρύ καί σκοτεινό πού δέν μποροῦμε νά ἐντοπίσουμε τήν πραγματική του πηγή. Βεβαιώνουμε τόν ἑαυτό μας πώς ὅλοι ἔτσι νιώθουν ἐξ αἰτίας τῶν συγκεκριμένων μας συνθηκῶν, ἀλλά πεισματικά κάποιος γνωστός ἤ ἄγνωστος μέσα μας δέν πείθεται. Μπορεῖ νά ἀποκοιμιέται ἀλλά τήν ἑπομένη ἀνανεώνει τήν ἐπανεμφάνιση τῆς ἀνησυχίας του μέ διάφορους τρόπους.

Πρέπει νά ἀποδεχτοῦμε τήν ἀλήθεια του. Τουλάχιστον ἄς ξεκινήσουμε ἀπό αὐτό: ἕνας ἀριθμός ἀνθρώπων δέν ἀποτελεῖ κοινότητα μόνο καί μόνο ἐπειδή εἶναι… ἕνας ἀριθμός ἀνθρώπων Κι αὐτό πού μᾶς λείπει περισσότερο ἀπ’ ὅλα εἶναι ἡ πραγματικότητα τῆς κοινότητας. Τήν μπερδεύουμε μέ τήν ὁμάδα, τή συγκέντρωση, τήν συναναστροφή, τή κοινή διαμαρτυρία, τήν διαδήλωση, τήν πορεία, τίς μαζικές ἐκδηλώσεις θυμοῦ ἤ ἐπικρότησης, τήν σωματική συνύπαρξη, τήν συμπαρακολούθηση ἑνός θεάματος ἤ ἀκροάματος, «τά πολιτιστικά δρώμενα» .

Μπορεῖ νά ἔχει κάτι ἀπ’ ὅλες αὐτές τίς μορφές συνάντησης ἀνθρώπων ἀλλά ἡ κοινότητα εἶναι κάτι πολύ παραπάνω. Ὁ Κούντερα στήν «Ταυτότητά » του ἔγραψε πώς στά περισσότερα ἀπό τά παλιά ἐπαγγέλματα ὑπῆρχε ἕνα στοιχεῖο πάθους : « Οἱ παπουτσῆδες γνώριζαν ἀπό στήθους τά πόδια κάθε συγχωριανοῦ ». Ἐδῶ ἄλλοτε γνωρίζαμε ἀπό μεράκι – λέξη πού ἴσως ριζώνει στόν ἵμερο. Ἀλλ΄ἀκριβολογεῖ ὁ συγγραφέας ὅταν λέει : ἀπό στήθους. Γιατί στό στῆθος τους οἱ παπουτσῆδες τοποθετοῦσαν μιά ξύλινη πλακέτα καί κεῖ πάνω κάρφωναν τά παπούτσια. Γι αὐτό καί πολλοί ἀρρώσταιναν ἀπό στηθικές νόσους καθώς ὁ ξύλινος θώρακας βάραινε καί δέν ἀνέπνεαν καλά. Τώρα ὅσοι ἀπέμειναν τσαγκάρηδες δέν ἀρρωσταίνουν ἔτσι ἀλλά σπάνια γνωρίζουν ἤ γνωρίζονται. Ὅλοι εἴμαστε πανομοιότυποι, προσθέτει ὁ Κούντερα δεμένοι μέ τήν κοινή μας ἀδιαφορία.

Ἡ κοινότητα γιά τήν ὁποία μιλᾶμε δέν δένει τά μέλη της μέ ἕνα διάτρητο δίχτυ ἀδιαφορίας, κάτι πού σημαίνει νέκρα τῆς κοινῆς συμβολικῆς γλώσσας . Κι αὐτό γιατί δέν εἶναι συνάθροιση μονολόγων. Ἡ ἀδιαφορία δέν ἔχει καμιά σχέση μέ τή δημιουργική ἡσυχία. Ἡ κοινότητα πού ἔχουμε ἀπωλέσει, συνδέει τά μέλη της μ’ ἕναν ἱστό ἀμοιβαιότητας τῶν φαντασιακῶν συμβόλων, πράγμα πού προϋποθέτει τήν ζωντανή μοναδικότητα τῆς ποικιλίας προσώπων σέ διάλογο.

