Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Σύγχρονες παιδαγωγικές πρακτικές και άτυπες μορφές εκπαίδευσης

Την Πέμπτη 18 έως Σάββατο 20 Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πάτρα το 8ο Συνέδριο της Πανελλήνιας Ένωσης Βιοεπιστημόνων με θέμα «Βιοεπιστήμες: μοχλός ανάπτυξης στην κοινωνία«. Συμμετείχαμε με μια ομιλία με τίτλο:» Σύγχρονες παιδαγωγικές πρακτικές και άτυπες μορφές εκπαίδευσης», μέσω της οποίας παρουσιάσαμε με τη βοήθεια πλήθους παραδειγμάτων, τις τελευταίες τάσεις στην εκπαίδευση και στην επιστήμη όπως αυτές διαμορφώνονται από την ανάπτυξη του web2.0.

Το 1992 εμφανίζεται το διαδίκτυο. Αρχές του 21ου αιώνα γενικεύονται τα ψηφιακά δίκτυα και πολύ γρήγορα δημιουργείται ένας ολόκληρος κόσμος. Ο παρακάτω χάρτης απεικονίζει τη διαδικτυακή οικονομία σήμερα και τους βασικούς παίκτες του Web2.0. Σ’ αυτό το περιβάλλον, κανένας δεν ξέρει τα πάντα, όλοι ξέρουν από κάτι και ο καθένας κερδίζει από τις ανταλλαγές ιδεών και την αλληλεπίδραση.

Ο παλαιότερος κόσμος του web1.0 ήταν βασισμένος στην ιεράρχηση της πληροφορίας, με λίγους να έχουν τον έλεγχο της ροής της. Σήμερα στον κόσμο του web2.0, ο καθένας έχει πρόσβαση σ’ αυτήν, ο καθένας μπορεί να παράγει και να ανταλλάσσει πληροφορία. Γινόμαστε “δημιουργοί γνώσης”, ενεργοί διαχειριστές και όχι πια παθητικοί καταναλωτές της πληροφορίας και της γνώσης. Αυτό εξηγεί την επιτυχία συλλογικών προσπαθειών όπως της Wikipedia.

Μην το κρατάτε για τον εαυτό σας! Μοιραστείτε τη γνώση σας με εκατομμύρια ανθρώπους στη Βικιπαίδεια. Γίνετε συγγραφέας στη wikipedia.org.

Οι νέες τεχνολογίες άλλαξαν το πρόσωπο της επιστήμης. Ανάλυση της επιστημονικής δραστηριότητας με βάση τη ροή των κλικ ανάμεσα σε ακαδημαϊκά ιδρύματα δείχνει την πρωτοφανή διασύνδεση μεταξύ των επιστημών και των διαφόρων κλάδων της. Επιπλέον, οι ελεύθερες δυνατότητες σε social bookmarking, blogs-microblogging (twitter), social networks ακόμα και της δημοσίευσης σε open-source περιοδικά όπως και η ελεύθερη διάθεση σε προγράμματα διαχείρισης σημειώσεων (Zoho Notebook), ιδεών (Xmind | Mindmap) , βιβλιογραφίας (Zotero), της ροής δημοσιεύσεων (Google reader), μας κάνουν να μιλάμε σήμερα για μια επιστήμη 2.0.

Πλέον, η συνεισφορά στην επιστήμη δεν είναι προνόμιο μόνο μιας ελίτ αλλά συμπεριλαμβάνει έναν όλο μεγαλύτερο κύκλο συμμετεχόντων. Αυτό αφορά κατ’αρχήν τη συλλογή δεδομένων σε ανοιχτές πλατφόρμες όπου ο κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να συμβάλλει, τεκμηριώνοντας για παράδειγμα τον πλούτο της άγριας πανίδας (Project Noah), των φυτών (Tela Botanica), ή θέματα που αφορούν στα πουλιά (Βirds of Québec) κ.τ.λ..

Η επιστήμη 2.0 προσκαλεί επίσης τον καθένα να συμβάλλει στην ανάλυση και στη δόμηση της γνώσης. Για παράδειγμα, είναι το polymaths project, που ξεκίνησε από έναν μαθηματικό που δεν μπορούσε να λύσει ένα δύσκολο πρόβλημα και ζήτησε βοήθεια από φοιτητές, δασκάλους, επαγγελματίες μαθηματικούς. Η συλλογική προσπάθεια έφερε τη λύση σε απίστευτα μικρό χρονικό διάστημα. Το ίδιο συναντάμε στην αστρονομία με το πρότζεκτ galaxy zoo που συνδυάζει το ενδιαφέρον των χρηστών για τα άστρα με την ικανότητα του ανθρώπου να αναγνωρίζει μοτίβα για να ταξινομήσει γαλαξίες. Στο παιχνίδι fold-it, οι παίκτες μπορούν να αναδιπλώσουν πρωτεΐνες και να λύσουν προβλήματα τεταρτοταγούς δομής που ταλαιπωρούν χρόνια τους ερευνητές και που οι υπολογιστές δεν μπορούν να λύσουν. Αυτό έγινε φέτος με μια πρωτεΐνη του ιού του AIDS και αποτελεί σημαντικό βήμα στην αντιμετώπιση της ασθένειας.

