Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Περί εγκεφάλου: σκόρπιες πινελιές

Διαβάζουμε τα καλύτερα λόγια για μια νέα έκθεση της Wellcome Collection, με θέμα τον εγκέφαλο και ακριβή τίτλο Brains: The mind as matter. Δεν θα επισκεφτούμε απ’ευθείας την έκθεση αλλά μια περιήγηση στην πάντα ενδιαφέρουσα ιστοσελίδα της Wellcome trust μπορεί να μας δώσει μια ιδέα και να μας διδάξει πολλά.

Έτσι φαίνεται πως οι επιμελητές της έκθεσης επέλεξαν μια πολύπλευρη προσέγγιση στην παρουσίαση του θέματος: είτε μέσω μιας καθαρά επιλογής επιστημονικών στοιχείων ή ακόμα δείχνοντας και την πολιτιστική διάσταση του θέματος. Πλούσια συλλογή εικόνων, φωτογραφιών, ανατομικές απεικονίσεις δίπλα σε αυτές που επιτυγχάνουν τα πλέον σύγχρονα μέσα, δείγματα εγκεφάλου, επώνυμα ή ανώνυμα, διαχρονικά χειρουργικά εργαλεία κάπως εκφοβιστικά ή ακόμα περιήγηση στην επιφάνεια του εγκεφάλου σε 360 μοίρες και παρακολούθηση πραγματικής διατομής, είναι μερικά από όσα μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα.

Είναι το κρανίο της Victoire που θεωρείτο ηλίθια λόγω του μεγέθους του κρανίου της -μια σπάνια γενετική πάθηση εμπόδιζε την ανάπτυξή του. Το εκμαγείο χρησιμοποιήθηκε από την ψευτο -επιστήμη της φρενολογίας τον 18ο-19ο αιώνα που επικράτησε μέχρι το 1967 στη Βρετανία, η οποία προσπαθούσε να σκιαγραφήσει τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου και στοιχεία όπως η εξυπνάδα, η βλακεία, η κακία, η καλωσύνη- με βάση το σχήμα του εγκεφάλου. Παράγωγό της ήταν η επίσης ψευτο-επιστήμη της ανθρωπομετρίας που ήθελε με συγκριτικές εγκεφαλικές μετρήσεις σε διάφορους πληθυσμούς να συσχετίσει το μέγεθος του εγκεφάλου με την εξυπνάδα.

 

Είναι ο συντηρημένος σε φορμαλδεΰδη εγκέφαλος της Helen Hamilton Gardner (το πατρικό της ήταν Alice Chenoweth, 1853–1925) ακτιβίστριας των δικαιωμάτων των γυναικών στην εκπαίδευση και στην ψήφο, η οποία υπερασπίστηκε σε όλη της τη ζωή ότι ο εγκέφαλος ανδρών γυναικών δεν διαφέρει εφ’όσον υπάρχουν οι ίδιες συνθήκες και ευκαιρίες ανάπτυξης.

 

Ίσως το ξέρετε αλλά είναι εξαιρετικά δύσκολο να συντηρήσεις έναν εγκέφαλο. Οι γκραβούρες, τα σκίτσα, οι απεικονίσεις και οι τρισδιάστατες αναπαραστάσεις του εγκεφάλου υπήρξαν ανέκαθεν πολύτιμες κυρίως για εκπαιδευτικούς λόγους. Η παραπάνω γραβούρα είναι έργο του Βρετανού ανατόμου και χειρούργου Sir Charles Bell (1774–1842) και χρονολογείται απ’το 1802. Διαφαίνονται οι φλέβες, οι αρτηρίες και οι μεμβράνες του εγκεφάλου αν και παραλείπονται όλες οι αναδιπλώσεις του εγκεφαλικού ιστού που επέτρεψαν εξελικτικά να αυξηθεί ο εγκέφαλος και να χωρέσει στο κρανίο.

 

Ορίστε μια εικόνα (1980) του αιμοφόρου δικτύου του εγκεφάλου και πραγματοποιήθηκε μετά από εμβολιασμό μιας πλαστικής υγρής ρητίνης στον εγκέφαλο ώστε να διαχυθεί σε όλο το αιμοφόρο δίκτυο, να πετρώσει γρήγορα και αφού αφαιρεθεί ο ιστός με όξινες και αλκαλικές μεθόδους διαβρώσεως, να σχηματίσει μόνιμα το δίκτυο για επιστημονική μελέτη. Οι σύγχρονες μέθοδοι σκαναρίσματος και μικροσκοπίου δίνουν βέβαια σήμερα μια ακόμα πιο λεπτομερή ανάλυση.