Τό πικρό προνόμιο τῶν ἐξορίστων εἶναι ὁ μονόλογος. Ἡ μεγαλύτερη δοκιμασία τους : νά πνιγοῦν στήν εἰκόνα τους. Ἡ ἡσυχία ὅμως δέν εἶναι αὐτή τοῦ ναρκίσσου . Δέν μονολογεῖ κατάκλειστη. Ἔχουμε ξεχάσει πῶς ἀκριβῶς εἶναι νά ζεῖς σέ κοινότητα. Ὅμως σέ καμιά περίπτωση δέν εἴμαστε «κατάλοιπα». Πρέπει νά βροῦμε ἤ μᾶλλον νά στραφοῦμε στό ζωντανό κέντρο μέσα μας καί νά συνομιλήσουμε μαζί του. Ἀκόμα καί ἡ ἀπόρριψη μπορεῖ νά μετατραπεῖ σέ ὠστική δύναμη γι αὐτή τήν στροφή. Ἔστω καί τά ψίχουλα γιά τούς σκύλους , εἶπε ἡ πεινασμένη εὐαγγελική γυναίκα καί δέν μιλοῦσε μέ τήν ὑποκριτική ψευτιά μιᾶς ὑπόδουλης. Δέν στεκόταν ὡς «ἕνα περίσσιο κομμάτι» ἀπέναντι στόν Χριστό, γι αὐτό ἀπέσπασε τόν πλήρη του θαυμασμό καί ὁλόκληρη τήν προσοχή του. Ὅσα βάσανα καί νά εἶχε , χόρτασε ἀπό τήν ἀγάπη πού τήν ὕψωνε στά μάτια του σέ ὅλη τήν μοναδικότητα τῶν δυνατοτήτων της . Τόλμησε τόν διάλογο καί ἐγκαινίασε μιά σχέση ζωτικῆς ἐπικοινωνίας ὅπου δέν ἦταν ἀπόρριμα: ξένη ἤ ἐξόριστη, ἀλλά οἰκεῖο μέλος μιᾶς καθολικότητας 2  πέρα ἀπό τά ὅρια τῆς νοσταλγούμενης ,πλήν θρυμματισμένης κοινότητας.

Notes:


  1. Tό παράθεμα εἶναι μιά πρόταση ἀπό τήν παρακάτω παράγραφο. Περιέχεται σέ μια πολύ ενδιαφέρουσα και πολύπλευρη συνέντευξη της κόρης τοῦ Λακάν, Judith Miller πού ἀναδημοσιεύθηκε στόν ἱστότοπο People & Ideas ἀπό τήν ἱστοσελίδα του Κέντρου Ψυχαναλυτικών Ερευνών. H μετάφραση στα ελληνικά είναι της Νατάσσας Κατσογιάννη και της Κυριακής Σαμαρτζή :

    Στό πλαίσιο τοῦ κοινωνικοῦ, ὑπάρχει συχνά μιά ἐπίδραση ἐπί τοῦ ὑποκειμενικοῦ, πάνω σέ κάθε ὑποκείμενο, ἡ αἴσθηση τοῦ νά εἶσαι ἕνα κατάλοιπο, ἕνα περίσσιο κομμάτι (σέ ἀντίθεση μέ τό «ἀναντικατάστατο»), ἕνα ἀπόρριμα. Στήν ἐργατική ἐπισφάλεια γιά παράδειγμα: σήμερα ἔχω αὐτή τή δουλειά, αὔριο μέ βάζουν στό περιθώριο, δέν ξέρω τί θά ἀπογίνω…

  2. π.Ν. Λουδοβίκου ,Θεολογική καί Ψυχολογική Καθολικότητα, ἀπό τό βιβλίο του  Ψυχανάλυση καί Ὀρθόδοξη Θεολογία, Ἁρμός 2003

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.