Ο κάθε συμμετέχων όχι μόνο συμβάλλει στην πρόοδο της επιστήμης , αποκτά μια σύγχρονη εκπαίδευση σε έναν τομέα, και αναπτύσσει τις λεγόμενες μετα-ικανότητες (meta-skills) όπως είναι η κριτική σκέψη, η ικανότητα να θέτει ερωτήματα και να λύνει προβλήματα, αναπτύσσει μια δια-επιστημονική προσέγγιση, κινείται σε ετερόκλητα περιβάλλοντα και διαχειρίζεται θέματα, καταστάσεις που δύσκολα συναντάς στη συμβατική εκπαίδευση.

Οι νέες τεχνολογίες άλλαξαν όμως και τον ίδιο τον κάτοχο της γνώσης δηλαδή εμάς. Νοητικές διαδικασίες σε σχέση με τη φαντασία, τη λογική, την απομνημόνευση και που μέχρι πρότινος νομίζαμε ότι γίνονται μόνο μες στο κεφάλι μας, τώρα εξωτερικεύονται στον υπολογιστή.

Δεν διαβάζουμε όπως παλιά. Οθόνες, υπερ-σύνδεσμοι σε κάθε κείμενο- μήπως όμως η ευκολία που διαθέτουμε στην εύρεση πληροφορίας μας εμποδίζει να πάμε πέρα από το πρώτο επίπεδο ανάγνωσης; Μήπως δυσκολευόμαστε όλο και περισσότερο να ξεχωρίσουμε την ουσιαστική από την επουσιώδη πληροφορία; Μήπως τείνουμε να επικεντρωνόμαστε πάνω από όλα στο καινούργιο (Nicholas Carr).

Δεν γράφουμε όπως παλιά. Έχουμε ένα ευχάριστο και λειτουργικό πλαίσιο γραφής: σπάνια πλέον γράφουμε με το χέρι.

Δεν απομνημονεύουμε όπως παλιά. Μια έρευνα στο Harvard της ψυχολόγου Betsy Sparrow δείχνει ότι δεν θυμόμαστε πια τόσο εύκολα και ξεχνάμε τις πληροφορίες που έχουμε εντοπίσεικαι ξέρουμε ότι μπορούμε να ξαναβρούμε στο διαδίκτυο.

Μέσα σε όλα αυτά, η εκπαίδευση έχει βγει από τους επίσημους τοίχους του σχολείου ή του Πανεπιστημίου. Κινούνται έτσι παράλληλα η τυπική παιδεία και η άτυπη παιδεία. Διαμορφώνεται ένα χάσμα μεταξύ του τι μαθαίνω έξω από το σχολείο, το Πανεπιστήμιο και τι μαθαίνω εντός του, τόσο που οι φοιτητές της Βρετανίας και της Γαλλίας έχουν οργανωθεί σε ένα κίνημα που λέγεται “Edu’Hack’tion” και ζητούν η εκπαίδευση τους να ανοιχτεί με ταχύτερους ρυθμούς προς τον ψηφιακό κόσμο και να ενσωματώσει δημιουργικά τις νέες τεχνολογίες . Το παραδοσιακό μοντέλο της εκπαίδευσης και του ρόλου του εκπαιδευτικού διαφοροποιήθηκε επίσης και στη θέση του μιλάμε για το “flipped classroom” όπου ο εκπαιδευτικός είναι μέντορας και όχι ο μοναδικός κάτοχος γνώσης.

Τα λάθη γίνονται αφορμή μάθησης και όχι αποτυχίας, τα παιδιά ρωτούν και σκέφτονται αντί να απαντούν και να ακούν, ο στόχος είναι η μάθηση και όχι οι βαθμοί, αναπτύσσεταιη ικανότητα να λύνει κανείς προβλήματα και όχι να αποστηθίζει, μαθαίνουμε, δημιουργούμε με βάση τα ενδιαφέροντά μας και τέλος η τάξη επιβάλλεται από μόνη της.

