Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Το Κράτος, όμηρος των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών | Myret Zaki


Σε προηγούμενη ανάρτηση μας με τίτλο “Το Κράτος οι τράπεζες και ο γόρδιος δεσμός της κρίσης«, είχαμε παρουσιάσει δυο συζητήσεις στα γαλλικά σχετικά με την οικονομική κρίση στην Ελλάδα και την Ευρώπη. Οι συζητήσεις αυτές διεξήχθησαν στο πολιτιστικό ίδρυμα Fonderie Kugler της Γενεύης, σε συνεργασία με το διμηνιαίο πολιτικό περιοδικό La Cité της Λωζάννης. H Myret Zaki, αρχισυντάκτρια του οικονομικού περιοδικού Bilan, συντονίζει την πρώτη διάλεξη με τίτλο «Το κράτος όμηρος του χρηματιστικού τομέα» και παρακάτω μπορείτε να διαβάσετε τον λόγο της μεταφρασμένο στα ελληνικά από τον Π.Σ..

3 Δεκεμβρίου 2011

Εργάζομαι στο οικονομικό περιοδικό “Bilan”. Για την ακρίβεια, είμαι συγγραφέας μερικών βιβλίων αρκετά κριτικών προς την παρέκκλιση που γνώρισαν οι χρηματιστικές αγορές τα τελευταία χρόνια. Γιατί, έχοντας παρακολουθήσει εδώ και δεκαπέντε χρόνια την εξέλιξη των χρηματιστικών αγορών, είδα σε ποιο σημείο παίζουν βασικό ρόλο σ’αυτό που λέμε σήμερα “Κρίση”. Έτσι, είμαστε σήμερα σε “Κρίση”. Και δε ξέρουμε στ’αλήθεια το γιατί και το γιατί τώρα.

Για παράδειγμα έχετε όλοι διαπιστώσει ότι ξαφνικά, η Ελλάδα είναι σε “κρίση”. Μπορεί να μου πει κανείς τι είναι αυτό που εξαπέλυσε την ελληνική κρίση; Γιατί ξαφνικά ξέσπασε μια μεγάλη κρίση από το τέλος του 2009; Τι είναι αυτό που χτύπησε τον συναγερμό; Τι είναι αυτό που τα ξεκίνησε όλα αυτά; Αν μου πείτε ότι είναι το χρέος της Ελλάδας, θα σας απαντήσω ότι η Ελλάδα είναι χρεωμένη στο ίδιο επίπεδο από χρόνια. Τότε λοιπόν γιατί τώρα; Ποιός είναι αυτός που αποφάσισε ότι τώρα είναι η κρίση;

Η Goldman Sachs; Σωστά, οι συμβουλές της Goldman Sachs έβαλαν την Ελλάδα σε κρίση. Συμφωνώ. Όλα ξεκίνησαν από το γεγονός ότι στο τέλος του 2009, οι οίκοι αξιολόγησης είπαν ότι ορισμένες μικρές χώρες στην περιφέρεια της Ευρώπης μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα και των οποίων ο δανεισμός είχε λίγο χειροτερεύσει, δηλαδή δεν ήταν ικανοποιητικός, θα έπρεπε να ελέγξουν λίγο τα δημοσιο-οικονομικά τους. Αυτό είναι όλο. Οι οίκοι αξιολόγησης δεν είπαν λοιπόν ότι αυτές οι χώρες βρίσκονται σε χρεοκοπία, είπαν απλώς:”Η Ελλάδα στα προσεχή χρόνια θα πρέπει να προσπαθήσει να ελέγξει καλύτερα τον προϋπολογισμό της”. Αυτό συνέβη το 2009.

Τι όμως στην συνέχεια εξαπέλυσε την κρίση; Μια συνάντηση πέντε “Hedge funds”, δηλαδή πέντε αμερικανικών κερδοσκοπικών ταμείων σε ένα εστιατόριο της Νέας Υόρκης. Ένα αμερικανικό περιοδικό κατέγραψε αυτή την ιστορία. Δεν είναι καθόλου μυθοπλασία. Πέντε ταμεία, μεταξύ των οποίων ο περίφημος George Soros αυτός που είχε βουλιάξει την τράπεζα της Αγγλίας στο παρελθόν και είχε κερδίσει δυο δισεκατομμύρια από την επιχείρηση στην δεκαετία του ’70. Έτσι ο περίφημος Soros μαζί με μερικούς άλλους Αμερικανούς κερδοσκόπους και “raiders” (επιδρομείς) αποφάσισαν ότι τώρα που η κρίση των υποβαθμισμένων αμερικανικών αξιογράφων – subprimes είχε περάσει θα πρέπει να βρούνε ένα νέο θέμα για να βγάλουν πολλά λεφτά.

Ήταν λοιπόν Φεβρουάριος του 2010 ακριβώς μέσα στο εστιατόριο της Νέας Υόρκης, που κάνει πρώτης τάξεως μπιφτέκια όπως λένε, όπου αυτοί οι κύριοι αποφάσισαν με τρόπο συνεννοημένο, επιμένω στη λέξη, να επιτεθούν στο ευρώ, αρχικά δια μέσου της Ελλάδας και στην συνέχεια των άλλων μικρών περιφερειακών χωρών. Η ιδέα ήταν ότι αν κανείς βουλιάξει μια μικρή χώρα όπως η Ελλάδα, θα δημιουργηθεί ένα φαινόμενο πανικού στις αγορές που θα κάνει και τις άλλες γειτονικές χώρες να μολυνθούν αν θέλετε, γιατί οι επενδυτές θα πουλήσουν τους τίτλους που κατέχουν και οι περίφημοι κερδοσκόποι θα μπορούν έτσι να πλουτίσουν για καλά πάνω στην χρεοκοπία της Ευρωπαϊκής περιφέρειας αν όχι ολόκληρης της Ευρώπης.

Σε κάποια φάση, ο George Soros προσπάθησε να επαναλάβει το ίδιο “κόλπο” που είχε κάνει και που τον έκανε εκατομμυριούχο στην δεκαετία του ’70. Αυτό όμως ελάχιστα σχολιάστηκε, γιατί δεν ενδιαφέρει πολύ κόσμο. Όταν το αναφέρει κανείς στον τραπεζικό και χρηματιστικό κλάδο, σε ανθρώπους που δουλεύουν στη Γενεύη θα σου πουν: “όχι δα, όλα αυτά είναι οριακά και τίποτα δεν προκάλεσαν”.