 

Η παρακάτω εικόνα έρχεται από το Harvard (Lichtman Lab) το 2007 και αποτελεί σταθμό. Η τεχνική που ακολούθησαν οι ερευνητές επιτρέπει να ξεχωρίσουν με μια παλέτα από φθορίζουσες πρωτεΐνες, ακολουθίες παρόμοιων νευρώνων και έτσι να διαχωρίσουν τις διάφορες νευρολογικές διαδρομές σε ομάδες. Μια εντυπωσιακή απεικόνιση του σύνθετου πίνακα των διασυνδέσεων του νευρικού συστήματος.

 

Τέλος, δείτε μερικά από τα εργαλεία που φτιάχτηκαν στην ιστορία για να αποκτήσουμε πρόσβαση στο εσωτερικό του κρανίου. Παραμένουν σχεδόν ίδια με τα σημερινά και το ίδιο ανατριχιαστικά.

Σχολιάστε το άρθρο

  • Μίνα Καραγιάννη

    Χαίρομαι που διάβασα την ανάρτηση έστω και καθυστερημένα.
    Πήγα σε αυτό το μουσείο πρώτη φορά πριν δύο καλοκαίρια. Είναι η μόνιμη έκθεση του οργανισμού μέσα σε ένα αγγλικό κτήριο που είχε πρότυπο την κλασσική ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα.
    Ο σχεδιασμός της είναι τόσο επιτυχημένος που δεν αισθάνεσαι τίποτε αρνητικό βλέποντας κάποια wired εκθέματα. Η μοναδικότητά τους και η πρωτοτυπία τους ξεπερνά κάθε δισταγμό. Είμαι τυχερή γιατί έχω δει αρκετά από τα μεγαλύτερα και καλύτερα μουσεία του κόσμου. Αυτό που ένιωσα σε αυτό είναι μοναδικό. Η αλήθεια είναι ότι καταλαβαίνεις ότι δεν απευθύνεται σε «απλούς» επισκπέπτες. Δεν πας εκεί για τουρισμό. Επιπλέον, αισθάνεσαι επισκέπτης-ερευνητής και είναι τόσο διάχυτο αυτό που το νιώθεις και στο ισόγειο που έχει χώρο για περιοδικές εκθέσεις αλλά και ένα καφέ-πωλητήριο-αναγνωστήριο που είναι σαν να είσαι σε δοκιμαστικό ερευνητικό σωλήνα. Ακόμη και τα είδη στο πωλητήριο και είναι εμνευσμένα από τις συλλογές είναι τόσο ευρηματικά και πιστά στην πραγματικότητα που αισθάνεσαι ότι παντού σε αυτό το μουσείο σε υπολογίζουν ως homo researcher αν είναι δόκιμος ο όρος. Φέτος πήγαμε όχι στη μόνιμη συλλογή γιατί δεν άντεχαν οι μικρές κυρίες, αλλά σε μια περιοδική έκθεση την «Superhuman». Πως αναπτύσσονται οι φυσικές δυνατότητες του ανθρώπου ανάλογα με την περίπτωση (αθλητισμός, υγεία, αναπηρίες, αισθητική, ακόμη και η δημιουργία σουπερ-ηρώων). Τόσο πολύπλευρη θεματικά κάλυψη σε τόσο μικρό χώρο σε ένα περιορισμένο θέμα δεν είναι εύκολο πράγμα. Ως άνθρωπος των μουσείων στο Wellcome Collection ένιωσα την πραγματικότητα.
    Ευχαριστώ

    • Φαίδρα Σίμιτσεκ

      Οι αφηγήσεις σου Μίνα μου αρέσουν πάντα πάρα πολύ και νομίζω ότι πρέπει να διοχετεύσει με πιο συστηματικό τρόπο (και προς τα ‘δω :-)) την εμπειρία σου. Εμείς ευχαριστούμε για τις παρεμβάσεις σου.
      Οι Βρετανοί είναι άφταστοι σε μουσειακά θέματα δεν υπάρχει αμφιβολία.

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.