Το καλό νέο είναι ότι υπάρχουν πρωτοποριακά και επιτυχημένα παραδείγματα εφαρμογής όλων αυτών. Η Khan Academy με το εικονικό σχολείο της προσφέρει βίντεο και παιχνίδια κύριως στις επιστήμες και δέχεται 2 εκατομμύρια επισκέψεις το μήνα. Το ΤEDed με το κανάλι του στο ΥouTube με εκπαιδευτικά βίντεο για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, βίντεο που δημιουργούν οι χρήστες. Η πρωτοτυπία τους βρίσκεται και στα εργαλεία που συνοδεύουν τα βίντεο και επιτρέπουν στον καθηγητή να φτιάξει το δικό του εκπαιδευτικό πρόγραμμα με συμμετοχή των μαθητών. Η φιλοσοφία του εγχειρήματος είναι τα παιδιά να παρακολουθούν τα βίντεο εκτός σχολικής αίθουσας ώστε να προχωρήσουν ένα επίπεδο πιο πέρα μες στην τάξη.

Άλλο παράδειγμα είναι το πρώτο ψηφιακό εκπαιδευτικό βιβλίο πανεπιστημιακού επιπέδου για τη Βιολογία, “Principles of Biology» . Βγήκε τον περασμένο Ιανουάριο με on-line αναβαθμίσεις και ενημερώσεις! Είναι μια πρωτοβουλία του ομίλου που εκδίδει το επιστημονικό περιοδικό Nature σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας. Αυτό σημαίνει ότι το υλικό διαμορφώνεται συνεχώς και συμπεριλαμβάνει τα δεδομένα της σύγχρονης έρευνας. Διαθέσιμο έναντι 49 δολλαρίων, έχει ισόβια ισχύ.

Τα ανοιχτά και δωρεάν διαδικτυακά μαθήματα που προσφέρουν τα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου είναι το Coursera, το Udacity και το edX . Δεν αποτελούν απλή μαγνητοσκόπηση μιας παράδοσης αλλά είναι συμμετοχικά. Είναι και το Unishared που αποσκοπεί να βοηθήσει στην λήψη και επεξεργασία σημειώσεων. Ανοιχτό σε όλους, ήδη υιοθετείται από πολλά πανεπιστήμια στον κόσμο. Στην τελευταία πλατφόρμα της Google, το Course builder, που παρέχει το πλαίσιο για να φτιάξει κανείς ένα μάθημα με τη λογική πάντα του flipped classroom, για 10 ή 10,000 μαθητές.

Στην Ελλάδα τώρα, τα πιο πρόσφατα δείγματα  τέτοιων πρωτοβουλιών που βρήκα είναι μια πρόσκληση του Καποδιστριακού προς την εκπαιδευτική του κοινότητα να ξεκινήσουν τις διαβουλεύσεις για τη δημιουργία ανοιχτών διαδικτυακών μαθημάτων. Είναι επίσης μια πρόσκληση για μια ομιλία πάνω στο θέμα των ψηφιακών παιχνιδιών ως εκπαιδευτικών εργαλείων, με Έλληνες και ξένους προσκεκλημένους μεταξύ άλλων τη γυναίκα που δημιούργησε τα σχολεία q2l όπου όλη η εκπαιδευτική προσέγγιση είναι βασισμένη στο παιχνίδι και στις νέες τεχνολογίες.

Να αναφέρω και στην ιστοσελίδα του People&Ideas, που στόχο έχει οι χρήστες της να μαθαίνουν με ευχάριστο τρόπο και να διευρύνουν τους ορίζοντές τους καλλιεργώντας τις ιδιότητες του δια βίου μαθητή -περιέργεια, δημιουργικότητα, μεταδοτικότητα, ατομικότητα στη μάθηση κ.τ.λ.

Καλούμαστε όλοι να δώσουμε τον καλύτερο εαυτό μας σ’ ένα περιβάλλον που διαμορφώνεται συνεχώς από τις τεχνολογίες που εφευρίσκει ο άνθρωπος. Το κλειδί για την επιβίωση είναι στο να χρησιμοποιήσουμε τις νέες τεχνολογίες, να επικεντρωθούμε στον τρόπο προσέγγισης και ανάλυσης της γνώσης. Ποια δεδομένα είναι σημαντικά, πώς περνάμε από τα δεδομένα στην πληροφορία, από την πληροφορία στη γνώση, τι είναι ουσιαστικό, τι όχι;

Χωρίς να έχουμε αναπτύξει αυτές τις ικανότητες, η πληροφορία που διατίθεται απλόχερα γύρω μας είναι χαώδης, χωρίς οργάνωση και ιεράρχηση, απλά άχρηστη.