Παρ´όλα αυτά ξέρουμε πολύ καλά ότι αυτά τα Hedge Funds, στη συνέχεια πούλησαν μαζικά το χρέος, διότι αυτό που κάνουν οι κερδοσκόποι είναι το να κερδίζουν χρήματα στην πτώση του χρέους, όταν έχεις στοιχηματίσει στην πτώση του χρέους ή των μετοχών μιας χώρας. Μπορείς πραγματικά να κερδίσεις στην πτώση αν έχεις στοιχηματίσει, αν έχεις στοιχηματίσει με παράγωγα εργαλεία μπορείς να κερδίσεις από την πτώση, την κατάρρευση μιας αγοράς. Έτσι λοιπόν δημιουργήθηκαν οι πολυάριθμοι εκατομμυριούχοι και δισεκατομμυριούχοι τα τελευταία χρόνια χάρη στην Ευρωπαϊκή κρίση. Αυτά είναι γεγονότα, έχω τα στοιχεία, ξέρω για ποια ταμεία πρόκειται, για ποιους διαχειριστές κερδοσκοπικών ταμείων, τους ξέρουν όλοι, είναι οι περισσότεροι Άγγλοι και Αμερικάνοι και κατέχουν τέλεια την τέχνη της κερδοσκοπίας.

Έτσι λοιπόν έβαλαν στόχο να συσσωρεύσουν θέσεις πωλήσεων ρεκόρ μεταξύ του 2009 και αρχές του 2010, θέσεις ρεκόρ ενάντια στην Ελλάδα. Ο Έλληνας Υπουργός της Οικονομίας την εποχή εκείνη συγκλονίστηκε – στο επίπεδο της κυβέρνησης μπορούνε να δούνε την κίνηση που σημειώνεται στο χρέος της χώρας- και αναρωτήθηκαν “τι συμβαίνει άραγε;” “Το χρέος μας έγινε αντικείμενο ενός στοιχήματος για την απότομη πτώση του”. Για την ακρίβεια, οι επιθέσεις αυτές τι προκάλεσαν; Γιατί οι επιθέσεις αυτές μπορούν πραγματικά να βυθίσουν μια χώρα;

Γιατί όταν πουλάς μαζικά το χρέος μιας μικρής χώρας, το επιτόκιο που θα πρέπει να καταβάλει αυτή η χώρα για το δανεισμό της εκρήγνυται. Όταν τα κρατικά ομόλογα πέφτουν το επιτόκιο αυτόματα ανεβαίνει έτσι λοιπόν με μιας η Ελλάδα βρέθηκε να πληρώνει 7% την εποχή εκείνη και μέχρι το τελείως γελοίο επιτόκιο 20% τον τελευταίο καιρό και έτσι de facto η Ελλάδα πετάχτηκε έξω από την αγορά κεφαλαίων και δεν μπορούσε να χρηματοδοτήσει πλέον τις ανάγκες της στη διεθνή αγορά του διεθνούς χρέους. Έτσι λοιπόν όλα αυτά προήλθαν από τις αγορές. Η Ελλάδα μπήκε σε κρίση από τις κερδοσκοπικες αγγλοσαξωνικές επιθέσεις.

Η Goldman Sachs είχε συμβουλέψει την Ελλάδα να υιοθετήσει διάφορα πολύπλοκα εργαλεία που είχε επεξεργαστεί, προκειμένου να κρύψει την πραγματική έκταση του χρέους της από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Έτσι σε πρώτη φάση από το 2000 είχε βοηθήσει την Ελλάδα να μειώσει επιφανειακά το ύψος του χρέους της. Στο μεταξύ, τι έκανε η Goldman Sachs; Πήγε να δει τα Hedge funds που ήταν πελάτες της, τα κερδοσκοπικά ταμεία που είναι πελάτες της, και τους είπε: “Έχω μια πληροφορία πολύ ενδιαφέρουσα για να μοιραστώ μαζί σας: η Ελλάδα είναι πολύ πιο χρεωμένη από ό,τι φαίνεται.

Δηλαδή, μιλάμε για αδίκημα εσωτερικής πληροφόρησης, αυτός είναι ο όρος για την πληροφορία που η Goldman Sachs μοιράστηκε με τους πελάτες της. Αυτό βέβαια επέτρεψε στα κερδοσκοπικά ταμεία να επιτεθούν στο Ελληνικό χρέος γνωρίζοντας εκ των προτέρων τα πραγματικά στοιχεία της Ελλάδας που θα αποκαλύπτονταν στις αρχές του 2010. Έτσι ενθάρρυναν την Ελλάδα να υιοθετήσει παραπειστικά εργαλεία που στη συνέχεια θα την οδηγούσαν να βρεθεί πιο χρεωμένη από πριν. Στη συνέχεια εκμεταλλεύονται τα προβλήματα που δημιουργούνται και μοιράζονται την πληροφορία με άλλα κερδοσκοπικά ταμεία. Ακολουθεί ένα είδος “διαμελισμού” του ελληνικού χρέους.

Τα κερδοσκοπικά ταμεία επιτίθενται και οι άλλοι επενδυτές σαν τα πρόβατα ακολουθούν αφού ο κόσμος των επενδύσεων ακολουθεί αυτόματα όταν βλέπει ότι χτύπησε ένα είδος συναγερμού στην αγορά του ελληνικού χρέους και άρχισαν να πουλάνε. Τα κερδοσκοπικά ταμεία είναι το εκλεκτό ιππικό που πάει πρώτο, που πουλάει, αποσταθεροποιεί μια χώρα και μετά τα συνταξιοδοτικά ταμεία, οι επενδυτές ολόκληρου του κόσμου που δεν καταλαβαίνουν τίποτα από αυτήν τη ιστορία αλλά απλά αντιλαμβάνονται ότι ο κίνδυνος έχει αυξηθεί και αρχίζουν κι αυτοί να πουλάνε. Κι’έτσι με αυτόν τον τρόπο βουλιάζουν μια χώρα. Γιατί μια χώρα που έχει το χρέος της σε τέτοια κατρακύλα, που είναι αναγκασμένη να καταβάλλει 20% επιτόκιο, δεν μπορεί πια παρά να περιέλθει σε ημι-χρεοκοπία και να βγει από την αγορά κεφαλαίων.

