Έχετε δημιουργική σκέψη; Σας αρέσει να μοιράζεστε τις γνώσεις σας και να διευρύνετε τους ορίζοντές σας; Αν ναι, τότε το People & Ideas είναι για σας. Μπορείτε απλώς να γίνετε αναγνώστης του ή να κάνετε ένα παραπάνω βήμα: να γίνετε επιμελητής περιεχομένου ή δημιουργός περιεχομένου. Έτσι παρακολουθείτε, δημιουργείτε, βιώνετε και μεταδίδετε την μάθηση αεί διδασκόμενοι προς όφελος όλων.

Από τον Πάπα του Ραφαήλ στον Πάπα του Bacon

by_francis_bacon_detail

Με έκπληξη, όπως πολλοί άλλοι, διάβασα την είδηση για την παραίτηση του προκαθήμενου της Καθολικής Εκκλησίας. Ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ΄ όταν εξελέγη το 2005 είχε τον αριθμό «265», δεν είχε license to kill, και ήταν ο γηραιότερος πάπας των τελευταίων τριακοσίων ετών. Σήμερα είναι πλέον σε πολύ προχωρημένη ηλικία και επέλεξε να αποσυρθεί, λόγω της φυσικής αδυναμίας επιτέλεσης των καθηκόντων του, όπως αναφέρεται στην επίσημη ανακοίνωση που έγινε στη λατινική γλώσσα. Αν και προσφάτως ο Πάπας απέκτησε λογαριασμό στο twitter, δεν επέλεξε να το ανακοινώσει από εκεί.

Φαντάζομαι ότι η ενέργεια αυτή εκτός από την ιστορική καταγραφή της θα προστεθεί και ως νέος όρος στα λεξικά καθώς διαλύει μια θεολογική παράδοση αιώνων. Ίσως είναι η μόνη ριζοσπαστική ενέργεια του Πάπα κατά τη διάρκεια της συντηρητικής θητείας του.

Το παράδοξο της ίδιας της απόφασης ως γεγονότος και η προσπάθεια κατανόησής της μου έφερε στο μυαλό την εικόνα του Πάπα του Francis Bacon η οποία αποτελεί σπουδή στο έργο του Velasquez «Ιννοκέντιος Ι΄». Πρόκειται για την εικόνα ενός Πάπα που ουρλιάζει από απόγνωση και αδυναμία. Μοιάζει σαν ένας κοινός άνθρωπος που δεν αντέχει άλλο να σηκώσει τον «σταυρό των ευθυνών του». Ένας άνθρωπος που θέλει να σηκωθεί από την καρέκλα του και να πάει να καθίσει αναπαυτικά στην πολυθρόνα του αφήνοντας το «αλάθητό» του παρακαταθήκη για τον επόμενο.

Μέχρι τώρα είχαμε συνηθίσει να βλέπουμε προκαθημένους εκκλησιών οι οποίοι, συχνά με δυσκολία, έδειχναν να ανταποκρίνονται στα καθήκοντά τους και έμοιαζαν περισσότερο με τους πάπες του Ραφαήλ, του Καραβάτζο, του Τισιανού, του Βελάσκουεθ. Η δημόσια εικόνα τους απέπνεε την αύρα της εξουσίας, της σταθερότητας και της πίστης. Διαβάζαμε κατά καιρούς για συνωμοσίες, αδιαφανείς διαδικασίες εκλογής, αρρωστημένα σκάνδαλα και άλλα συναφή, αλλά ο Πάπας παρέμενε στην Αγία Έδρα του. Όσοι έχουν πάει στο Βατικανό και έχουν περιηγηθεί στα δωμάτια του έχουν νιώσει το άρωμα της αιωρούμενης συνωμοσίας και έχουν στρέψει το κεφάλι γιατί νομίζουν ότι ακούν το θρόισμα των ιερατικών ρούχων. Παρόλα αυτά, δεν είχαμε σκεφτεί ότι μπορεί κάποτε να βλέπαμε την εικόνα του Πάπα του Francis Bacon.

Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τη δύναμη του έργου του Bacon είναι καλό να κάνουμε μια αναδρομική εικαστική περιήγηση στα πιο «σύγχρονα» πορτραίτα των Παπών αρχίζοντας με αυτό του Ραφαήλ.

Pope_Julius_II

Ο πίνακας «Πάπας Ιούλιος II΄» του Ραφαήλ (16ος αι.), βρίσκεται στην National Gallery του Λονδίνου, και έχει την αίσθηση της αρμονίας και της ισορροπίας που χαρακτηρίζει το έργο του ζωγράφου. Ένα φωτεινό πράσινο φόντο δημιουργεί μια ήπια αντίθεση με το κόκκινο και το άσπρο των ρούχων. Το βλέμμα του Πάπα είναι στραμμένο χαμηλά χωρίς να κοιτάζει τον θεατή στα μάτια.

