Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Μητρός τε και πατρός

cupa

Μερικές σκέψεις γύρω από την προέλευση κάποιων λέξεων και εκφράσεων

Η πατρίδα, τα πάτρια εδάφη μας συνδέουν με τον πατέρα μας όπως και το πατρικό μας σπίτι που μπορεί, παρ’όλ’αυτά, όπως συνηθιζόταν παλιότερα, να ανήκε στη μητέρα μας, να ήταν δηλαδή προίκα της όταν παντρεύτηκε. Για κάποιο λόγο, όμως, δεν λέμε το μητρικό σπίτι. Αντίθετα, λέμε μητρική γλώσσα γιατί θεωρούμε, φαίνεται, πως η μάνα μας μαθαίνει να μιλάμε. Επίσης λέμε «μητρώο» για σημαντικούς καταλόγους που περιλαμβάνουν στοιχεία της ταυτότητάς μας.

Ήταν για μας τους Έλληνες μια παράξενη αντίφαση το τουρκικό πολιτικό κόμμα της «Μητέρας πατρίδας», δηλαδή μάνα και πατέρας μαζί.

Οι Γερμανοί ανατριχιάζουν όταν ακούνε τη λέξη «φάτερλαντ», χώρα του πατέρα δηλαδή, που την έχουν συνδέσει με τον ναζισμό. Όποιος έχει δει την ταινία «Καμπαρέ» το ξέρει. Στη θέση της προτιμούν σήμερα τη λέξη «χάϊματ» που σημαίνει επίσης πατρίδα με την έννοια του σπιτιού.

Τα λατινικά ακολούθησαν τα ελληνικά στην επιλογή της λέξης και έτσι σήμερα στην Ιταλία και Γαλλία «patria, patrie» σημαίνει πατρίδα. Οι αγγλοσάξωνες δεν αναφέρονται σε μανάδες και πατεράδες και προτιμούν τη λέξη «χώρα» ή «χώρα καταγωγής» ή όταν τους πιάνουν νοσταλγίες λένε και αυτοί «χόουμλαντ» κάτι αντίστοιχο με το «χάϊματ» δηλαδή. Η μητρική γλώσσα, όμως, είναι για όλους ίδια, muttersprache, mother tongue, langue maternelle και ούτω καθ’εξής.

Στο λεξικό βρίσκουμε την παράξενη λέξη «πατρώζω» που σημαίνει μιμούμαι τον πατέρα μου, ακολουθώ τα ίχνη του, του μοιάζω.

Όσο για φράσεις σχετικές με τη μητέρα έχουμε ουκ ολίγες:

«αργία μήτηρ πάσης κακίας», «μητέρα όλων των μαχών» και ούτω καθ’εξής. Μητροκτονία, μητρομανία, μητριαρχία, μητρόπολις, η μητέρα είναι πανταχού παρούσα στη ζωή μας, για καλό ή για κακό.

Όσο για τον τίτλο της ανάρτησης, αναφέρεται σε απόσπασμα από τον Κρίτωνα του Πλάτωνος και ολόκληρο έχει ως εξής:

Μητρός τε και πατρός και των άλλων προγόνων απάντων τιμιώτερον εστίν η πατρίς και σεμνότερον και αγιώτερον και εν μείζονι μοίρα και παρά θεοίς και παρ’ ανθρώποις τοις νουν έχουσιν.

(Από τη μητέρα και τον πατέρα και όλους τους άλλους προγόνους, η πατρίδα είναι πράγμα πολυτιμότερο και σεβαστότερο και αγιότερο και ανώτερο και κατά τη γνώμη των θεών και κατά τη γνώμη των ανθρώπων που έχουν φρόνηση.)

Στην ορθόδοξη εκκλησία, στο μυστήριο του γάμου, ακούμε:

ένεκεν τούτου καταλήψει άνθρωπος τον πατέρα αυτού και την μητέρα, και προσκολληθήσεται προς την γυναίκα αυτού…».

Δηλαδή, παρ’ό,τι ξέρουμε πως μια από τις δέκα εντολές είναι «τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου», ο άνδρας που παντρεύεται παίρνει την ευχή να εγκαταλείψει τους γονείς του και να προσκολληθεί προς τη γυναίκα του και προς την καινούρια οικογένεια που θα δημιουργήσει μαζί της. Φυσικά αυτό δεν σημαίνει ότι θα πάψει να τιμά τους γονείς του.

Η λέξη οικογένεια προέρχεται από τη λέξη οίκος, σπίτι, home. Στις λατινογενείς γλώσσες έχει επίσης να κάνει με την οικειότητα, famille, famiglia κ.λ.π.

Alma mater, «μητέρα τροφός», αυτόν τον χαρακτηρισμό είχαν οι αρχαίοι Ρωμαίοι για ορισμένες μητρικές θεότητες όπως την Δήμητρα ή την Κυβέλη. Με την προσθήκη της λέξης studiorum, Alma Mater Studiorum, δηλ. μητέρα τροφός των σπουδών, η έκφραση χαρακτήρισε το αρχαίο πανεπιστήμιο της Μπολόνια που ιδρύθηκε το 1088 ενώ σήμερα οι Αμερικανοί την τοποθετούν στο βιογραφικό τους, θέλοντας να δείξουν από ποιο πανεπιστήμιο έχουν αποφοιτήσει.

Λητώ Σεϊζάνη

Η Λητώ Σεϊζάνη είναι μεταφράστρια και συγγραφέας. Έχει σπουδάσει Ιταλική φιλολογία και έχει κάνει μεταπτυχιακές σπουδές μετάφρασης. Έχει εργαστεί σαν μεταφράστρια σε διάφορα περιοδικά και σε έναν τηλεοπτικό σταθμό. Έχει δημοσιεύσει τέσσερις ποιητικές συλλογές και έχει μεταφράσει, μεταξύ άλλων, έργα των Τόμας Χάρντυ και Τζοβάννι Βέργκα. Πρόσφατα κυκλοφόρησε και το πρώτο της παιδικό βιβλίο με τίτλο "Η έξυπνη πριγκίπισσα". Συνεργάζεται από την αρχή με το P&I ως επιμελήτρια και αρθρογράφος. Μπορείτε να διαβάσετε κείμενά της στο site της.

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.