Τα κερδοσκοπικά ταμεία βλέποντας ότι πέτυχαν τόσο καλά το “χτύπημα” τους δεν είχαν διάθεση να σταματήσουν ένα τόσο προσοδοφόρο εγχείρημα. Συνέχισαν και ακολούθησε η Πορτογαλία, η Ιρλανδία, η Ισπανία και στη συνέχεια το Βέλγιο και η Ιταλία, τελευταία η Γαλλία και ακόμα η Γερμανία, που είναι η χώρα η πιο φερέγγυα στον κόσμο, βρέθηκε να δέχεται λίγο πολύ επίθεση στην αγορά του διεθνούς χρέους. Τι σημαίνουν αυτά; Μιλάμε για ένα φαινόμενο που συνεπάγεται ότι μια χώρα που έχει εισηγμένο χρέος σε μια αγορά είναι απόλυτα εκτεθειμένη σε επιθέσεις, σε πραγματικές επιδρομές από μέρους χρηματιστών χωρίς ενδοιασμούς.

Το σπουδαιότερο είναι ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν υπόκεινται σε ρυθμιστικούς κανόνες. Η αγορά της κερδοσκοπίας και όλα τα εργαλεία που χρησιμοποιούν αυτοί οι άνθρωποι, δηλαδή τα παράγωγα προϊόντα δεν υπόκεινται για το παραμικρό σε ρυθμιστικούς κανόνες από την Ουάσιγκτον και από το Λονδίνο που αρνούνται μόνιμα και κατηγορηματικά να αγγίξουν τα εργαλεία αυτά.

Είναι αλήθεια, ότι η Γαλλία, η Γερμανία αντιλήφθηκαν ότι υφίστανται αγγλοσαξονικές επιθέσεις στη ζώνη του ευρώ, και προσπάθησαν να μιλήσουν στους ομολόγους τους πολιτικούς αυτών των χωρών. Τι απάντησαν οι Άγγλοι και οι Αμερικανοί; Απάντησαν ότι ήταν απόλυτα αδύνατο να προβλέψουν ρύθμιση για τα κερδοσκοπικά αυτά ταμεία και για τα εργαλεία που χρησιμοποιούν.

Έχουμε πράγματι να κάνουμε με μια μεγάλη παρέκκλιση της παγκόσμιας οικονομίας γιατί η παγκόσμια οικονομία έχει για την Ευρώπη ένα σημαντικό μειονέκτημα το γεγονός ότι είναι σήμερα απόλυτα παγκοσμιοποιημένη. Δεν έχει σύνορα, από τη Νέα Υόρκη ή το Λονδίνο μπορεί να κάνεις παραγγελίες στα χρηματιστήρια. Για το ελληνικό χρέος δεν έχεις ανάγκη να περάσεις από τη Φραγκφούρτη ή το Παρίσι μπορείς να υποβάλλεις τις χρημαστηριακές σου οδηγίες από άλλα μέρη, πράγμα που σημαίνει ότι αν η Ευρώπη επιβάλλει ρυθμιστικούς κανόνες δεν μπορεί παρά να ρυθμίσει μόνο αυτά που συμβαίνουν στην Ευρωπαϊκή επικράτεια. Δεν έχει κανένα έλεγχο στις αίθουσες των αμερικανικών ή των αγγλικών αγορών. Η Ευρώπη κινδυνεύει να βουλιάξει από την Αγγλία και τις Η.Π.Α. .

Αυτό το αποκαλώ “χρηματιστικό παγκόσμιο πόλεμο”. Καθώς οι περισσότεροι από μας δεν ενδιαφέρονται για τα χρηματιστικά θέματα και τις αγορές, δεν ξέρουμε τι είναι ένα παράγωγο προϊόν. Όταν ένας σαν και εμένα του λέει: ”Ο τρίτος παγκόσμιος πόλεμος είναι χρηματοοικονομικός” το αρνούνται γιατί θεωρούν ότι η πολιτική και η στρατιωτική δύναμη υπερέχουν. “ε λοιπόν όχι γιατί τα χρηματοοικονομικά είναι πολύ βασικά”

Ποιές είναι πραγματικά, οι δυο πιο χρεοκοπημένες χώρες στο δυτικό κόσμο; Οι ΗΠΑ και η Αγγλία είναι και οι δυο χρεοκοπημένες. Επειδή η ζώνη του ευρώ υπέστη την τρομερή αυτή κρίση το αμερικάνικο χρέος συνέχισε να αγοράζεται και να είναι επιθυμητό από τους διεθνείς επενδυτές για πολύ περισσότερο διάστημα απ’ό,τι θα έπρεπε.

Οι ΗΠΑ δηλαδή, επωφελήθηκαν άμεσα από την Ευρωπαϊκή κρίση που προκλήθηκε από τους αγγλοσάξωνες κερδοσκόπους. Το αμερικανικό χρέος χρηματοδοτείται για σχεδόν τίποτα, με 1 ή 2% ενώ η χώρα είναι χρεοκοπημένη. Αντιλαμβανόμαστε για την ακρίβεια, ότι η αντικειμενικότητα δεν υπάρχει στις χρηματιστικές αγορές. Αυτοί που έρχονται σήμερα να σας πουν ότι οι τραπεζίτες από τις κατεστραμμένες τράπεζες, οι αναλυτές κτλ που έρχονται και λένε ότι τα πριμ απόδοσης που έχουν επιβληθεί στα δημόσια χρέη είναι ιδιαίτερα αντικειμενικά και ότι αντικατοπτρίζουν τα βασικά οικονομικά στοιχεία αυτών των χωρών, σας λένε ό,τι θέλουν!