Στη συνέχεια,

Titian_Pope_Paul_III

ο πίνακας «Πάπας Παύλος III΄» του Τισιανού (16ος αι.), του θεμελιωτή της μεταγενέστερης δυτικής ζωγραφικής. Στο έργο αυτό ο Πάπας είναι ζωγραφισμένος σε χαλαρή στάση κατά το πρότυπο του Ραφαήλ αλλά με πιο «ζωγραφικό» τρόπο. Οι σκοτεινοί τόνοι των ρούχων και του περιβάλλοντος έρχονται σε αντιπαράθεση με τη φωτεινότητα της σάρκας παρά την προχωρημένη ηλικία και την οξύτητα του βλέμματος το οποίο είναι στραμμένο σχεδόν στο ύψος του θεατή.

Pope_Paul_V

Αντίθετα με τους προηγούμενους, ο πίνακας «Πάπας Παύλος V΄» του Caravaggio (17ος αι) είναι ένα έργο αμφιλεγόμενο ως προς τη γνησιότητά του το οποίο ανήκει στη συλλογή Borghese από το 1650. Ο βιογράφος του καλλιτέχνη κατέγραψε ότι το πορτραίτο του Πάπα είχε μοντέλο τον ίδιο. Πολλοί ερευνητές έχουν εκφράσει αμφιβολίες που εδράζονται στη θέση του μοντέλου και στην όλη σύνθεση που μοιάζει τόσο διαφορετική από το σύνηθες ύφος του καλλιτέχνη. Οι υποστηρικτές της γνησιότητας ισχυρίζονται ότι ήταν τέτοια η δύναμη του Πάπα που δεν θα ανεχόταν οποιαδήποτε επιλογή του καλλιτέχνη που θα ήταν διαφορετική από τη δική του.

Papa_Inocencio_X

Ο πίνακας που αποτέλεσε και την έμπνευση του Francis Bacon, «Πάπας Iννοκέντιος X΄» του Velasquez (17ος αι). Το βλέμμα και η στάση του δείχνουν βεβαιότητα, λάμψη και δύναμη της εξουσίας. Το έργο του ζωγράφου είναι  επηρεασμένο από το μεγαλείο και τη λάμψη της βενετσιάνικης ζωγραφικής τέχνης και ιδιαίτερα από τον Tizianο. Στην πορεία ο Ισπανός καλλιτέχνης ενίσχυσε τις τάσεις του προς τις καθαρά ζωγραφικές αξίες για τις οποίες τον αποκάλεσαν «θεολογία της ζωγραφικής».

Jacques_Louis_David

Ο πίνακας «Πάπας Πίος VII΄» του Jacques Luis David (19ος αι), βρίσκεται στο μουσείο του Λούβρου. Η εικόνα αποπνέει τον ριζοσπαστισμό της ακραίας πτέρυγας της γαλλικής επανάστασης, των Ιακωβίνων, με τους οποίους συντάχθηκε ο καλλιτέχνης. Τα χρώματα είναι εμφανώς λιγότερο έντονα, η όψη του νεότερου σε ηλικία Πάπα είναι πιο ανθρώπινη, το ύφος του αν και δίνει την εντύπωση του προσωρινού έχει βλέμμα που μοιάζει αποφασιστικό. Ακόμη και η καρέκλα του είναι λιγότερο επιβλητική. Πολλά άλλαξαν μετά τη Γαλλική επανάσταση.

by_francis_bacon

Τέλος, ο Πάπας του Francis Bacon (1953) από τη σειρά «Σπουδή σε μια προσωπογραφία» αποτελεί μια εικαστική ρήξη, η οποία τον φέρνει πιο κοντά στην ανθρώπινη μορφή, με πρωτόγνωρο τρόπο. Ο Francis Bacon αναζητά το σύμπαν, την κακή όψη της ζωής και την τραγωδία της ύπαρξης. Η κοινή οπτική του προσώπου εξαφανίζεται, η φαινομενική ολότητα της προσωπικότητας του ατόμου συνθλίβεται. Παραμένουν μόνο θραύσματα, κάτι περισσότερο από απλά ίχνη, ικανά για πλήρη, ξαφνική και βίαιη ταυτοποίηση.

Ο Φλεβάρης του 2013 φεύγοντας θα πάρει μαζί του την εικόνα του Πάπα του Francis Bacon και την καθεστηκυία τάξη περί εκλογής του. Ο λευκός καπνός που θα βγει από την καμινάδα της Cappella Sistina, με την, ανεπανάληπτης ομορφιάς, οροφή και την «Δευτέρα Παρουσία» του Mιχαήλ Αγγέλου, λέγεται ότι μπορεί να αφορά σε αφρικανό Πάπα. Βρετανοί και Ιρλανδοί πράκτορες στοιχημάτων τον δίνουν ήδη ως κυρίαρχο. Σκέφτομαι ότι θα είναι χρήσιμο για τον νέο Πάπα να δει όλα τα παραπάνω πορτραίτα, αλλά να επικεντρωθεί στο πορτραίτο του Francis Bacon πριν φορέσει το δακτυλίδι του.

Σχολιάστε το άρθρο

Αφήστε ένα σχόλιο

Σας άρεσε το άρθρο; Πείτε μας τη γνώμη σας.