Γιατί το γεγονός ότι η Ιταλία πληρώνει 7% στο χρέος της και οι ΗΠΑ πληρώνουν 2% αποτελεί την μεγαλύτερη ανοησία στην ιστορία. Η Ιταλία υπέστη αδικαιολόγητες επιθέσεις και είναι η χώρα με το υψηλότερο ποσοστό αποταμίευσης. Θα μου πείτε: “ Ναι αλλά η Ιταλία είναι μια χώρα με φοροδιαφυγή με διαφθορά κτλ..” Όχι με συγχωρείτε, τα βασικά οικονομικά στοιχεία αυτής της χώρας δεν δικαιολογούν με κανένα τρόπο τις επιθέσεις που δείχνει στην αγορά του διεθνούς χρέους και τα γελοία επιτόκια που της επιβάλουν απλά γιατί οι κερδοσκόποι θέλουν να συνεχίσουν να κερδίζουν τεράστια ποσά πάνω στην πτώση αυτής της αγοράς που είναι τεράστια

Η αγορά του χρέους είναι γιγάντια, αλλά είναι μια χώρα που έχει πλεονασματικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών προ της καταβολής τόκων ενώ οι ΗΠΑ έχουν έλλειμμα στο ισοζύγιό τους. Είναι μια χώρα όπου το έλλειμμα στον προϋπολογισμό της είναι το μισό από αυτό των ΗΠΑ. Παρ’όλα αυτά οι ΗΠΑ συνεχίζουν να χρηματοδοτούν δωρεάν το έλλειμμά τους επειδή οι επενδυτές δεν καταλαβαίνουν και πανικοβάλλονται όταν τους λένε πως ήρθε το τέλος της Ευρώπης και του ευρώ και το πιστεύουν.

Τα χρηματοοικονομικά έχουν τεράστια πρόσβαση στα μέσα μαζικής πληροφόρησης και στα πιο σημαντικά στον αγγλοσαξονικό κόσμο, την Financial Times που την διαβάζω καθημερινά και εδώ και δυο χρόνια δεν κάνει άλλο παρά να προβάλλει αποκλειστικά “την χρεοκοπία” της Ευρώπης, την διάλυση της Ευρώπης, το τέλος της Ευρώπης, την ανικανότητα της Ευρώπης, την έξοδο ορισμένων χωρών από το ευρώ, την αποτυχία του ευρώ, το ανόητο της ίδιας της ιδέας της Ευρώπης.

Αυτά κάνει η Financial Times. Σφυροκοπάει αυτές τις ιδέες εδώ και δύο χρόνια. Κυκλοφόρησε μάλιστα και πληροφορίες χοντρά λαθεμένες όταν έλεγε ότι η Κίνα δεν υποστηρίζει πια την Ευρώπη, πράγμα που η Κίνα αναγκάστηκε την επομένη να το διαψεύσει. Δεν είναι πολύς καιρός. Η Κίνα είπε:” Καθόλου, είμαστε πάντα πίσω από τους Ευρωπαίους και αγοράζουμε το ευρώ”. Ένας από αυτούς τους περίφημους κερδοσκόπους είναι ο George Soros που έχει άμεση πρόσβαση στους Financial Times. Τηλεφωνάει όποτε θέλει, δημοσιεύει μια ολόκληρη σελίδα για τις γνώμες του, ξέρουμε ότι από το 2009 έχει πάρει θέση εναντίον της Ευρώπης. Ξέρουμε ότι περιμένει ένα μόνο πράγμα για να κάνει το μεγάλο τελευταίο κόλπο της καριέρας του, την κατάρρευση του ευρώ.

Το ξέρουμε και κάθε μέρα γράφει κείμενα για να πει: “ Η Ευρώπη πρέπει να διαλυθεί, η Ευρώπη πρέπει να σπάσει, δεν μπορεί να επιζήσει, είναι για κλάματα, είναι μια παράλογη κατάσταση, το ευρώ θα καταρρεύσει κτλ”

Έ λοιπόν έχει συμφέροντα για την κατάρρευση του ευρώ. Έχει βάλει εκατομμύρια για την κατάρρευση του ευρώ. Το λέει… και κανένας δεν βλέπει σύγκρουση συμφερόντων και τον αφήνουν να κάνει ό,τι θέλει και τον πιστεύουν. Δηλαδή χειραγώγηση στο έπακρον, έλλειψη κανόνων, πρόκειται για την “Άγρια Δύση” της οικονομίας.

Και τα ποσά που μιλάμε που πάνε για τις επιθέσεις ενάντια των κρατικών δανείων των ευρωπαϊκών χωρών και κατευθύνονται ενάντια στις ευρωπαϊκές τράπεζες αφού ήδη έχουμε απίστευτες επιθέσεις ενάντια στην Société Générale, την Deutsche Bank, σ’όλες. Περάσαμε από τις επιθέσεις ενάντια στο Ευρωπαϊκό χρέος, στις επιθέσεις ενάντια στο NERF της Ευρώπης που είναι το Ευρωπαϊκό χρηματιστικό σύστημα με το σκεπτικό:” οι τράπεζες που είναι εκτεθειμένες στο Ευρωπαϊκό χρέος πρέπει να καταρρεύσουν επίσης”.

Έτσι λοιπόν, θα στοιχηματίσουμε για την κατάρρευση και οι ίδιοι κερδοσκόποι βάλανε τεράστια ποσά για το στοίχημα. Εγώ παρακολουθώ τα στοιχεία της αγοράς του Σικάγου, των παραγώγων και είδα ότι τον περασμένο Δεκέμβριο απ’όλες τις τάξεις χαρτιών, τα παράγωγα σε θέση πωλητή είχαν φτάσει για τις ευρωπαϊκές χώρες σε ύψη ρεκόρ. Οι κερδοσκόποι αφήσανε τα πάντα και συγκεντρώθηκαν αυτή την φορά για να ξεκάνουν την ευρωπαϊκές τράπεζες. Η επιχείρηση δεν πέτυχε, γιατί οι κερδοσκόποι βρήκαν απέναντι τους σήμερα τα Ενωμένα Έθνη, θα έλεγα τον μόνο επικίνδυνο έχθρο. Ήταν η Κίνα που από το τέλος του 2010 συνέχισε τις αγορές ευρώ και απογοήτευσε πολύ τους αγγλοσάξωνες κερδοσκόπους. Ακόμα και ο George Soros έγραψε ένα άρθρο που έλεγε: “Αυτοί οι Κινέζοι με ενοχλούν γιατί πηγαίνουν ενάντια στα στοιχήματά μου αγοράζοντας ευρώ ενώ εγώ είχα στοιχηματίσει στην κατάρρευση του κι αυτοί το ‘κάναν να ανέβει!


Κι είναι αλήθεια, το ευρώ είναι ισχυρό απέναντι στο δολάριο! Πώς εξηγείται αυτό; Για την ακρίβεια τα πάντα σήμερα παίζονται στις αγορές.

Εάν από τη μια μεριά έχεις μια κινέζικη κεντρική Τράπεζα να αγοράζει ευρώ και από την άλλη τους αγγλοσάξωνες κερδοσκόπους που πουλάνε, τότε η Κεντρική Τράπεζα της Kίνας είναι πιο δυνατή. Αυτό καθορίζει σήμερα το ύψος του επιτοκίου ανάμεσα τους, έχεις τις χώρες που έχουν τελείως ξεπεραστεί από τα πράγματα.

Πρώτα-πρώτα δεν είναι παρά πρόσφατα που αντιλήφθηκαν τι συνέβαινε στην διεθνή αγορά χρέους. Που κατάλαβαν ότι η αγορά παραγώγων καθορίζει τις αγορές κρατικού χρέους. Πράγμα απόλυτα γελοίο! Πώς συμβαίνει η αγορά των παραγώγων, μια μικρή αγορά απόλυτα αδιαφανής , χωρίς κανόνες, να μπορεί να αποφασίζει για το κρατικό χρέος μιας χώρας; Και όμως αυτό συμβαίνει.

Πέντε Hedge Funds μπορούν να αποφασίσουν την κατάρρευση μιας μικρής χώρας όπως η Ελλάδα χρησιμοποιώντας τα στοιχήματά τους “για την πτώση” και να καταστρέψουν τη χώρα. Μάλιστα, πέντε κερδοσκοπικά ταμεία μπορούν να χρησιμοποιήσουν μια χώρα 10 εκατομμυρίων κατοίκων και εκατομμύρια υπαλλήλων να βρεθούνε στο δρόμο επειδή πέντε κερδοσκοπικά ταμεία κερδίσανε εκατοντάδες εκατομμύρια και χρεοκόπησαν την Ελλάδα. Πρόκειται για μια άμεση μεταφορά αποταμιεύσεων, πλούτου του πληθυσμού που εργάζεται έναντι μισθού, ανθρώπων που έχουν μια πραγματική οικονομική δραστηριότητα και ο πλούτος τους μεταφέρεται άμεσα στις τσέπες αυτών των κερδοσκόπων.

Δεν πρόκειται για δημαγωγία, πρόκειται για κάτι απόλυτα εξηγήσιμο. Φουντάροντας ένα χρέος και κερδίζοντας από την κατάρρευση τη διαφορά μεταξύ της αρχικής τιμής του χρέους και αυτής μετά την κατάρρευση του, οι κερδοσκόποι ενθυλακώνουν εκατομμύρια και η χώρα αυτή είναι αναγκασμένη να μπει σε μια εντατική λιτότητα. Είναι αναγκασμένη να παγώσει, βλέπε να μειώσει τους μισθούς των υπαλλήλων της, να μπει σε μια οικονομική κάμψη, η αγορά κατανάλωσης της να καταρρέει. Μπαίνει σε ύφεση. Αυτή είναι η λιτότητα! Έτσι εκατομμύρια άνθρωποι πρέπει να σφίξουν την ζώνη προκειμένου να επιδοτήσουν αυτό που προκάλεσαν οι κερδοσκόποι.

Παρ’όλ’αυτά όλα συμβαίνουν λες και η Κρίση έπεσε πάνω μας από τον ουρανό και κανείς δεν λέει από που προήλθε αλλά μόνο “έχουμε κρίση”. “Μας βρήκε κατακέφαλα, δυστυχώς, η Ελλάδα έπεσε σε κρίση, τώρα έχει κρίση η Ιταλία και δεν ξέρουμε για ποιό λόγο.”

Εγώ εξεγείρομαι κατά αυτής της άγνοιας! Η κρίση δεν ήρθε μόνη της, την προκάλεσαν άνθρωποι που αποφάσισαν ότι είναι κρίση. Αλλά με όρους συνολικού πλούτου, σε παγκόσμιο επίπεδο, ο κόσμος δεν υπήρξε ποτέ μέχρι σήμερα πιο πλούσιος. Ο συνολικός πλούτος αυξήθηκε, έχει μεγάλη ανάπτυξη τα τελευταία 10 χρόνια. Ο κόσμος εκρήγνυνται από πλούτο μόνο που ο κατακερματισμός αυτού του πλούτου λοξοδρόμησε, εκτράπηκε. Οι ανισότητες είναι κραυγαλέες γιατί υπάρχει μια χρηματιστική αριστοκρατία. Ξέρω ότι στον καθηγητή Chouard δεν αρέσει να χρησιμοποιώ το όνομα αριστοκρατία. Θα πω λοιπόν μια ολιγαρχία. Μια ελίτ του χρήματος που διαφεύγει από κανόνες ελέγχου, που αφού απορρόφησε τον πλούτο εκατομμυρίων Αμερικανών με την κρίση των “subprimes”, αφού σήμερα 46 εκατομμύρια Αμερικανοί είναι στο δρόμο και τα σπίτια τους έχουν κατασχεθεί, τρέφονται στα λαϊκά συσσίτια, πράγμα που έκανε τις ΗΠΑ μια σχεδόν τριτοκοσμική χώρα, πράγμα που ούτε και αυτό το λέμε.

Μετά την αφαίμαξη εκατομμυρίων από φτωχούς μετανάστες που ελπίζανε να αποκτήσουν ακίνητη ιδιοκτησία, ο κόσμος της κερδοσκοπίας στράφηκε στο δημόσιο χρέος της Ευρώπης. Αυτό το αποκαλούμε “κρίση”. Δεν πρόκειται για κρίση αλλά για κερδοσκοπικές στρατηγικές με στόχο την αφαίμαξη του κόσμου από τον πλούτο του. Τον δυτικό κόσμο αρχικά. Δεν ξέρω αν στη συνέχεια θα ενσκήψουν στις αναδυόμενες χώρες. Ο μόνος λόγος που επιτέθηκαν στον Δυτικό κόσμο είναι το γεγονός ότι είχε υψηλό ποσοστό δανεισμού. Οι αναδυόμενες χώρες είναι σήμερα πλούσιες, έχουν εμπορικά πλεονάσματα, έχουν χρυσό στις κεντρικές τράπεζες τους. Είναι οι πλούσιες χώρες του κόσμου με ισχυρά νομίσματα που δεν τους έχουν επιτεθεί οι αγγλοσάξωνες κερδοσκόποι.

Θα ήθελα ακόμα να εξηγήσω γιατί δεν έχουν επιβληθεί κανονιστικές ρυθμίσεις στο τομέα της “άγριας”αυτής οικονομίας, σε πλήρες ντελίριο, που είναι εκτός παντός ελέγχου ακόμα και που ξεφεύγει κι από την κατανόηση του μέσου πολίτη. Είναι απλούστατα το αποτέλεσμα ενός ανησυχητικού φαινομένου που λέγεται ”λόμπι” δηλαδή επιρροή από τα παρασκήνια.

Στις Η.Π.Α. το λόμπι της οικονομίας σήμερα ξεπερνάει το λόμπι της αμυντικής δαπάνης. Κανένα λόμπι δεν είναι τόσο ισχυρό και τόσο πλούσιο όσο το λόμπι της Wall Street και των Hedge funds.

Τα φαινόμενα αυτά εμφανίστηκαν τα τελευταία 10 χρόνια. Τα κερδοσκοπικά ταμεία κάνανε τόσα λεφτά από τις κρίσεις, τις χρηματιστικές κρίσεις και τα κραχ των χρηματιστηρίων που είναι τακτικές τα τελευταία χρόνια, κάθε 4-5 χρόνια έχουμε και ένα κραχ. Ε λοιπόν, τα κερδοσκοπικά ταμεία πλούτιζαν κάθε φορά, έτσι που τα 10 κερδοσκοπικά ταμεία που κερδίζουν τα πιο πολλά λεφτά… έχω τα στοιχεία του τελευταίου χρόνου, κερδίζουν σ’αυτά μισθούς 1,5 δισεκατομμύριο το χρόνο. Μιλάω για άτομα, με ακούσατε καλά; που κερδίζουν προσωπικό μισθό 1,5 δισεκατομμύριο δολλάρια!


Τα 15 Hedge Funds τα πιο πλούσια έχουν στην κατοχή τους το αντίστοιχο με το ακαθάριστο εθνικό εισόδημα μιας χώρας, όπως η Ουρουγουάη. Με μια τέτοια δύναμη, είναι σχεδόν βέβαιο σήμερα, ότι κανένας νόμος που αποσκοπεί να ρυθμίσει τα χρηματιστικά πράγματα δεν μπορεί να περάσει . Είδαμε όταν ο Ομπάμα έβγαλε τον περίφημο DOT FRANK ACT, ένα νόμο που επρόκειτο όπως λέγανε, να ρυθμίσει τα χρηματοοικονομικά θέματα περισσότερο από ποτέ στην ιστορία, έναν νόμο πραγματικά εντυπωσιακό για το βάρος του, καταλαμβάνει 2000 σελίδες, αλλά δυστυχώς απέτυχε τελείως στο να εφαρμοστεί.

Απέβλεπε να ρυθμίσει την κερδοσκοπία στις εμπορικές τράπεζες, τα Hedge Funds, απέβλεπε να ρυθμίσει όλα τα παράγωγα εργαλεία και όλα αυτά με το πέρασμα του χρόνου διαλύθηκαν. Τώρα ακούμε να λένε ότι όλα αυτά θα γίνουν στην καλύτερη περίπτωση το 2018. Για τους κανόνες της Βασιλείας 2, της επιτροπής που διαχειρίζεται τις τράπεζες και τους επιβάλλει, ένα περιθώριο κεφαλαίων για να καλύπτονται πιθανές ζημιές, οι ΗΠΑ αδιαφορούν και εφαρμόζουν μέχρι σήμερα τους κανόνες της Βασιλείας1.

Πρόκειται για μια μεγάλη φάρσα και ο νόμος Dot Franck Act δεν θα εφαρμοστεί. Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε σχετικά ότι ο Ομπάμα εξελέγη από την Wal Street που έβαλε σ’αυτόν περισσότερα λεφτά από ότι στον George Bush, ποτέ Αμερικανός πρόεδρος δεν είχε χρηματοδοτηθεί από την Wall Street. H Wall street αποφάσισε ότι ο υποψήφιος της ήταν ο Ομπάμα. Τον ανέβασαν κυριολεκτικά στα σύννεφα, τον χρηματοδότησαν και τον κάνανε πραγματικά πρόεδρο. Η ιστορία ξεκίνησε πιο παλιά, στην καριέρα του που ξεκίνησε στο Σικάγο όταν ήταν μεσίτης ακινήτων. Ήταν πολύ δεμένος με το σινάφι των χρηματοοικονομικών. Όταν ήρθε στην εξουσία προσπάθησε να ηθικοποιήσει τα χρηματιστικά, να βάλει ένα όριο στα μπόνους, αλλά πολύ γρήγορα οι παντοδύναμοι διαχειριστές των Hedge funds τον έκαναν να καταλάβει ότι δεν μπορεί να προχωρήσει. Τον περασμένο Ιούνιο κάνανε στροφή και περάσανε στο ρεπουμπλικανικό στρατόπεδο απλώς γιατί ο Ομπάμα είχε “προσπαθήσει” να πει ότι υπάρχουν δυο-τρία πράγματα που δεν ήταν σωστά στον τομέα της Wall Street. Και τώρα, οι περίφημοι “άρχοντες” των κερδοσκοπικών ταμείων κάνουνε μεγάλα “πάρτυ” για τον υποψήφιο πρόεδρο του αμερικανικού ρεπουμπλικανικού κόμματος. Έτσι ο Ομπάμα πιθανόν να μην ξαναβγεί γιατί η Wall Street δεν τον υποστηρίζει πια!

Να που βρίσκεται η δημοκρατία στις Η.Π.Α. Δεν είναι πια δυνατόν να προσπαθήσει κανείς να τιθασεύσει τις μεγάλες παρεκτροπές των Αμερικανών κερδοσκόπων γιατί αυτοί οι άνθρωποι είναι πάρα πολύ ισχυροί. Βρίσκονται πολύ κοντά σ’αυτούς που διαχειρίζονται το αμερικανικό θησαυροφυλάκιο που ένα καιρό το διεύθυνε ο “Hank”, ο H. Paulson που ήταν το πρώην αφεντικό της Goldman Sachs. Η Επιτροπή Διαχείρισης Ομολόγων που είναι ο χρηματοφύλακας του αμερικανικού χρηματιστηρίου διευθύνθηκαν από τον πρώην επικεφαλής των αμερικανικών τραπεζών. Το Federal Reserve, η αμερικανική Κεντρική Τράπεζα είναι πολύ κοντά στην Wall Street και το Λευκό Οίκο.

Όλα είναι συνδεδεμένα, όλοι γνωρίζονται μεταξύ τους, όλοι είναι φίλοι. Η Wall Street είναι παντού παρούσα. Δεν είναι αυτά παρανοϊκά; Έχουμε όλα τα στοιχεία, έχουμε όλα τα ποσά που πληρώνονται. Ξέρουμε ότι ποτέ κανένας νόμος δεν μπορεί να αλλάξει αυτήν τη κατάσταση. Πώς λοιπόν σήμερα η Ευρώπη μπορεί να βγει από αυτόν το τρόμο που αποτελούν οι αγορές; Οι αγορές διώξανε τον Παπανδρέου από την πρωθυπουργία της Ελλάδος, διώξανε τον Βerlusconi… Μερικοί θα πουν: ”Καλύτερα”, αλλά δεν είναι δουλειά των αγορών να κάνουν αυτό που πρέπει να κάνουν οι πολίτες και να υποκαταστήσουν τη δημοκρατία. Οι αγορές το κάνουν για λάθος λόγους. Δεν θα έπρεπε ποτέ να αποφασίζουν ποιος φεύγει, ποιος έρχεται. Είναι γελοίο.

Είναι όπως σε μια πολυεθνική -λες κι οι χώρες της Ευρώπης είναι μια πολυεθνική- και αντί να πάμε στην συνέλευση των πολιτών, να πηγαίνουμε στη συνέλευση των μετόχων, που είναι οι αγορές, και να τους ρωτούσαμε τι πρέπει να κάνουμε; Πώς θα μπορούσαμε να τους ικανοποιήσουμε και να ενεργούμε σύμφωνα με τη Διαταγή των αγορών.

Έτσι, οι αρχηγοί των Ευρωπαϊκών χωρών γίνανε CEO (Γενικοί Διευθυντές) στην ουσία διευθυντές που αναφέρονται στους μετόχους που είναι οι αγορές. Και καθόλου πια στους πολίτες που είναι μόνο χρήσιμοι στο να πληρώνουν τις κρίσεις που προκαλούν οι μέτοχοι δηλαδή οι αγορές. Πρόκειται για μια εκτροπή, στην ουσία καμμία δημοκρατία, κανένα σύστημα αξιών όπως το σύστημα αξιών που δημιούργησε την Ευρώπη, που έκανε τις Η.Π.Α., δεν μπορεί να επιβιώσει.

Σχετικά με τους οίκους αξιολόγησης δεν ανέφερα ακόμα τίποτα μια και συγκέντρωσα την προσοχή μου στα κερδοσκοπικά εργαλεία που είναι τα παράγωγα.

Για την ακρίβεια, έκανα έρευνα στη σχέση μεταξύ της αγοράς των παραγώγων και των οίκων αξιολόγησης. Φαίνεται κατά τρόπο πασιφανή ότι οι οίκοι αξιολόγησης δεν κάνουν άλλο από το να αντιγράφουν την γνώμη της αγοράς των παραγώγων που εκφράζεται από την γραφική παράσταση της πορείας των CDS, του εργαλείου δηλαδή με το οποίο τα Hedge Funds πουλάνε μαζικά το Ευρωπαϊκό χρέος και έχουν τεμαχίσει την Ευρώπη. Αυτό λέγεται, παρακαλώ συγκρατήστε την λέξη CDS -credit Default Swap – ορίστε αυτό είναι το εργαλείο.

Όλοι όσοι εργάζονται στις Τράπεζες και έχουν οθόνη στο Bloomberg παρακολουθούν την αγορά CDS και συγκρατούν τι λέει η αγορά CDS για το χρέος κάθε χώρας. Αν ξυπνήσω ένα πρωί και πάω στο γραφείο μου (είμαι τραπεζικός) στέκομαι μπροστά στο τερματικό Bloomberg και βλέπω πως η αγορά των CDS βρίσκει το Γερμανικό χρέος επικίνδυνο, θα πάρω όλες τις επενδυτικές μου αποφάσεις με βάση αυτό. Έ λοιπόν ακόμα και οι οίκοι αξιολόγησης τώρα κάνουν το ίδιο και ακολουθούν αυτό που λέει η αγορά των CDS. Παρ’όλο που είναι μια αγορά που ελέγχεται από μια χούφτα κερδοσκόπων, μια μικρή αγορά που χρησιμοποιεί μεγάλη χειραγώγηση, ψεύτικες διαδόσεις, είναι μια αγορά των “raiders”, μια αγορά απατεώνων αν θέλετε…

Κι όμως όλος ο κόσμος την παρακολουθεί, την αντιγράφει και ακολουθεί την γνώμη της. Έτσι, η αγορά αυτή μπορεί να αποφασίζει ότι σε μια χώρα, εκατοντάδες εκατομμύρια δημοσίων υπάλληλων θα πεταχτούν στο δρόμο. Το σύστημα έχει συντριβεί, δεν λειτουργεί, ακόμα και η λέξη πολιτική χάνει μεγάλο μέρος από την σημασία της, γιατί σήμερα η οικονομία κυβερνάει τα βασικά της ζωής μας, και το χειρότερο είναι ότι λόγω αυτής της πολυπλοκότητας συχνά μας διαφεύγει το γεγονός και είμαστε σχετικά πειθήνιοι, γιατί ποιός ενδιαφέρεται για τα CDS; Ποιοί καταλαβαίνουν;

Ακόμα κι ‘γω που είμαι οικονομικός συντάκτης εδώ και 15 χρόνια και προσπαθώ να έχω προσβάσεις στα Hedge Funds διαπιστώνω ότι τα κερδοσκοπικά αυτά ταμεία έχουν μυστικά για τη στρατηγική τους , δεν λένε ποτέ τι κάνουν ακόμα και στους πελάτες τους, τους λένε κοιτάτε την απόδοση που σας παρέχουμε αλλά μην κοιτάτε τι κάνουμε. Κι έτσι επικρατεί μυστικότητα, απόλυτη αδιαφάνεια γιατί την ώρα που αναπτύσσουν την στρατηγική τους να βουλιάξουν την Ευρώπη χρησιμοποιώντας εργαλεία, καταφεύγουν σε μεθόδους απόλυτα συζητήσιμες.

Αλλά ο χρόνος που όλα αυτά θα μπουν σε κανόνες λειτουργίας θα είναι σε 10 χρόνια. Θα έχουμε τότε μια γενιά εκατομμυριούχων που θα αναπαραχθεί και θα περάσουν 10 χρόνια κατά την διάρκεια των οποίων θα βγάλουν εκατομμύρια στην αδιαφάνεια. Είναι σήμερα η ηγεσία της αγγλοσαξωνικής οικονομίας που αγοράζει πίνακες, έργα τέχνης, πύργους και κοσμήματα. Είναι αυτή που συμμετέχει στις δημοπρασίες των Christies, που έχει τα πιο όμορφα αυτοκίνητα και τα πιο ωραία σπίτια. Η νέα αριστοκρατία του πλανήτη. Είναι προφανές ότι αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί, πιστεύω ότι η Ευρώπη το έχει αντιληφθεί και ότι υπάρχουν προτάσεις.

Δεν γνωρίζω αν γνωρίζετε τον κ. Filoche του γαλλικού σοσιαλιστικού κόμματος. Σε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση που είχαμε μαζί είπε:

θα πρέπει οι Ευρωπαϊκές χώρες να μην είναι εκτεθειμένες στην αγορά κεφαλαίων. Δεν πρέπει να αφήνουν ακάλυπτα τα νότα τους.»  Όταν εισάγεις το χρέος σε μια αγορά του Far west που δεν έχει ρυθμιστικούς κανόνες, ο καθένας μπορεί να σε καταστρέψει. Μπορεί να σε υποχρεώσει να πληρώνεις παράλογα επιτόκια, από την μια μέρα στην άλλη. Και η Ελλάδα πόσο καιρό έχει για να εφαρμόσει το σχέδιο λιτότητας; Δεν έχει χρόνο! Δεν είχε ένα χρόνο για να επιβάλλει λιτότητα. Οι αγορές είχαν ήδη αποφασίσει ότι δεν έφτανε και ξανά αύξησαν τα επιτόκια. Έτσι αναγκάστηκαν να συντάξουν ένα καινούργιο προϋπολογισμό. Δεν είναι δυνατόν, γιατί οι κερδοσκόποι μετέβαλλαν τα επιτόκια κατά βούληση. Δεν μπορεί να είσαι “εισηγμένος” αν είσαι μια χώρα, ένα έθνος και έχεις την ευθύνη για εκατοντάδες εκατομμύρια πολιτών. Δεν μπορεί να έχεις το χρέος σου εκτεθειμένο σ’ αυτά.

Έτσι υπάρχει παρανόηση της αγριότητας της διεθνούς κερδοσκοπίας που σήμερα έχει γίνει ο τρόπος να βγάλεις λεφτά.

Ένα καιρό, ένα μέσο για να βγάλεις χρήματα ήταν το ξέπλυμα μαύρου χρήματος και η φοροδιαφυγή. Κι ακόμα διατηρείται περιορισμένα η πρακτική. Εδώ και μερικά χρόνια, η κερδοσκοπία αποφέρει πιο πολλά λεφτά.

Το προφίλ των ανθρώπων που διαχειρίζονταν μυστικά και περιουσίες (π.χ. στην Ελβετία) προκειμένου να βοηθήσουν πολλούς Αφρικανούς, Ρώσους ή Γάλλους να αποφύγουν την εφορία ήταν ένα προφίλ πολύ γνωστό στην δεκαετία ’60 μέχρι αυτή του ’80. Έκτοτε από το 2000 και μετά το προφίλ του μεσολάβητη-κερδοσκόπου είναι το προφίλ που προβάλλεται και όλοι το θέλουν για να κάνουν λεφτά. Αλλά όλα τα εργαλεία της κερδοσκοπίας προφυλλάσσονται φανατικά από κάθε ρυθμιστικό κανόνα και ακόμα κι από την γνώση του κοινού όπως αποκρύπτονται τα εργαλεία της φοροδιαφυγής.

Χρειάστηκε να ερευνήσω για έναν ολόκληρο χρόνο προκειμένου να γράψω ένα βιβλίο για το γεγονός ότι σήμερα η φοροδιαφυγή έχει γίνει ένα προϊόν για πλούσιους και ότι υπάρχει ένα εργαλείο που λέγεται: «Trust Discrétionnaire et irrévocαble”. Αναφέρω παρεμπιπτόντως ότι πρόκειται για ένα αγγλοσαξωνικό εργαλείο, που έχει γίνει το κατ’εξοχήν εργαλείο για τη φοροδιαφυγή. Δεν είναι πια το απόρρητο της Ελβετικής τραπέζης που έχει καταστραφεί. Σήμερα είναι το Trust. Κατά τον ίδιο τρόπο που πάντα το trust διαφεύγει από κάθε ρύθμιση, κάθε ανταλλαγή οικονομικών πληροφοριών, που ήταν πάνω από τους νόμους και προορίζονταν για τις πιο μεγάλες περιουσίες, κατά τον ίδιο τρόπο τα παράγωγα που χρησιμεύουν για τη δημιουργία τεραστίων περιουσιών εξαπάτησαν τις χώρες να πτωχύνουν εκατομμύρια ανθρώπων.

Αυτά παραμένουν εκτός ρυθμιστικών κανόνων και μάλιστα εν πολλοίς άγνωστα, γιατί απλούστατα είναι πολύπλοκα και συχνά κοστίζει πολύ προκειμένου να τα ερευνήσεις να τα αναλύσεις και να τα ξεσκεπάσεις.

Κανένας στο επίπεδο των χωρών σήμερα, δεν έχει την ειλικρίνεια ούτε το κίνητρο ή την στήριξη να μπει σ’αυτήν τη περιοχή.

Η διάτρηση αυτής της φούσκας, η εξάλειψη του αποστάγματος για μένα σήμερα είναι η αποκάλυψη του τι είναι αυτά τα εργαλεία, η μαύρη τρύπα του καπιταλισμού.»

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο για το Φαίδρα Σίμιτσεκ Ακύρωση απάντησης

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.